مرجع مقالات مسجد توفیق

نبرد خیبر
نوشته ی علمیٔ اساسی: مبارزه خیبر
در سال هفتم هجری، نبی(ص) بر یهودیان خَیبَر موفق شد که قبل از آن یک‌سری توشه با معاندان بر ضد وی هم‌عهدوپیمان گردیده بودند. قلعه خیبر که در حوالی مدینه واقع گردیده بود، به تصرف مسلمان ها درآمد و رسول(ص) به عهده گرفت که یهودیان به فعالیت زراعت خود در آن حیطه ادامه دهند و هر سال از فرآورده خویش بخشی به مسلمان‌ها آدرس مسجد توفیق مشهد بپردازند.[۱۰۲]

در مبارزه خیبر، عمل فتح یک کدام از قلعه‌ها مشقت بار شد و نبی آفریدگار(ص) به ترتیب ابوبکر بن ابی قحافه و قدمت بن خطاب را برای فتح آن ارسال کرد، ولی عاجز ماندند آنگاه درفش را به علی بخشید و وی آن را فتح رزرو مسجد توفیق مشهد کرد.[۱۰۳]

صلح حُدیبیه
نوشته‌ی علمی‌های مهم: صلح حدیبیه و بیعت رضوان
نزاع احزاب، تسلیم یهودیان بنی قریظه و دو سه پیکار که در سال ششم هجری صورت اعطا کرد و به بهره مسلمان ها نقطه پایان یافت و غنیمت‌های جنگی که بخش آن ها شد، اقتدار اسلام را در چشم ساکنان شبه جزیره بالا موفقیت، چنان‌که بخش اعظمی از خویشاوندان‌ها مسلمان یا این که هم‌قول با مسلمانها شماره مسجد توفیق مشهد شدند.[۱۰۰]

در ذی القعدة سال ششم هجری پیغمبر اکرم(ص) با هزار و پانصد بدن از عموم مدینه برای ادای عمره روانه مکه شد. قریش زمانی از قصد پیغمبر با خبر شدند، برای بازداشتن او فراهم گردیدند. در آغاز خالد بن ولید و عکرمة بن ابی‌جهل را روانه کردند تا اورا از وصال به مکه بازدارند. پیغمبر(ص) در جایی که حدیبیه اسم داراست و شروع کشور‌های بقعه میباشد، فرود آمد و به عموم مکه پیغام بخشید ما برای زیارت آمده‌ایم خیر برای مسجد طالقانی مشهد نبرد

. قریش نپذیرفتند. سرنوشت صلح‌طومار‌ای میان وی و نماینده عموم مکه امضا شد که به موجب آن برای ده سال جنگی دربین دو طرف نخواهد بود. در همین سال مسلمان ها نباید به مکه باطن شوند، البته در سال آتی همین موقع عموم شهر سه روز از مکه خارج میروند و شهر را برای مسلمان ها خواهند گذاشت تا زیارت نمایند. یکی‌از دیگر از مواد این عهدوپیمان‌طومار این بود که هرکس از عموم مکه نزد محمد(ص) آید به مکه برگردانده گردد، البته در‌صورتی‌که کسی از مدینه به مکه رفت قریش الزامی ندارد او‌را بازگرداند. دیگر ماده قول‌طومار این بود که هر خاندان آزاد میباشد که در عهد و پیمان قریش باشد یا این که در قول محمد(ص).[۱۰۴] بعداً قریش با رعایت نکردن همین شرط موجبات فتح مکه را پدیدآوردند

بعداز مسافرت امام علی
زمانی نبی(ص) در مسیر مهاجرت به مدینه، به قبا رسید، حدود پانزده روز در آنجا درانتظار ماند تا علی(ع) و همراهانش برسند.[۴۱] بعد از ساختن مسجد النبی در مدینه، رسول در اولی خطبه خویش، مهاجران و انصار را به برادریِ هم درآورد و علی(ع) را به برادری آدرس مسجد توفیق مشهد خود برگزید.

[۴۲] در سال دوم هجری، غزوه بدر در بین مسلمان‌ها و مشرکان درگرفت که طی آن، تعداد متعددی از لشکر معاند به عنوان مثال یک‌سری نفر از سران قریش به دست علی(ع) کشته رزرو مسجد توفیق مشهد شدند.

[۴۳] بعد از غزوه بدر،[۴۴] حضرت علی(ع) در ۲۵ سالگی با فاطمه(س) وصلت کرد؛[۴۵] با وجود اینکه حضرت فاطمه خواستگاران دیگری نیز داشت.[۴۶] نبی(ص) خویش خطبه عقد آنان‌را خواند.شماره مسجد توفیق مشهد [۴۷]
در سال سوم هجری، مشرکان برای جبران باخت بدر، پیکار اُحُد را علیه مسلمان ها به خط مش انداختند.[۴۸] علی(ع) از اشخاصی بود که جنگ را رها نکرد و از جان رسول جانبداری کرد[۴۹] و آورده شده درین پیکار ۱۶ جراحت مسجد طالقانی مشهد برداشت.

[۵۰] کلینی و طبری گفته‌اند که پاراگراف لا سَیفَ اِلّا ذوالفَقار، لا فَتی اِلّا عَلیّ را جبرئیل در‌این مبارزه در مدح علی(ع) گفته میباشد.[۵۱] در امسال فرزند ارشد وی، امام حسن مجتبی(ع) دیده به جهان گشود.[۵۲] در سال چهارم هجری، وقتی که امام علی(ع) ۲۷ ساله بود، مادرش، فاطمه بنت اسد، درگذشت.[۵۳] امام حسین(ع)، فرزند دوم علی(ع) و فاطمه(س) در این سال دیده به جهان گشود.[۵۴]
در سال پنجم هجری، غزوه خندق چهره اعطا کرد[۵۶] و با رشادت علی(ع) در کشتن عمرو بن عبدود به انتها رسید.[۵۷] سومی فرزند علی(ع) و فاطمه(س)، حضرت زینب(س) در این سال چشم به جهان گشود.[۵۸] در سال ششم هجری عهد و پیمان‌طومار صلح حدیبیه در میان نبی(ص) و قریش انعقاد شد که کاتب آن، حضرت علی(ع) بود.[۵۹] ام‌کلثوم دختر امام علی(ع)، چهار‌مین فرزند امام علی(ع) در امسال متولد شد.[۶۰] در شعبان این سال، رسول(ص)، علی(ع) را مأمور سریه فدک و سرکوب یهودیان قرار اعطا کرد.[۶۱] در سال هفتم هجری قمری، نزاع خیبر رویداد.[۶۲] علی(ع) درین پیکار از پرچمداران سپاه بود[۶۳] و سپاه اسلام به رهبری وی توانست خیبر را فتح نماید.[۶۴] در سال هشتم هجری، علی(ع) در ۳۱ سالگی از پرچمداران سپاه فرستاده(ص) هنگام فتح مکه بود[۶۵] و در شکستن بت‌های کعبه، رسول(ص) را امداد کرد.[۶۶]
غزوه تبوک در سال نهم هجری درگرفت. رسول(ص) برای نخستین دفعه علی(ع) را به جانشینی خویش در مدینه و حفظ از خانواده خود منصوب کرد و این نزاع، فقط غزوه‌ای میباشد که حضرت علی(ع) در آن حضور نداشته میباشد.[۶۷] بعد از شایعاتی که منافقان پراکندند، علی(ع) خویش را به سپاه رساند و نبی(ص) را از آنچه در مدینه قبلی بود، با خبر کرد. فرستاده(ص) در جواب گفتند آیا از این خوشحال نابودی که مقام تو نزد اینجانب، زیرا هارون نزد موسی باشد؟[۶۸] این گفته به حدیث جایگاه دارای شهرت میباشد.[۶۹] علی(ع) در سال جاری از سوی فرستاده(ص) به ابلاغ نشانه‌ها برائت در هنگام اجتماع مشرکان در مکه، مأمور شد[۷۰] و علی(ع) عصر عید قربان این آیه‌ها را ابلاغ کرد.[۷۱] در ۲۴ ذی‌الحجه سال نهم[۷۲] فرستاده(ص) به یار علی(ع)، فاطمه(س)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) به مباهله با مسیحیان نجران برخاستند.[۷۳] در سال دهم هجری، نبی(ص)، علی(ع) را برای دعوت به اسلام به یمن ارسال کرد.[۷۴] در سال جاری فرستاده به حج رفت.[۷۵] علی(ع) خویش را از یمن به نبی(ص) رساند و در مکه به وی ملحق شد.[۷۶] نبی(ص) به امر الهی بعداز حج در حیطه غدیر خم، علی(ع) را جانشین و وصی خویش قرار اعطا کرد[۷۷] که به حادثه غدیر دارای اسم و رسم میباشد. درین هنگام وی ۳۳ سال داشت.

دفن و آرامگاه امام رضا
کهن‌ترین تصویر از بقاع علی بن موسی الرّضا مرتبط با سال ۱۲۳۰ ه‍. ق
مراسم دفن
بعد از درگذشت علی بن موسی الرّضا، پیکرش را در سمت بالاسرِ قبرِ هارون دفن کردند. به‌گزارش روحانی صدوق، محدث شیعه، علی بن موسی الرّضا در هجرت بازگشتش از مرو، هنگام ورود به سناباد و بر راز قبر هارون، به هَرثَمَة بن اَعیَن خبر دفن شدنش در بالاسرِ هارون را آدرس مسجد توفیق مشهد بخشید.

بعد از نیت مأمون برای دفن پیکرش در کنار هارون پرده برداشت و به هرثمه اعتقادوباور بخشید که زیرِ پا و پشت رازِ هارون به‌خیال و خاطر رنج، زمین شکافته نمیشود و مأمون بدون چاره میباشد که او‌را در بالاسرِ هارون دفن نماید. بنابر داستان دیگری از روحانی صدوق، در عیون خبرها الرّضا، به‌نقل از هرثمه، پس از آنکه او مسموم شد، فرزندش، محمد بن علی، — که قبل از آن در مدینه بود — به‌شکلِ اعجاز‌سیرتکامل‌ای به خراسان آمد و پدرش را قبل از تغسیل و تکفین مأمون، غسل و کفن رزرو مسجد توفیق مشهد نمود.

[۱۷۴] مأمون به‌برهه زمانی یک روز، درگذشت علی بن موسی الرّضا را از عموم پنهان کرد و در روز سپس، بعد از استحضار عموم از درگذشت علی بن موسی الرّضا و اجتماع و اعتراضشان، از محمد بن جعفر خواست تا عموم را متفرق نماید. آنگاه دستورداد تا شبانه اورا دفن شماره مسجد توفیق مشهد کنند.[۱۷۵]
مدفن
قبل از دفن علی بن موسی الرّضا در سناباد، اسم این ناحیه «قُبّهٔ هارونی» بوده‌میباشد.[۱۷۶] بعداز دفن علی بن موسی، آبادانی آنجا عجله گرفت و سامانیان مبادرت به ایجاد کرد بناهایی در آنجا کردند.[۱۷۷] در عصرٔ غَزنَویان، ساختمان و قُبّهٔ جدیدی بر آن حرم ساخته شد[۱۷۸] و این تشکیل داد و سازها تا زمانٔ صَفَویان ادامه داشت و در حکومت صفویان به نقطع ی عطف خویش رسید. توسعه و گسترشٔ آرامگاه در بعد از ظهر افشاریان با طلاکاری حیاط صحن ادامه داشت. در عصرٔ قاجاریان، بارگاه جدیدی برای حرم ساخته شد. در زمان سلطنت پهلوی، بیشتر عملکرد‌ها معطوف به نوسازی، ترمیم و تغییر تحول کاربری‌های نصیب‌های متفاوت مسجد طالقانی مشهد بقاع شد.

بعد از انقلاب ۱۳۵۷ جمهوری اسلامی ایران، طرح‌های مختلفی در گسترشٔ مقبره ایفا شد و بیشترین وسعت توسعه و گسترش مرتبط با این روزگار بوده‌میباشد
علی بن موسی الرّضا در نسبتِ شیعه ها با پادشاه، بابیان عدم مشروعیتِ فرمانروا از سوی شیعه، شیعه ها را از رابطه و همیاری با پاد شاه بر حذر می دارد؛ ولی به شیعیانش پیشنهاد می‌نماید که درصورت ناچاری، همیاری می بایست با احتراز و جلوگیری باشد. وی همیاری را درصورتی روا می داند که از ریختنِ خونی خودداری یا این که خطری دفع گردد یا این که مراقبت مصالحی مانند فرمان به دارای اسم و رسم و نهی از منکر در محدوده‌ای خاص مطرح باشد.[۲۰۹][۲۱۰] علی بن موسی الرّضا در قبال دیگر مکاتب فکری و عقیدتی در آن زمانه — که بخشی از آن به‌خیال و خاطر رویش نهضت ترجمه بود — شاگردانِ اکثری تربیت، و در مناظراتش محترم‌های متعدد، به توسعه علم هاِ شیعی یاری کرد

امامزاده چرنداب
امامزادهٔ چرنداب (حلیمه خاتون) بنا شده در مسجد خانم امامزادهٔ چرنداب یک کدام از امامزاده‌های شهر تبریز میباشد که در محلهٔ دیرین چرنداب واقع شده است. درین امامزاده ۳ قبر وجود داراست که یکی‌از منسوب به «حلیمه خاتون» (خواهر علی بن موسی الرضا) میباشد و ۲ قبر دیگر نیز به کنیزان حلیمه خاتون نسبت داده آدرس مسجد توفیق مشهد می شوند.[۱][۲]
حسن رشدیه در سال ۱۲۴۸ شمسی (۱۸ سالگی) تحت عنوان پیشنماز مسجد امامزادهٔ چرنداب گزینش گردیده بود.[۳] همینطور تا اوایل سدهٔ ۱۴ شمسی، امامزادهٔ چرنداب شاهد حضور زائران اکثری، به خصوص در روزهای دو‌شنبه و پنج شنبه بوده و نوحه‌خوانی و شمع‌فروشی در آن شکل رزرو مسجد توفیق مشهد می‌پذیرفته‌میباشد.[۱]
نسب امامزاده
سردر ورودی امامزادهٔ چرنداب
منابع متعدد، نسب‌های مختلفی را دربارهٔ امامزادهٔ چرنداب بیان شماره مسجد توفیق مشهد کرده‌اند:[۲]
• خواهر علی بن موسی الرضا: حشری تبریزی، تابلو توضیحات امامزاده و یقین عموم[۴][۵]
• دختر علی بن موسی الرضا: اسرار تبریزی[۶]
• سه بدن از نوادگان علی النقی به اسم‌های «حلیمه»، «سلیمه» و «رحیمه»: تابلو توضیحات مسجد طالقانی مشهد امامزاده[۵]
• خواجه امام: عبدالعلی کارنگ[۷]
• مسلمان غیرمنسوب به اهل بیت: واعظ چرندابی[۸][۹]
نقل عهد و پیمان‌ها
محمدجواد مشکور در کتاب «تاریخ تبریز تا نقطه پايان قرن نهم»:[۵]
آن به مزار همشیره حضرت امام رضا (ع) آوازه داراست و به اطمینان بعضا دختر امام رضا (ع) میباشد و نام شریفش به بی‌بی خاتون دارای شهرت گردیده.
سید محمدرضا طباطبایی تبریزی در کتاب «تاریخ اولاد الاطهار»:[۱۰]
در کتاب بحرالانساب سید مرتضی رازی می‌نویسد دختران ابوطالب بن علی النقی (علیه‌السلام) سلیمه و حلیمه و رحیمه از بغداد روی به تبریز نهادند و در آنجا شهید گردیدند و به خاک ودیعه شدند.
حشری تبریزی در کتاب «نوحهٔ اطهار»:[۱۰]
در مجاورت گنبدی دارای شهرت به کمان‌منزل، مزار امامزاده‌ای در سردابه واقع میباشد و بالای سردابه عمارتی بود که اکنون حاد میباشد و موقوفاتی داشته و اسمش بی‌بی حلیمه خاتون معروف گردیده.
خصوصیت‌های سازه
در قبلی در ضلع جنوبی امامزادهٔ چرنداب، قبرستان دیرین کوچکی وجود داشته که تراس آن محسوب می‌شده است. سقف و در و پنجره‌های امامزاده نیز چوبی بوده‌اند که در تاثیر حریق‌سوزی از فی مابین رفته و با فلز جایگزین گردیده‌اند. همینطور برروی قبر حلیمه خاتون صندوق چوبی قرار داشته که بر تاثیر پر‌نور کردن شمع به وسیله زائران و حریق‌سوزی از فی مابین رفته و ابعاد صندوق‌های آلومینیومی-شیشه‌ای برروی قبور قرار داده گردیده‌اند.
قبر در حدود ضلع جنوبی امامزاده (قبله)، منسوب به حلیمه خاتون میباشد و ۲ قبر دیگر نیز در پشت رمز آن قرار گرفته‌اند. ولی هیچ کدام از قبور کتیبه ندارند.[۲]
دو مسجد یکی‌از به مساحت ۲۲۰ متر مربع در ضلع غربی و دیگری به مساحت ۷۰ متر مربع در ضلع جنوبی تیمٔ امامزاده قرار گرفته‌اند.

رسانه‌ها در حمله مقبره پاد شاه چراغ
رسانه‌های منتسب به کشور ایران
رسانه‌های قانونی و در حدود کشور ایران، همانند مقامات سرزمین، به‌طور کبیر این مبادرت را به «معاند» نسبت داده و آن را با اعتراضات در جریان جمهوری اسلامی ایران مرتبط آدرس مسجد توفیق مشهد دانستند.[۳۶]
خبرگزاری تسنیم، متعلق به سپاه پاسداران، این واقعه را متعلق به «عنصر وهابی- تکفیری» دانست که در حین اعتراضات «با سوءاستفاده از ناامنی‌های اخیر، دست به مبادرت تروریستی زده میباشد».[۵] مجله کیهان، در حدود رهبر جمهوری اسلامی، در مطلبی با تیتر «چه اشخاصی تروریست‌ها را به قتل‌عام زائران تشویق کردند» عملکرد کرد مسئولیت این حمله را متوجه معترضان رزرو مسجد توفیق مشهد نماید.[۲۱]
خبرنامه جوان، در حدود سپاه پاسداران، حمله به شاهچراغ را «جورچین اپ تهاجمی معاند» دانست و نوشت «بایستی در پوسته یک تهاجم ترکیبی مجموع‌عیار، تجزیه و شماره مسجد توفیق مشهد محاسبه کرد.»[۳۶]
خبرگزاری ایرنا نیز در عنوانی، به عدم عکس‌العمل یا این که پیام محکومیت کشورهای اروپایی (به‌جز فنلاند) برخورد آرم داده و خموشی آن‌ها بعداز یک روز از رخداد را با شعار نگهبانی از حقوق و دستمزد انسان، در تناقض تیتر مسجد طالقانی مشهد نموده است.[۴۴]
کانال‌های اجتماعی
برخی یوزرها کانال‌های اجتماعی رخداد حمله به فرمانروا‌لامپ را «حیله حکومت» برای «انحراف اذهان همگانی» از خیزش ۱۴۰۱ جمهوری اسلامی ایران با تکنیک درفش دروغین می دانند.[۶][۴۶] همینطور درین کانال‌ها تردید و تردیدها دربارهٔ این که‌این حمله به دست مجموعه داعش انجام یافته، ارتقاء یافت.[۲۱] یکی دلایلی که برای این تردیدها اشاره گردیده، تاریخ بیانیه میباشد که روز ۳۰ ربیع‌الاول میباشد، درحالی‌که ربیع‌الاول در کشورهای عربی ۲۹ روزه میباشد.[۴۷] همینطور فرصت ساخت پوستر حکومتی این حادثه، ظاهراً پیش از ترور بوده میباشد.[۴۸] به نوشته موسسه واشینگتن، قبول نمودن مسئولیت حمله به وسیله داعش، این گفته‌ها را تضعیف می‌نماید.[۳۰] البته به حیث میرسد داعش برای ثابت سیطره و احاطه خویش بر نقاط متعدد عالم، مسئولیت حمله ها انتحاری متعدد را به ذمه می گیرد.
راهپیمایی همگانی
عده ای از عموم کشور ایران در شهرهای متعدد، مبادرت به راهپیمایی در محکومیت این خلق کردند. این راهپیمایی‌ها بعد از نماز آدینه روز ششم آبان ماه برگزار شد.[۴۹]
عکسی از مراسم تشییع‌جنازه کشتگان اتفاق تروریستی حمله به بقعه سلطان‌لامپ
عزای همگانی و مراسم تشییع کشتگان
در‌پی این روی داد، سه روز عزای همگانی در استان عجم اعلام شد.[۵۰]
در ۷ آبان ۱۴۰۱، مراسم تشیع و خاکسپاری کشتگان رخداد با حضور مسئولان بلندپایه حکومتی، برگزار شد. درین مراسم شعارهای «مرگ بر ایالات متحده»، «مرگ بر اسرائیل»، «مرگ بر آل‌سعود»، «مرگ بر انگلیس»، «زن معاش شهید شدن»، و «مرگ بر فتنه‌گر» رمز داده شد. اجساد کشتگان در بقاع پادشاه‌لامپ دفن شدند.[۵۱] در‌این مراسم، حسین سلامی، فرمانده تمام سپاه پاسداران، معترضان را ارعاب کرد. در مقابل معترضان در بعضی نقاط جمهوری اسلامی ایران حکومت و سپاه پاسداران را برهان این حمله معرفی کرده و شعارهایی همانند «همونی که چلاقه، قتل کننده شاهچراغه» یا این که «بسیجی، داعشی، پیوندتان خوش‌یمن» راز دادند. برخی دانشجوها کالج فنی دانشکده طهران نیز روز ۷ آبان شعار «شاهچراغ، رِکس دیگه میباشد، اینم یه نیرنگ دیگه میباشد» دادند.[۵۲]

بقعه در بعد از ظهر پهلوی
در سال ۱۳۰۷ ه‍.ش در کانال پیرامون فلکه بقاع امام رضا، تغییرات مهم شکل به عهده گرفت و فلکه‌ای به شعاع ۱۸۰ متر از نوک گنبد و به پهنای ۳۰ سانتی‌متر بر گرد بقاع تأسیس شد. پاره ای آن‌گاه نیز ساختمان‌های موزه، کتابخانه و سالن تشریفات[یادداشت ۱] نیز به‌این بقاع آدرس مسجد توفیق مشهد اضافه شد.

از اتفاق ها رویداده در بعدازظهر رضاشاه پهلوی، ماجرای مسجد گوهرشاد بود که بعداز حضور عده ای از معترضان به تصمیمات حکومتی در مقبره و مسجد گوهرشاد، به سال ۱۳۱۴ ه‍.ش عده ای از معترضان از جانب نیروهای حکومتی آیتم حمله قرار گرفتند و بر تاثیر تیراندازی انجام یافته در مسجد گوهرشاد کشته شدند. این رخداد بر طبق گزارش بریتانیا، ۱۲۸ کشته، ۲۰۰ تا ۳۰۰ آسیب دیده و ۸۰۰ بازداشتی داشت.[۱۰۴] بر پایه ی گزارش ایران، در بین دو تا پنج هزار نفر کشته شدند و گزارش‌ها از دستگیری ۱۵۰۰ نفر رزرو مسجد توفیق مشهد می دهد.[۱۰۵]
در طول محمدرضا پهلوی طرح گسترشٔ بقعه با تحقیق عبدالعظیم ولیان، استاندار وقت استان خراسان و نایب‌التولیهٔ آستان قدس رضوی به اجرا رسید. در سال ۱۳۵۳ شمسی آجر‌های طلایی گنبد را — که شفافیت خویش را از دست داده‌بود — برداشتند و بعداز رنگ‌آمیزی دوباره با آب طلا و جواهرات، در مکان خویش شماره مسجد توفیق مشهد قرار دادند

.[۱۰۶] درین روزگار، بارگاه نیز تجدید بنا شد. همینطور با گسترش بقاع، سقف فرسوده مسجد بالاسر با سقفی نو و بتنی جابجا شد و این سقف از جدید کاشی‌کاری و تزئین شد. بقعه از ضلع شمالی نیز بسط یافت و به دارالشکر متصل شد. محراب سابق مسجد نیز به موزه منتقل شد. در طرح گسترش بقاع درین روزگار، ساختمان‌های جدیدی به آستان اضافه شد و ساختمان موزه تأسیس شد. همینطور در فضای مشهد نیز تغییراتی همانند تعریض خیابان‌ها چهره مسجد طالقانی مشهد اعطا کرد.

[۱۰۷] همینطور درین طرح، مسافت در بین بارگاه و ضلع غربی بقاع که تنگنایی به پهنا ۸۵ سانت بود، راه حل‌ای اندیشیده شد و مبنی بر آن، دیواره کهن مقبره در سمت بالاسر که ضخامتی به مقیاس ۲٫۹۰ داشت و وزن گنبد بر روی آن قرار گرفته بود، تخریب شد و به مکان آن محور‌هایی بتنی جایگزین شد. برهمین اساس نصیب بالاسر بسط و فضای مقبره توسعه و گسترش یافت.[۱۰۸] درین عصر کاربری بناهای دور و بر گروه — که مرتبط با سده‌های اخیر بودند — تغییر تحول یافت و این بناها به صحن‌های بقعه تبدیل شدند. مسجد زنانه، مسجد ریاض، گنبد اپک میرزا، رواق پس پشت، منش‌رو سقاخانه، محل چهل‌لامپ دیرین، محل شیفت‌منزلٔ خدام، و همینطور بعضا مکتب‌ها، تیمچه‌ها یا این که فضاهای خالی به طور رواق‌های دارالفیض، دارالشکر، دارالشرف، دارالسلام، دارالذکر، دارالعزه و دارالعباده درآمدند و تشکیل داد صحن موزه (رواق کنونی امام خمینی) و بده بستان صندوق عباسی به صندوق سنگی حاج حسین حجارباشی و نصب بارگاه چهارم و بازسازی نقاره‌منزل نیز درین عصر فیس اعطا کرد.[۱۰۹] رواق‌های دارالزهد، دارالشرف و دارالسرور از بناهای تشکیل شده درین روزگار میباشد.[۱۱۰] از اتفاق ها روز ها آخری حکومت پهلوی، موضوع تیراندازی مأموران ساواک به یک سری فراری در آبان ۱۳۵۷ بود که بر تاثیر آن یکسری گلوله به توحیدخانه و دیواره‌های کفشداری گنبد الله‌وردی‌خان اصابت کرد. مأموران همینطور در بقاع گاز اشکآور پرتاب کردند و سرآخر چیره به دستگیری فراریان نشدند. در غایت استاندار خراسان در رادیو مشهد، از عموم پوزش طلبی کرد و عموم نیز به نماد اعتراض، راهپیمایی برگزار کردند.[۱۱۱]

مسجد فرمان روا (طهران)
مسجد فرمان روا یا این که فتحعلی فرمانروا ، یکی‌از بناهای عصر قاجار میباشد که در حوزه‌ بازار طهران جای‌دارد؛ و تحت عنوان یکی‌از اثر ها ملی کشور‌ایران در تاریخ ۱ مهر ۱۳۶۳ با شمارهٔ تصویب ۱۶۶۷ به تصویب آدرس مسجد توفیق مشهد رسیده‌ میباشد.[۱]
تاریخچه
این مسجد با قدمتی نزدیک به ۱۸۰ سال از زیباترین مساجد تاریخی طهران میباشد. بانی آن فتحعلی‌فرمانروا قاجار (۱۲۱۲–۱۲۵۰ هـ. ق) بود و از این رو نخست آن را مسجد سلطانی می‌نامیدند. بنابر شواهد تاریخی این مسجد دو‌مین مسجد جامع گران قدر طهران پس از مسجد جامع بازار یا این که جامع عتیق رزرو مسجد توفیق مشهد بود.[۲]
در زمانه ناصرالدین پاد شاه
بنابر کاشی‌نوشته‌ها و کتیبه‌هایی که در تراس جنوبی مسجد به مکان باقی مانده، مجال تقریبی آغاز تشکیل داد آن سال ۱۲۱۲ یا این که ۱۲۲۴هـ. ق میباشد. در سال ۱۳۰۷هـ. ق به فرمان ناصرالدین‌فرمانروا قاجار درِ اساسی در جهت شمال تعمیر و نیز به فرمان او دو مناره در دو طرف گل‌گروه مسجد ساخته شد؛ براین اساس کامل شدن‌کننده مهم آن را می‌قدرت ناصرالدین‌فرمانروا قاجار شماره مسجد توفیق مشهد نامید.[۲]
خصوصیات سازه
این مسجد، بنایی چهار ایوانی میباشد که شبستان‌های مهم آن در جناح جنوبی قراردارد و معماری کلی و نیز پاره‌ای از جزئیات آن از مسجد نماینده قانونی شیراز گرفته گردیده و در پیاده سازی و تشکیل داد آن مانند بقیه ابنیه آن مجال هنرمندان شیرازی دست مسجد طالقانی مشهد داشته‌اند.[۲]
ساختمان این مسجد فضایی‌ست مربعی با تقارن نقطه‌ای و ایوان مرکزی، با چرخشی ملایم نسبت به بافت شهر برای استقرار در امتداد قبله میباشد. ۴ تراس در میانه ۴ ضلع، گنبدخانه در ضلع جنوبی، ۳ شبستان اساسی در کنج‌ها و آبگینه مربعی در راءس تراس مسجد قرار دارا‌هستند.[۱]
مساجد شبیه
مسجد سلطانی طهران همپا با مسجد سلطانی بروجرد و مسجد سلطانی قزوین از ساخته‌های روزگار فتحعلی‌فرمانروا قاجار می‌باشند البته مسجد سلطانی بروجرد از دو مثال دیگر بزرگتر و کهن‌خیس میباشد.[۳] همینطور مسجد سلطانی یا این که مسجد پادشاه سمنان نیز از ساخته‌های فتحعلی‌فرمان روا قاجار میباشد.
اتفاق ها اساسی در مسجد
شرایط مسجد پادشاه در طهران عصر قاجار در جنوب‌شرقی تصویر (جنوب کاخ گلستان) چشم می گردد
• در تاریخ دو شنبه ۲۰ آذر ۱۲۸۴، علاءالدوله فرمان به چوب بستن و تحقیر همگانی دو بدن از بازاریان به عذر بالا بودن بها قند کرد. حکم فلک حاجی سید هاشم قندی و حاجی سید اسماعیل خان در ایوان مسجد فرمان روا ایفا شد که عکس العمل اعتراضی بازار طهران را به همپا داشته و از عامل ها بیداری عموم پیش از تکان مشروطیت شوید. [۴]
• سخنرانی جمال‌الدین واعظ اصفهانی در اعتراض به فلک شدن بازارگانان در تاریخ ۲۱ آذر ۱۲۸۴ با مخالفت حاجی میرزا ابوالقاسم، امام آدینه وقت طهران به آشوب کشانده شد و سبب به هجرت علمای طهران به پاد شاه عبدالعظیم شوید. [۵]
• سپهبد حاج‌علی رزم‌آرا، ابتدا‌وزیر وقت کشور ایران در روز ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ در مسجد فرمان روا به ضرب گلوله خلیل طهماسبی یکی‌از اعضای فدائیان اسلام ترور شد.[۶]

مسجد ایا صوفیه – Hagia Sophia
مسجد ایاصوفیه شهر استانبول یکی‌از مشهورترین و زیباترین مساجد جهان میباشد که معماری بیزانسی را به وضوح می‌قدرت در نصیب‌های گوناگون آن دید. این مسجد در قبلی کلیسا بوده و پس از روی فعالیت داخل شدن حکومت عثمانی، به امر پاد شاه عثمانی به مسجد ایا صوفیه (HAGIA SOPHIA) تبدیل شد‌ه‌است. ساختمان مهم مسجد حدود ۱۵۰۰ سال پیش به وسیله ایزیدور از میلتوس و آنتونیوس پیاده سازی و درست شده و در حین تاریخ محل پرستش ادیان مختلفی بوده میباشد. این مسجد از سال ۲۰۲۰ مجددا به روی نمازگزاران گشوده گردیده است و دیگر برای ورود به آن نیاز به پرداخت هزینه آدرس مسجد توفیق مشهد وجود ندارد.
ردیف‌های سبز رنگ این مسجد قشنگ یکی‌از نکات منحصربه‌فرد در معماری ایاصوفیه میباشد که مواد آن به وسیله یک کدام از هنرمندان عثمانی از یونان وارد میهن ترکیه شد‌ه‌است، در ایجاد کرد این مسجد از شایسته ترین مواد نخستین به کار گیری کرده‌اند و به همین برهان مسجد استحکام بسیار بالایی دارااست و تنها در تاثیر بلای طبیعی مختلفی در زمان تاریخ همانند سیل و زمین لرزه جراحت‌هایی به آن وارداتی که در زمان تاریخ معماران و هنرمندان به خیر آن‌ها را نوسازی کرده‌اند. حکومت عثمانی بعد از پیکار‌های صلیبی و با باختن حکومت حافظه موقت، ایاصوفیه را به مسجد تبدیل رزرو مسجد توفیق مشهد نموده است.
زیباترین مساجد جهان | مسجد نیوجی چین
در شهر پکن چین مسجد نیوجی در سال ۹۹۶ میلادی درست شده که ظواهر آن با تک تک مسجدهای عالم متعدد میباشد و همین آن را به یکی‌از زیباترین مساجد عالم تبدیل نموده است. این مسجد خوشگل که فی مابین مسلمان‌ها چین بسیار دوست داستنی میباشد، یک جاذبه توریسم به حساب میآید که در نگاه نخستین ساختاری مشابه به یک محل عبادت بودایی شماره مسجد توفیق مشهد داراست.
مسجد نصیرالملک کشور ایران
عموم جمهوری اسلامی ایران از آیین اسلام به خیر استقبال کردند و همین سبب ساز گردیده تا مساجد متعددی که یک جای مذهبی محصوب میگردد، در کشور ایران ساخته خواهد شد. بایستی بدانید که مسجد نصیرالملک کشور‌ایران یک کدام از خاص ترین مساجد در دنیاست که مرتبط با زمان قاجار میباشد. این مسجد خوشگل دارنده یک معماری معدود نظیر میباشد که زیبایی خاصی به شهر شیراز بخشیده میباشد و به یک جاذبه توریسم درین شهر تبدیل مسجد طالقانی مشهد گردیده‌است.
اما به‌این مسجد را با اسم مسجد صورتی نیز می‌شناسند چون از کاشی های به رنگ صورتی بسیار مستعمل میباشد. استارت به ایجاد کرد آن در سال ۱۲۹۳ و نقطه پایان آن سال ۱۳۰۵ بوده میباشد. در ساختار این مسجد دو شبستان شرقی و غربی وجود داراست که معماری آن‌ها برای روزهای تابستانی و زمستانی است.
نزئینات کاشی در‌این شبستان ها بسیار زیباست و محیطی دلنشین و سنتی را آماده نموده است.مسجد نصیرالملک جمهوری اسلامی ایران دو رمز داراست که با تراس های قشنگ جلوه بسیار زیبایی تولید کرده اند. همینطور در کنار این دو تراس، صحن قشنگ و تبارک مسجد جالب میباشد. این مسجد یک دسته بی نقص میباشد چون حسینیه، مسجد قوام، خزینه نصیرالملک، منزل زینت الملک و … در آن جای دارد. پس اصلا دیدن این مسجد خاص را که در کشورمان میباشد، از دست ندهید.
مسجد سن پترزبورگ – SAINT PETERSBURG MOSQUE
پیاده سازی مسجد سن پترزبورگ (SAINT PETERSBURG MOSQUE) مطابق بقعه تیمور لنگ در سمرقند صورت گرفته و جز زیباترین مساجد عالم به حیث پیاده سازی ظاهری و معماری میباشد. ایجاد کرد این مسجد پر ارزش در سال ۱۹۱۳ به نقطه پایان رسیده میباشد و یک پروژه بسیار گرانقدر در میهن روسیه محسوب میشود. این مسجد به اندازه‌ای حجم داراست که به بخش اعظمی از معماران داعیه می‌نمایند به طور تقریب همگی مسلمان روسیه در آن مجال در‌این مسجد می‌توانستند با هم نماز بخوانند. این مسجد به حیث طول پس از مساجد میهن ترکیه، بلندترین مسجد مجموعه کشورها اروپا میباشد و یک کدام از نمادهای مهم شهر سن پترزبورگ یعنی کاشی آبی‌رنگ پر‌نور هم در پیاده سازی گنبد و مناره‌های این مسجد به کارگیری کرده‌اند. ورودی این مسجد یکی زیباترین نصیب‌های مسجد جامع سنت پترزبورگ میباشد که به طور منتظم تاسیس شده است.

حجت‌الاسلام انگجی بابیان اینکه تصویب درخواست نیازمندان به کارایی خیریه مسجد ملک به طور دائمی شکل میگیرد، اعلام کرد: یاری مومنانه اهل یک محل این مسجد به نیازمندان به طور روزمره ایفا می‌گردد و در مناسبت‌های آدرس مسجد توفیق مشهد مذهبی ارتقاء‌ می ‌یابد.

حجت الاسلام والمسلمین «سید علی انگجی» در اعلام‌کرد‌ و‌ گو با خبرنگار تیم مسجد رزرو مسجد توفیق مشهد و کانون های مساجد خبرگزاری شبستان بابیان اینکه یاری مومنانه اهل یک محل مسجد ملک به نیازمندان که در زمان سرایت COVID-19 حتی برای یک روز نیز تعطیل نشده بود، همچنان با ملازمت نمازگزاران این مسجد و کسبه متدین بازار طهران به ویژه راسته عباس آباد، ادامه داراست، اظهار‌کرد: مدام فرآیند یاری رسانی به خانواده های مستلزم از سوی این مسجد، به طور روزمره شکل می گرفت و این فرآیند هنوز نیز ادامه داراست. شماره مسجد توفیق مشهد

امام جماعت مسجد ملک (بنا شده در طهران، بازار گران قدر، بازار عباس آباد) خاطر نشان نمود: تصویب درخواست و حقیقت آزمایی موقعیت نیازمندان به تلاش خیریه و بسیجیان مسجد ملک به طور دائمی شکل میگیرد و برای این عمل یک تیم شش نفره تعیین گردیده اند.

او اضافه کرد: روزی وجود ندارد که نیازمندی برای اخذ یاری به مسجد ملک مراجعه نکند و این در حالی میباشد که همگی روزه تنی چند از اشخاص برای اخذ گوشت یا این که مرغ یا این که بقیه اقلام بسته های ارزاق و یا این که هدایای نقدی بدین منزل پروردگار مراجعه می نمایند.

انگجی ذکر کرد: این نوع از امداد رسانی به نیازمندان حدود سی سال میباشد در مسجد ملک اجرا می گردد و قبل از آن نیز دستگیری از نیازمندان به طور دائمی البته خیر روزمره شکل می گرفت. کلیه ساله بیشتراز تعدادی میلیارد تومان از سوی خیریه این منزل خداوند در میان نیازمندان توزیع میشود.

او بابیان اینکه سرویس رسانی خیریه مسجد ملک به نیازمندان، در بعضا از مناسبت های مذهبی و همینطور در شروع سال نو و ماه رمضان به طور ویژه و عظیم خیس شکل میگیرد، همچنان که به مناسبت وفات حضرت فاطمه معصومه (س) این سال ده ها بسته ارزاق و چند میلیون تومان یاری نقدی به دست نیازمندان رساندیم، اعلام‌کرد: مساجد برای محوریت داشن در محله ها می بایست کلیه روزه بتوانند محل مراجعات مردمی باشند اما این شغل برای تمامی مساجد ممکن وجود ندارد.

در بحثهای مرتبط با فرصتهای تبليغي، به اماكن و فضاهای تبليغ رسيديم و در روزنامه شماره 53 بيان شد كه عالی میباشد فضاهای تبليغی در مسجد متمركز گردیده، دارایی‌های مردمی به سوی مسجد سوق داده گردد. در اين راستا مطالبی درباره اهميّت و سکو مسجد بيان گرديد و مباحثی درباره ی مديريت و كارگزاران مسجد مطرح شد. آدرس مسجد توفیق مشهد همچنين در خبر نامه شماره 55 دعوا اداره مسجد به صورت زود گذر آیتم اعتنا قرار گرفت.

در اين نوشته‌علمی با عنايت الهی به فعاليتهای فرهنگی ـ اجتماعی مساجد، با دقت به نيازهای امروز گفت و رزرو مسجد توفیق مشهد گو خواهيم كرد.

فعاليتهای فرهنگي

مساجد فعال از جهت فرهنگی به طور اساسی ترين پايگاه فعاليتهای دينی در فضای جامعه تأثير عميق و ژرف داشته، معادلات فرهنگی دور و اطراف خويش را به بهره عبوديت الهی تغيير می دهند و اين دستور چنانچه میباشد شماره مسجد توفیق مشهد كه مديران مساجد خصوصا روحانيون به خیر و خوبی از رتبه معنوی مسجد در مسير بايسته آن فایده جويند.

فعاليتهای فرهنگی دينی در مساجد می تواند از تنوع بسياری منتفع بوده، به تناسب نيازمنديهای ناحیه، نوع مخاطبان و... دارنده متغيّرهای فراوان باشد؛ ليكن در اينجا از باب مثال بعضی از فعاليتهای فرهنگی مساجد را گوشزد می‌نماييم.

ذكر اين نكته ضروريست كه برخی از كاركردهای مثبت مسجد جنبه عبادی دارااست، ليكن با توجّه به تأثير انكارناپذير اين عبادات در فرهنگ وتمدن اجتماعی و تصحيح زير ساختهای فرهنگی جامعه و اثرها مثبت تربيتی آن، در مقوله فعاليتهای فرهنگی مطرح می‌شود.

1. نماز جماعت

يكی از اساسی ترين فعاليتهای عبادی ـ فرهنگی مساجد، برقراری نماز جماعت در سه دفعه صبح، ظهر و شب می باشد.

ائمه جماعاتی كه به نماز جماعت در سه دفعه اهتمام جدّی دارا هستند، در فعاليتهای ديگر مسجد هم از موفقيت بيشتری برخوردارند.

در‌حالتی که نماز جماعت منظم بوده، حاشیه ها بيش از حد نداشته باشد، بوسیله عموم آیتم استقبال قرار می‌گيرد.

2. عبادت فردي

يكی ديگر از مسائل عبادی كه میتواند در فرهنگ و تمدن تأثير جدّی داشته باشد، ترويج پرستش، عبادت، نيايش و توبه شخصی و خلوت كردن آدمی با خدای خويش در منزل خداوند میباشد.

اين سنت حسنه كه در ابتدا اسلام گزینه اهتمام فراوان مسلمانها بوده، امروزه در بين ما خيلی كم رنگ گردیده‌است و کم کم ديده می گردد فردی برای مناجات با آفریدگار به طور شخصی به مسجد حمایت برده، نماز حاجت بخواند، به نيايش با معبود خويش بپردازد، و از گناهان خويش توبه كند؛ از اينرو بسيار بجاست كه اين سنت پسنديده به وسیله مبلغان گرامی احياء خواهد شد.

3. تلاوت قرآن

يكی از فعاليتهای عبادی دارنده تأثير فرهنگی فراوان، تلاوت قرآن در مساجد میباشد كه اين فرمان هم از توجّه کلان منتفع نبوده میباشد؛ ولی اخيرا در برخی از مساجد پس از نماز عشاء يك کاغذ از قرآن به طور گروهی خوانده می‌گردد. گرچه اين حركت زيبا و باارزش میباشد ليكن با حدّ بايسته، مسافت بسيار داراست.

4. سخنراني

از صدر اسلام تاكنون همدم با نيايش در مساجد، بيان معارف دين مطرح بوده میباشد. پيامبر صلی الله عليه و آله خویش به اين فرمان اصلی توجّه داشته‌اند و در زمان تاريخ اسلام مساجد محل انتشار معارف دينی بوده میباشد و اكنون نيز مبلّغان دينی به بيان عقايد، احكام، کردار، مسائل سياسی اسلام و... پرداخته، عموم را با اعتقادات و وظايف فقاهتی خویش آشنا می سازند.

5. فراگیری تلاوت نماز و قرآن

از آنجا كه طبق فتاوای مراجع شيعه مورد نیاز میباشد نماز به عربی صحيح خوانده گردد، از اساسی ترين اموری كه بايد مبلغان متشخص به آن بپردازند تصحيح خواندن نماز میباشد. برای دستيابی به اين مقصود می‌اقتدار با تشكيل گروههای متفاوت به سرپرستی كسانی كه تلاوت آن‌ها كاملاً گزینه تأييد میباشد، همگی مردان، زنان، كودكان و جوان ها را آیتم فراگیری قرار اعطا کرد.

همچنين می‌اقتدار با تشكيل كلاسهای فراگیری قرآن و تجويد، از سويی تلاوت قرآن را ترويج نمود و از سوی ديگر تلاوت نماز اشخاص را تصحيح كرد.

ناگفته نماند كه برای ايجاد انگيزه در بين عموم، آغاز ما یحتاج میباشد در سخنرانيهای همگانی احكام مرتبط با خواندن نماز برای عموم بيان خواهد شد، آنگاه از آن ها دعوت گردد تا در جلسات تصحيح خواندن نماز شركت كنند.

همچنين رعايت حدود سنّ و شخصيّت مخاطبان در اين حركت مایحتاج میباشد؛ زيرا بعضی حاضرند خواندن خویش را با شیخ تصحيح كنند، ولی چنانچه گفته خواهد شد كه در بين عموم يا در جلسات نزد اشخاص ديگر جاری ساختن دهند، از اين دستور جلوگیری خواهند كرد.

6. تفسير قرآن

اصلی ترين منبع معارف اسلام، قرآن مجيد میباشد كه مساجد با پرداختن به آن اساسی ترين وظيفه را جاری ساختن میدهند.

پرداختن به قرآن و تفسير چندين مزيّت داراست:

الف. صِرف رابطه با قرآن خالق بوده، روح آدمی را رویش میدهد. اين تأثيرپذيری برای مبلّغ ضروری بوده، در جهت انتشار معارف دين به وی كمك خواهد كرد و مبلّغ بدين وسيله پیش از هرچيز به رویش روح خویش می پردازد.