بقعه در بعد از ظهر پهلوی
در سال ۱۳۰۷ ه.ش در کانال پیرامون فلکه بقاع امام رضا، تغییرات مهم شکل به عهده گرفت و فلکهای به شعاع ۱۸۰ متر از نوک گنبد و به پهنای ۳۰ سانتیمتر بر گرد بقاع تأسیس شد. پاره ای آنگاه نیز ساختمانهای موزه، کتابخانه و سالن تشریفات[یادداشت ۱] نیز بهاین بقاع آدرس مسجد توفیق مشهد اضافه شد.
از اتفاق ها رویداده در بعدازظهر رضاشاه پهلوی، ماجرای مسجد گوهرشاد بود که بعداز حضور عده ای از معترضان به تصمیمات حکومتی در مقبره و مسجد گوهرشاد، به سال ۱۳۱۴ ه.ش عده ای از معترضان از جانب نیروهای حکومتی آیتم حمله قرار گرفتند و بر تاثیر تیراندازی انجام یافته در مسجد گوهرشاد کشته شدند. این رخداد بر طبق گزارش بریتانیا، ۱۲۸ کشته، ۲۰۰ تا ۳۰۰ آسیب دیده و ۸۰۰ بازداشتی داشت.[۱۰۴] بر پایه ی گزارش ایران، در بین دو تا پنج هزار نفر کشته شدند و گزارشها از دستگیری ۱۵۰۰ نفر رزرو مسجد توفیق مشهد می دهد.[۱۰۵]
در طول محمدرضا پهلوی طرح گسترشٔ بقعه با تحقیق عبدالعظیم ولیان، استاندار وقت استان خراسان و نایبالتولیهٔ آستان قدس رضوی به اجرا رسید. در سال ۱۳۵۳ شمسی آجرهای طلایی گنبد را — که شفافیت خویش را از دست دادهبود — برداشتند و بعداز رنگآمیزی دوباره با آب طلا و جواهرات، در مکان خویش شماره مسجد توفیق مشهد قرار دادند
.[۱۰۶] درین روزگار، بارگاه نیز تجدید بنا شد. همینطور با گسترش بقاع، سقف فرسوده مسجد بالاسر با سقفی نو و بتنی جابجا شد و این سقف از جدید کاشیکاری و تزئین شد. بقعه از ضلع شمالی نیز بسط یافت و به دارالشکر متصل شد. محراب سابق مسجد نیز به موزه منتقل شد. در طرح گسترش بقاع درین روزگار، ساختمانهای جدیدی به آستان اضافه شد و ساختمان موزه تأسیس شد. همینطور در فضای مشهد نیز تغییراتی همانند تعریض خیابانها چهره مسجد طالقانی مشهد اعطا کرد.
[۱۰۷] همینطور درین طرح، مسافت در بین بارگاه و ضلع غربی بقاع که تنگنایی به پهنا ۸۵ سانت بود، راه حلای اندیشیده شد و مبنی بر آن، دیواره کهن مقبره در سمت بالاسر که ضخامتی به مقیاس ۲٫۹۰ داشت و وزن گنبد بر روی آن قرار گرفته بود، تخریب شد و به مکان آن محورهایی بتنی جایگزین شد. برهمین اساس نصیب بالاسر بسط و فضای مقبره توسعه و گسترش یافت.[۱۰۸] درین عصر کاربری بناهای دور و بر گروه — که مرتبط با سدههای اخیر بودند — تغییر تحول یافت و این بناها به صحنهای بقعه تبدیل شدند. مسجد زنانه، مسجد ریاض، گنبد اپک میرزا، رواق پس پشت، منشرو سقاخانه، محل چهللامپ دیرین، محل شیفتمنزلٔ خدام، و همینطور بعضا مکتبها، تیمچهها یا این که فضاهای خالی به طور رواقهای دارالفیض، دارالشکر، دارالشرف، دارالسلام، دارالذکر، دارالعزه و دارالعباده درآمدند و تشکیل داد صحن موزه (رواق کنونی امام خمینی) و بده بستان صندوق عباسی به صندوق سنگی حاج حسین حجارباشی و نصب بارگاه چهارم و بازسازی نقارهمنزل نیز درین عصر فیس اعطا کرد.[۱۰۹] رواقهای دارالزهد، دارالشرف و دارالسرور از بناهای تشکیل شده درین روزگار میباشد.[۱۱۰] از اتفاق ها روز ها آخری حکومت پهلوی، موضوع تیراندازی مأموران ساواک به یک سری فراری در آبان ۱۳۵۷ بود که بر تاثیر آن یکسری گلوله به توحیدخانه و دیوارههای کفشداری گنبد اللهوردیخان اصابت کرد. مأموران همینطور در بقاع گاز اشکآور پرتاب کردند و سرآخر چیره به دستگیری فراریان نشدند. در غایت استاندار خراسان در رادیو مشهد، از عموم پوزش طلبی کرد و عموم نیز به نماد اعتراض، راهپیمایی برگزار کردند.[۱۱۱]
بقعه در بعد از ظهر پهلوی
در سال ۱۳۰۷ ه.ش در کانال پیرامون فلکه بقاع امام رضا، تغییرات مهم شکل به عهده گرفت و فلکهای به شعاع ۱۸۰ متر از نوک گنبد و به پهنای ۳۰ سانتیمتر بر گرد بقاع تأسیس شد. پاره ای آنگاه نیز ساختمانهای موزه، کتابخانه و سالن تشریفات[یادداشت ۱] نیز بهاین بقاع آدرس مسجد توفیق مشهد اضافه شد.
از اتفاق ها رویداده در بعدازظهر رضاشاه پهلوی، ماجرای مسجد گوهرشاد بود که بعداز حضور عده ای از معترضان به تصمیمات حکومتی در مقبره و مسجد گوهرشاد، به سال ۱۳۱۴ ه.ش عده ای از معترضان از جانب نیروهای حکومتی آیتم حمله قرار گرفتند و بر تاثیر تیراندازی انجام یافته در مسجد گوهرشاد کشته شدند. این رخداد بر طبق گزارش بریتانیا، ۱۲۸ کشته، ۲۰۰ تا ۳۰۰ آسیب دیده و ۸۰۰ بازداشتی داشت.[۱۰۴] بر پایه ی گزارش ایران، در بین دو تا پنج هزار نفر کشته شدند و گزارشها از دستگیری ۱۵۰۰ نفر رزرو مسجد توفیق مشهد می دهد.[۱۰۵]
در طول محمدرضا پهلوی طرح گسترشٔ بقعه با تحقیق عبدالعظیم ولیان، استاندار وقت استان خراسان و نایبالتولیهٔ آستان قدس رضوی به اجرا رسید. در سال ۱۳۵۳ شمسی آجرهای طلایی گنبد را — که شفافیت خویش را از دست دادهبود — برداشتند و بعداز رنگآمیزی دوباره با آب طلا و جواهرات، در مکان خویش شماره مسجد توفیق مشهد قرار دادند
.[۱۰۶] درین روزگار، بارگاه نیز تجدید بنا شد. همینطور با گسترش بقاع، سقف فرسوده مسجد بالاسر با سقفی نو و بتنی جابجا شد و این سقف از جدید کاشیکاری و تزئین شد. بقعه از ضلع شمالی نیز بسط یافت و به دارالشکر متصل شد. محراب سابق مسجد نیز به موزه منتقل شد. در طرح گسترش بقاع درین روزگار، ساختمانهای جدیدی به آستان اضافه شد و ساختمان موزه تأسیس شد. همینطور در فضای مشهد نیز تغییراتی همانند تعریض خیابانها چهره مسجد طالقانی مشهد اعطا کرد.
[۱۰۷] همینطور درین طرح، مسافت در بین بارگاه و ضلع غربی بقاع که تنگنایی به پهنا ۸۵ سانت بود، راه حلای اندیشیده شد و مبنی بر آن، دیواره کهن مقبره در سمت بالاسر که ضخامتی به مقیاس ۲٫۹۰ داشت و وزن گنبد بر روی آن قرار گرفته بود، تخریب شد و به مکان آن محورهایی بتنی جایگزین شد. برهمین اساس نصیب بالاسر بسط و فضای مقبره توسعه و گسترش یافت.[۱۰۸] درین عصر کاربری بناهای دور و بر گروه — که مرتبط با سدههای اخیر بودند — تغییر تحول یافت و این بناها به صحنهای بقعه تبدیل شدند. مسجد زنانه، مسجد ریاض، گنبد اپک میرزا، رواق پس پشت، منشرو سقاخانه، محل چهللامپ دیرین، محل شیفتمنزلٔ خدام، و همینطور بعضا مکتبها، تیمچهها یا این که فضاهای خالی به طور رواقهای دارالفیض، دارالشکر، دارالشرف، دارالسلام، دارالذکر، دارالعزه و دارالعباده درآمدند و تشکیل داد صحن موزه (رواق کنونی امام خمینی) و بده بستان صندوق عباسی به صندوق سنگی حاج حسین حجارباشی و نصب بارگاه چهارم و بازسازی نقارهمنزل نیز درین عصر فیس اعطا کرد.[۱۰۹] رواقهای دارالزهد، دارالشرف و دارالسرور از بناهای تشکیل شده درین روزگار میباشد.[۱۱۰] از اتفاق ها روز ها آخری حکومت پهلوی، موضوع تیراندازی مأموران ساواک به یک سری فراری در آبان ۱۳۵۷ بود که بر تاثیر آن یکسری گلوله به توحیدخانه و دیوارههای کفشداری گنبد اللهوردیخان اصابت کرد. مأموران همینطور در بقاع گاز اشکآور پرتاب کردند و سرآخر چیره به دستگیری فراریان نشدند. در غایت استاندار خراسان در رادیو مشهد، از عموم پوزش طلبی کرد و عموم نیز به نماد اعتراض، راهپیمایی برگزار کردند.[۱۱۱]
مسجد توفیق مشهد؛ معرفی، امکانات و دلیل انتخاب این مسجد برای مراسم مذهبی