محمد بن حسن حِلّی دارای شهرت به فَخْرُ الْمُحَقّقین (۶۸۲-۷۷۱ق) از فقیهان شیعه در قرن هشتم قمری. وی فرزند علامه حلی بود و در زمان نوجوانی به مرتبه اجتهاد آدرس مسجد توفیق مشهد رسید.
فخرالمحققین در فقه، اصول فقه و حرف تألیفاتی داراست که بخش اعظمی از آنان کامل شدن اثرها پدرش علامه حلی میباشد. مشهورترین تاثیر وی ایضاح الفوائد فی تفصیل خطاها القواعد اسم دارااست که گزینه اعتنا فقیهان عصرهای پس از وی قرار گرفته میباشد.
معاش و تحصیلات
محمد بن حسن حلی در ۲۰ جمادیالاول سال ۶۸۲ق در حله از شهرهای عراق متولد شد.[۱] از کودکی علم آموزی در علم ها شرعی را نزد پدرش علامه حلی استارت کرد.[۲] بیان کننده وی درین بازه زمانی معلم دیگری به جز علامه حلی نداشته رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.[مستلزم منبع]
حکم دهنده نورالله شوشتری در مجالس المؤمنین این نظر را دارد که با نگاهی به سال تألیف کتاب قواعد و سال ولادت فخرالمحققین درمییابیم که فخرالمحققین در هنگام نوشتن کتاب قواعد کمتر از ده سال داشته میباشد، ولی علی دوانی این حیث را رد مینماید و این نظر را دارد که چهبسا علامه در صدر قواعد را بهطور خلاصه نوشته میباشد؛ همچنانکه این نکته از وصیتطومار علامه به فرزندش به دست میاید، و بعداً آن را کامل شدن کرد و از این جهت فخرالمحققین در هنگام تایپ کردن گستردن قواعد یا این که جدید به سن بلوغ رسیده بود و یا این که به سن بلوغ شماره مسجد توفیق مشهد نرسیده بود.[۳]
مطابق آنچه خویش فخرالمحققین در لبه کتاب الالفین مینویسد، ناگزیر به جلای وطن شده و در روزها جوانی با پدرش به نواحی آذربایجان در کشورایران مسافرت کرده است و بعداز مدتی با بابا به حله برگشته مسجد طالقانی مشهد میباشد.[مستلزم منبع]
فخرالمحققین به به عبارتی واحد سنجشکه از نگاه مراتب فضل و ادب و کمال ممتاز و در توان خویش بینظیر بوده میباشد، از نظر آرامش و خلق و خوی و ملکات فاضله نیز امتیازی منحصربهفرد داشته میباشد. کلمات علامه حلی در پیشگفتار کتاب قواعد الاحکام نشانگر خصوصیتهای شخصیت فخرالمحققین میباشد.[۴]
کتاب ایضاح الفوائد
اثر ها
نوشتهیعلمیٔ اساسی: فهرست اثر ها فخرالمحققین
فخرالمحققین تألیفات زیادی در علم ها گوناگون اسلامی دارااست که بخش اعظمی از آنان کامل شدن و یا این که گستردن اثر ها پدرش علامه حلی میباشد؛ مثلا کامل شدن کتاب الفین و ایضاح الفوائد فی تفصیل ایرادات القواعد.[۵]
شاگردان
برخی از شاگردان فخرالمحققین عبارتند از:
شهید اولیه،[۶]
سید بدرالدین مدنی
ابنمتوج بحرانی
سید حیدر آملی
سید تاجالدین بن معیه
ظهیر الدین فرزند خویش فخرالمحققین.[۷]
درگذشت
سال درگذشت او ۷۷۱ ه.ق در سن ۸۹ سالگی میباشد اما از مزار و مدفن او استحضار دقیقی در اختیار وجود ندارد.[مستلزم منبع]
روحانی عباس قمی در فایده ها الرضویة از حرف مجلسی نخستین در گستردن اینجانب لایحضره الفقیه اینگونه برداشت کرده که فخر المحققین در حله درگذشته و لاشهاش را به نجف اشرف حمل کردهاند و بعید وجود ندارد که قبرش مجاورت پدرش علامه حلی باشد.[۸] مجلسی نخستین اینگونه نوشته میباشد: «... و علامه و پسرش را در نجف اشرف پس از نقل مدفون ساختند»(یعنی بعد از اینکه اجسادشان را به نجف بردند در آنجا به خاک سپردند).[۹]
عبدالله مامقانی در تنقیح المقال مینویسد: «استحضار نیافتم که تا به امروز کسی از محققان، مدفن اورا معلوم کردهباشد البته بزرگان میگویند که درندگان اورا خوردهاند و زمینهای داراست که اینجانب از نقل آن به خیال توهین به معاصرینش، پرهیز می کنم. لذا جسدی نداشته تا دفن خواهد شد»[۱۰] سید موسی شبیری زنجانی، در جرعهای از دریا، با بیان شواهدی (برای مثال استناد به کلام نام برده از مجلسی نخستین) صحبت مامقانی را اشتباه دانسته میباشد.[۱۱]
پانویس
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، قسمت پیشگفتار، ص۱۰.
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، قسمت پیشگفتار، ص۱۰.
مراجعه نمایید به: دوانی، «فخر المحققین، محمد»، صص۳۲-۳۳.
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، نصیب پیشگفتار، ص۱۱.
حسینی دشتی، معارف و معاریف، ج۷، ص۷۴۷.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۲۰ق، ج۱۳، ص۴۰۰.
محمد بن حسن حِلّی دارای شهرت به فَخْرُ الْمُحَقّقین (۶۸۲-۷۷۱ق) از فقیهان شیعه در قرن هشتم قمری. وی فرزند علامه حلی بود و در زمان نوجوانی به مرتبه اجتهاد آدرس مسجد توفیق مشهد رسید.
فخرالمحققین در فقه، اصول فقه و حرف تألیفاتی داراست که بخش اعظمی از آنان کامل شدن اثرها پدرش علامه حلی میباشد. مشهورترین تاثیر وی ایضاح الفوائد فی تفصیل خطاها القواعد اسم دارااست که گزینه اعتنا فقیهان عصرهای پس از وی قرار گرفته میباشد.
معاش و تحصیلات
محمد بن حسن حلی در ۲۰ جمادیالاول سال ۶۸۲ق در حله از شهرهای عراق متولد شد.[۱] از کودکی علم آموزی در علم ها شرعی را نزد پدرش علامه حلی استارت کرد.[۲] بیان کننده وی درین بازه زمانی معلم دیگری به جز علامه حلی نداشته رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.[مستلزم منبع]
حکم دهنده نورالله شوشتری در مجالس المؤمنین این نظر را دارد که با نگاهی به سال تألیف کتاب قواعد و سال ولادت فخرالمحققین درمییابیم که فخرالمحققین در هنگام نوشتن کتاب قواعد کمتر از ده سال داشته میباشد، ولی علی دوانی این حیث را رد مینماید و این نظر را دارد که چهبسا علامه در صدر قواعد را بهطور خلاصه نوشته میباشد؛ همچنانکه این نکته از وصیتطومار علامه به فرزندش به دست میاید، و بعداً آن را کامل شدن کرد و از این جهت فخرالمحققین در هنگام تایپ کردن گستردن قواعد یا این که جدید به سن بلوغ رسیده بود و یا این که به سن بلوغ شماره مسجد توفیق مشهد نرسیده بود.[۳]
مطابق آنچه خویش فخرالمحققین در لبه کتاب الالفین مینویسد، ناگزیر به جلای وطن شده و در روزها جوانی با پدرش به نواحی آذربایجان در کشورایران مسافرت کرده است و بعداز مدتی با بابا به حله برگشته مسجد طالقانی مشهد میباشد.[مستلزم منبع]
فخرالمحققین به به عبارتی واحد سنجشکه از نگاه مراتب فضل و ادب و کمال ممتاز و در توان خویش بینظیر بوده میباشد، از نظر آرامش و خلق و خوی و ملکات فاضله نیز امتیازی منحصربهفرد داشته میباشد. کلمات علامه حلی در پیشگفتار کتاب قواعد الاحکام نشانگر خصوصیتهای شخصیت فخرالمحققین میباشد.[۴]
کتاب ایضاح الفوائد
اثر ها
نوشتهیعلمیٔ اساسی: فهرست اثر ها فخرالمحققین
فخرالمحققین تألیفات زیادی در علم ها گوناگون اسلامی دارااست که بخش اعظمی از آنان کامل شدن و یا این که گستردن اثر ها پدرش علامه حلی میباشد؛ مثلا کامل شدن کتاب الفین و ایضاح الفوائد فی تفصیل ایرادات القواعد.[۵]
شاگردان
برخی از شاگردان فخرالمحققین عبارتند از:
شهید اولیه،[۶]
سید بدرالدین مدنی
ابنمتوج بحرانی
سید حیدر آملی
سید تاجالدین بن معیه
ظهیر الدین فرزند خویش فخرالمحققین.[۷]
درگذشت
سال درگذشت او ۷۷۱ ه.ق در سن ۸۹ سالگی میباشد اما از مزار و مدفن او استحضار دقیقی در اختیار وجود ندارد.[مستلزم منبع]
روحانی عباس قمی در فایده ها الرضویة از حرف مجلسی نخستین در گستردن اینجانب لایحضره الفقیه اینگونه برداشت کرده که فخر المحققین در حله درگذشته و لاشهاش را به نجف اشرف حمل کردهاند و بعید وجود ندارد که قبرش مجاورت پدرش علامه حلی باشد.[۸] مجلسی نخستین اینگونه نوشته میباشد: «... و علامه و پسرش را در نجف اشرف پس از نقل مدفون ساختند»(یعنی بعد از اینکه اجسادشان را به نجف بردند در آنجا به خاک سپردند).[۹]
عبدالله مامقانی در تنقیح المقال مینویسد: «استحضار نیافتم که تا به امروز کسی از محققان، مدفن اورا معلوم کردهباشد البته بزرگان میگویند که درندگان اورا خوردهاند و زمینهای داراست که اینجانب از نقل آن به خیال توهین به معاصرینش، پرهیز می کنم. لذا جسدی نداشته تا دفن خواهد شد»[۱۰] سید موسی شبیری زنجانی، در جرعهای از دریا، با بیان شواهدی (برای مثال استناد به کلام نام برده از مجلسی نخستین) صحبت مامقانی را اشتباه دانسته میباشد.[۱۱]
پانویس
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، قسمت پیشگفتار، ص۱۰.
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، قسمت پیشگفتار، ص۱۰.
مراجعه نمایید به: دوانی، «فخر المحققین، محمد»، صص۳۲-۳۳.
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، نصیب پیشگفتار، ص۱۱.
حسینی دشتی، معارف و معاریف، ج۷، ص۷۴۷.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۲۰ق، ج۱۳، ص۴۰۰.
مسجد توفیق مشهد؛ معرفی، امکانات و دلیل انتخاب این مسجد برای مراسم مذهبی