محمدکاظم خراسانی (۱۲۵۵-۱۳۲۹ق) دارای شهرت به آخوند خراسانی از مراجع تاسی شیعه و عالمان اصول فقه در قرن چهاردهم قمری بود. وی مؤلف کتاب کفایة الاصول و از حامیان اساسی نهضت مشروطه کشور ایران بود. وی مشروطه را وسیلهای برای خودداری از ظلم و ستم به عموم میدانست و کمپانی دراین تکان را بر همگی مسلمانها، واجب میدانست. آخوند بعد از به توپ مسدود شدن مجلس در ۲۳ جمادیالاول ۱۳۲۶ق بوسیله محمدعلی فرمان روا، حکم جهاد و جنگ علیه استبداد آدرس مسجد توفیق مشهد وی بخشید.
محمدحسین غروی نائینی، سید ابوالحسن اصفهانی، سید حسین طباطبایی بروجردی، سید حسین طباطبایی قمی و محمدحسین کشف کنندهالغطاء از شاگردان وی رزرو مسجد توفیق مشهد بودند.
معاش
آخوند خراسانی در سال ۱۲۵۵ق در مشهد دیده به جهان گشود. پدرش، ملا حسین هروی، شیخ اهل هرات بود که پیش از به دنیاآمدن پسرش به مشهد سفر شماره مسجد توفیق مشهد کرد.[۱]
محمدکاظم خراسانی در سحرگاه سه شنبه ۲۰ ذیالحجه ۱۳۲۹ق، در خانه خویش، بعد از اقامه نماز صبح در ۷۴ سالگی درگذشت.[۲] بعضی مرگ اورا بر تاثیر مسمومیت مسجد طالقانی مشهد دانستهاند.[۳]
بعد از تشییع، عبدالله مازندرانی بر پیکر او نماز گزارد و در بقاع حبیب الله رشتی بنا شده در صحن بقاع امیرالمومنین به خاک ودیعه شد.[۴]
آخوند خراسانی به جهت فوت همسرانش، چهار توشه وصلت کرد. وی از همسر دوم دارنده چهار فرزند و از همسر سوم، دو فرزند داشت. چهارمی و واپسین همسر آخوند سالها بعد از او زنده بود و در سن نود سالگی درگذشت.[۵]
مهدی کفایی خراسانی: اولی فرزند آخوند بود که در اداره شئون اجتماعی پدرش نقش مؤثر داشت.
محمد کفایی خراسانی: پر اسم و رسم به آقازاده دومی فرزند آخوند بود. وی که از علمای نجف بود در محرم ۱۳۲۵ق از نجف به مشهد مسافرت کرد و در رأس حوزه علمیه خراسان قرار گرفت. او سرنوشت در اتفاق مسجد گوهرشاد بازداشت شد و به طریق مشکوکی در طهران درگذشت.
احمد کفایی خراسانی: سومین پسر آخوند بود وی از مجاورتترین مشاوران محمد تقی شیرازی و از مبارزان علیه استعمار انگلیس در عراق بود و به همین خیال و خاطر دو توشه به اعدام محکوم شد. احمد کفایی خراسانی در سال ۱۳۴۲ق به مشهد مسافرت کرد و بعداز درگذشت برادرش محمد کفایی، زعامت حوزه علمیه خراسان را برعهده گرفت.
حسین کفایی خراسانی: چهارمی فرزند آخوند بود که بعد از رحلت اخوی بزرگش مهدی خراسانی متصدی مدرسه های سه گانه آخوند خراسانی در نجف شد.
حسن کفایی خراسانی: پنجمی فرزند آخوند بود که در مجلس مؤسسان اولیه حضور داشت، شش عصر نماینده عموم مشهد در مجلس شورای ملی بود و تحت عنوان سناتور خراسان به مجلس سنا رفت.[۶]
صرفا دختر آخوند به اسم زهرا همسر میرزا اسماعیل رشتی و عروس میرزا حبیب الله رشتی بود.[۷]
تحصیلات
محمدکاظم خراسانی، علم ها شرعی را در مشهد نزد بابا و دیگر عالمان آموخت. آنگاه در رجب ۱۲۷۷ق برای ادامه علم آموزی راهی نجف شد.[۸]
پیش از هجرت به نجف، آخوند خراسانی حدود سه ماه در سبزوار در درس فلسفه حاج ملا هادی سبزواری کمپانی کرد. بعد از وصال به طهران، مدتی در مکتب صدر ماند و نزد میرزا ابوالحسن جلوه و ملا حسین خوئی، فلسفه و حکمت یادگرفت.[۹]
اساتید
روضه خوان مرتضی انصاری: آخوند خراسانی بیش تر از دو سال دانش آموز روحانی اعظم بود.[۱۰]
میرزای شیرازی: آخوند خراسانی در درسهای همگانی و نیز در درسهای محرمانه وی کمپانی می کرد.
سیدعلی شوشتری: معلم اخلاق و رفتار خراسانی بود. آخوند یک سری سال در درس فقه وی نیز کمپانی کرد.[۱۱]
ملا حسینقلی همدانی[۱۲]
روحانی راضی نجفی از سایر اساتید آخوند در فقه و اصول فقه بود.[۱۳]
سید ابوالحسن جلوه را نیز از اساتیدآخوند خراسانی برشمردهاند.[۱۴]
درس دادن
آخوند خراسانی در مجلس درس
هنگامی میرزای شیرازی به سامراء سفر کرد، آخوند خراسانی در نجف مُدرسی پر اسم و رسم بود.[۱۵] اکثری از شاگردان میرزا که در نجف باقیمانده بودند، به پیشنهاد وی، در درس خراسانی که جانشین میرزای شیرازی شناخته میشد کمپانی میکردند.[۱۶]
با درگذشت محمدحسن شیرازی در ۱۳۱۲ قمری و رجوع و برگشت بخش اعظمی از حوزه سامرا به نجف و پیوستن بیشتر وی به درس خراسانی و نیز با رحلت عالمان معاصر او در عتبات، به ندرت منزلت خراسانی در جایگاه مدرس پر رنگ حوزه نجف، ثبت و درس وی گران قدرترین حوزه درسی نجف شناخته شد.[۱۷]
در سفرنامهای که در سال ۱۳۲۳ق نگاشته گردیده اینگونه آمده که در درس بیرون فقه او که در مسجد هندی برگزار میگردیده نسبتاًً ششصد تا هفتصد نفر حاضر میگردیدهاند و در درس بیرون اصول فقه او که در مسجد طوسی برگزار میگردیده نسبتاًً هزار نفر بودهاند.[۱۸]
مجلس درس آخوند خراسانی.
آخوند خراسانی در برگزاری جلسات درس، بسیار جدّی بود و با هیچ عذری درس خویش را تعطیل نمی کرد؛ حتیدر ماجرای سرایت وَبا در نجف، که بیشتر درسهای حوزه علمیه تعطیل شد، درس خویش را حتیدر روز درگذشت سه بدن از نزدیکانش، تعطیل نکرد.[۱۹]
در بعضی از سالها که در نصفه ابتدا رجب برای زیارت به کربلا میرفت، در همانجا نیز درس دایر میکرد و در رمضان نیز که درسهای متداول حوزه تعطیل بود، مباحثی مانند اصول عقاید یا این که کردار درس دادن میکرد.[۲۰]
خراسانی درس فقه را به گویش فارسی و درس اصول فقه را به گویش عربی میاعلامکرد.[۲۱]
بعد از درگذشت میرزای شیرازی و رجوع و برگشت بعضا از مقلدان وی به آخوند خراسانی، او برای پاسخگویی به استفتائات با حضور شاگردانش، به عنوان مثال سید ابوالحسن اصفهانی، محمد حسین غروی اصفهانی، سید حسین طباطبائی بروجردی، عبد و بنده الکریم حائری، آقا ضیا عراقی، آقا حسین قمی، میرزا محمدحسین نائینی مجلس مشورتی میگذاشتند.[۲
محمدکاظم خراسانی (۱۲۵۵-۱۳۲۹ق) دارای شهرت به آخوند خراسانی از مراجع تاسی شیعه و عالمان اصول فقه در قرن چهاردهم قمری بود. وی مؤلف کتاب کفایة الاصول و از حامیان اساسی نهضت مشروطه کشور ایران بود. وی مشروطه را وسیلهای برای خودداری از ظلم و ستم به عموم میدانست و کمپانی دراین تکان را بر همگی مسلمانها، واجب میدانست. آخوند بعد از به توپ مسدود شدن مجلس در ۲۳ جمادیالاول ۱۳۲۶ق بوسیله محمدعلی فرمان روا، حکم جهاد و جنگ علیه استبداد آدرس مسجد توفیق مشهد وی بخشید.
محمدحسین غروی نائینی، سید ابوالحسن اصفهانی، سید حسین طباطبایی بروجردی، سید حسین طباطبایی قمی و محمدحسین کشف کنندهالغطاء از شاگردان وی رزرو مسجد توفیق مشهد بودند.
معاش
آخوند خراسانی در سال ۱۲۵۵ق در مشهد دیده به جهان گشود. پدرش، ملا حسین هروی، شیخ اهل هرات بود که پیش از به دنیاآمدن پسرش به مشهد سفر شماره مسجد توفیق مشهد کرد.[۱]
محمدکاظم خراسانی در سحرگاه سه شنبه ۲۰ ذیالحجه ۱۳۲۹ق، در خانه خویش، بعد از اقامه نماز صبح در ۷۴ سالگی درگذشت.[۲] بعضی مرگ اورا بر تاثیر مسمومیت مسجد طالقانی مشهد دانستهاند.[۳]
بعد از تشییع، عبدالله مازندرانی بر پیکر او نماز گزارد و در بقاع حبیب الله رشتی بنا شده در صحن بقاع امیرالمومنین به خاک ودیعه شد.[۴]
آخوند خراسانی به جهت فوت همسرانش، چهار توشه وصلت کرد. وی از همسر دوم دارنده چهار فرزند و از همسر سوم، دو فرزند داشت. چهارمی و واپسین همسر آخوند سالها بعد از او زنده بود و در سن نود سالگی درگذشت.[۵]
مهدی کفایی خراسانی: اولی فرزند آخوند بود که در اداره شئون اجتماعی پدرش نقش مؤثر داشت.
محمد کفایی خراسانی: پر اسم و رسم به آقازاده دومی فرزند آخوند بود. وی که از علمای نجف بود در محرم ۱۳۲۵ق از نجف به مشهد مسافرت کرد و در رأس حوزه علمیه خراسان قرار گرفت. او سرنوشت در اتفاق مسجد گوهرشاد بازداشت شد و به طریق مشکوکی در طهران درگذشت.
احمد کفایی خراسانی: سومین پسر آخوند بود وی از مجاورتترین مشاوران محمد تقی شیرازی و از مبارزان علیه استعمار انگلیس در عراق بود و به همین خیال و خاطر دو توشه به اعدام محکوم شد. احمد کفایی خراسانی در سال ۱۳۴۲ق به مشهد مسافرت کرد و بعداز درگذشت برادرش محمد کفایی، زعامت حوزه علمیه خراسان را برعهده گرفت.
حسین کفایی خراسانی: چهارمی فرزند آخوند بود که بعد از رحلت اخوی بزرگش مهدی خراسانی متصدی مدرسه های سه گانه آخوند خراسانی در نجف شد.
حسن کفایی خراسانی: پنجمی فرزند آخوند بود که در مجلس مؤسسان اولیه حضور داشت، شش عصر نماینده عموم مشهد در مجلس شورای ملی بود و تحت عنوان سناتور خراسان به مجلس سنا رفت.[۶]
صرفا دختر آخوند به اسم زهرا همسر میرزا اسماعیل رشتی و عروس میرزا حبیب الله رشتی بود.[۷]
تحصیلات
محمدکاظم خراسانی، علم ها شرعی را در مشهد نزد بابا و دیگر عالمان آموخت. آنگاه در رجب ۱۲۷۷ق برای ادامه علم آموزی راهی نجف شد.[۸]
پیش از هجرت به نجف، آخوند خراسانی حدود سه ماه در سبزوار در درس فلسفه حاج ملا هادی سبزواری کمپانی کرد. بعد از وصال به طهران، مدتی در مکتب صدر ماند و نزد میرزا ابوالحسن جلوه و ملا حسین خوئی، فلسفه و حکمت یادگرفت.[۹]
اساتید
روضه خوان مرتضی انصاری: آخوند خراسانی بیش تر از دو سال دانش آموز روحانی اعظم بود.[۱۰]
میرزای شیرازی: آخوند خراسانی در درسهای همگانی و نیز در درسهای محرمانه وی کمپانی می کرد.
سیدعلی شوشتری: معلم اخلاق و رفتار خراسانی بود. آخوند یک سری سال در درس فقه وی نیز کمپانی کرد.[۱۱]
ملا حسینقلی همدانی[۱۲]
روحانی راضی نجفی از سایر اساتید آخوند در فقه و اصول فقه بود.[۱۳]
سید ابوالحسن جلوه را نیز از اساتیدآخوند خراسانی برشمردهاند.[۱۴]
درس دادن
آخوند خراسانی در مجلس درس
هنگامی میرزای شیرازی به سامراء سفر کرد، آخوند خراسانی در نجف مُدرسی پر اسم و رسم بود.[۱۵] اکثری از شاگردان میرزا که در نجف باقیمانده بودند، به پیشنهاد وی، در درس خراسانی که جانشین میرزای شیرازی شناخته میشد کمپانی میکردند.[۱۶]
با درگذشت محمدحسن شیرازی در ۱۳۱۲ قمری و رجوع و برگشت بخش اعظمی از حوزه سامرا به نجف و پیوستن بیشتر وی به درس خراسانی و نیز با رحلت عالمان معاصر او در عتبات، به ندرت منزلت خراسانی در جایگاه مدرس پر رنگ حوزه نجف، ثبت و درس وی گران قدرترین حوزه درسی نجف شناخته شد.[۱۷]
در سفرنامهای که در سال ۱۳۲۳ق نگاشته گردیده اینگونه آمده که در درس بیرون فقه او که در مسجد هندی برگزار میگردیده نسبتاًً ششصد تا هفتصد نفر حاضر میگردیدهاند و در درس بیرون اصول فقه او که در مسجد طوسی برگزار میگردیده نسبتاًً هزار نفر بودهاند.[۱۸]
مجلس درس آخوند خراسانی.
آخوند خراسانی در برگزاری جلسات درس، بسیار جدّی بود و با هیچ عذری درس خویش را تعطیل نمی کرد؛ حتیدر ماجرای سرایت وَبا در نجف، که بیشتر درسهای حوزه علمیه تعطیل شد، درس خویش را حتیدر روز درگذشت سه بدن از نزدیکانش، تعطیل نکرد.[۱۹]
در بعضی از سالها که در نصفه ابتدا رجب برای زیارت به کربلا میرفت، در همانجا نیز درس دایر میکرد و در رمضان نیز که درسهای متداول حوزه تعطیل بود، مباحثی مانند اصول عقاید یا این که کردار درس دادن میکرد.[۲۰]
خراسانی درس فقه را به گویش فارسی و درس اصول فقه را به گویش عربی میاعلامکرد.[۲۱]
بعد از درگذشت میرزای شیرازی و رجوع و برگشت بعضا از مقلدان وی به آخوند خراسانی، او برای پاسخگویی به استفتائات با حضور شاگردانش، به عنوان مثال سید ابوالحسن اصفهانی، محمد حسین غروی اصفهانی، سید حسین طباطبائی بروجردی، عبد و بنده الکریم حائری، آقا ضیا عراقی، آقا حسین قمی، میرزا محمدحسین نائینی مجلس مشورتی میگذاشتند.[۲
مسجد توفیق مشهد؛ معرفی، امکانات و دلیل انتخاب این مسجد برای مراسم مذهبی