مرجع مقالات مسجد توفیق

مدفن حجر
به ماجرا ابن اثیر[۴۱] قبر حجر در مرج عذراء پر اسم و رسم و محل اجابت دعا بود. مسجدی نیز کنار قبر او ساخته شد.[۴۲] امروزه نیز مدفن وی زیارتگاه آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.[مستلزم منبع]

تخریب مرقد

تخریب بارگاه حجر بن عدی بوسیله جناح النصره

نبش قبر حجر بن عدی به وسیله جناح النصره
در ۱۲ اردیبهشت ماه ۱۳۹۲ش، قبر و بارگاه حجر به دست جناح النصره از معارضان دولت سوریه تخریب شد و بعد از نبش قبر، جسد مو جود در قبر به مکانی نامعلوم جابجایی رزرو مسجد توفیق مشهد یافت.[۴۳]

پیرو این مبادرت، تجمع‌های اعتراض‌آمیز فراوانی از سوی شیعه ها برگزار شد.[۴۴] دولت‌های کشور ایران و سوریه و عراق و همینطور حزب‌الله لبنان و مراجع پیروی به عنوان مثال سید علی سیستانی، ناصر مکارم شیرازی، صافی گلپایگانی، سید محمدسعید حکیم، جعفر سبحانی و … این مبادرت را محکوم کردند.[۴۵][۴۶][۴۷] حوزه علمیه قم و حوزه علمیه نجف در اعتراض بدین حادثه تعطیل شماره مسجد توفیق مشهد شدند.[۴۸]

به‌دنبال تخریب قبر حجر بن عدی به وسیله مجموعه سلفی جناح النصره در سوریه و تکثیر خبر نبش قبر او، تصاویری در وب و رسانه‌ها منتشر شد که مدعا انتساب آن تصاویر به پیکر حجر بن عدی بود. ولی آن تصاویر در واقع وابسته به یک شهروند اهل سوریه به اسم (محروس الشربجی) بود که در تضارب‌های شهر حزه سوریه مقتول بود امّا به حجر بن عدی منسوب مسجد طالقانی مشهد شده بود.[۴۹][۵۰]

سریال حجر بن عدی
سریال حجر بن عدی در سال ۱۳۸۱ ش در سیما فیلم در ۱۲ نصیب ۵۰ دقیقه‌ای ساخت شد. و در کانال‌های متفاوت صدا و سیما پخش شد. دوبله این سریال به لهجه عربی از کانال آی فیلم پخش گردیده و دوبله آن به لهجه آذری از کانال سحر پخش گردیده‌است.[۵۱] فیلمنامه‌ این سریال را تاجبخش فنائیان با مشورت علی مدرس دامغانی نگاشته میباشد. این كار در شهرک سینمایی نگهبانی مقدس جلوی دوربین رفت.[مستلزم منبع]

در سریال«حجربن عدی»، بازیگرانی همانند محمدعلی كشاورز، حبیب دهقان نسب، جمشید جمالزاده، لیدا جوادی، سیاوش طهمورث، جلیل فرجاد، مهدی میامی و لیلا بوشهری بازی نقش كردند.[مستلزم منبع]

این سریال، روایت معاش حجر را داستان می‌كند. ماجرا از سال ۵ قمری استارت می شود و با تحقیق فرایند متفاوت معاش حجر همانند مسلمان شدن او، حضور در پیکار‌های نهروان، صفین و جمل، مخالفت وی با تبلیغات معاویه علیه قبیله نبی(ص) و در غایت شهید شدن وی و عده ای از یارانش در سال ۵۱ قمری خاتمه مییابد.[۵۲]

تک‌نگاری
کتاب حجر بن عدی -د‌همین شماره از دسته شناخت با اسوه‌ها- نوشته جواد محدثی که چاپ ششم آن در سال ١٣٩٠ش از سوی انتشارات بوستان کتاب قم در ٦٣ص منتشر گردیده، گزارشی با لهجه فارسی امروز از معاش حجر بن عدی کندی ارائه نموده است.[۵۳]

پانویس
ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۳.
الامین، اعیان الشیعة، ج۴، ص۵۶۹.
ابن‌اثیر، اسد الغابة، دارالکتاب، ج۱، ص۳۸۵.
ابن‌اثیر، اسد الغابة، دارالکتاب، ج۱، ص۳۸۶.
مراجعه کنید به ابن سعد، ج۶، ص۲۲۰؛ ابن عساکر، ج۱۲، ص۲۱۰
ابن سعد، ج۶، ص۲۱۷؛ ابن قتیبه، ص۳۳۴؛ ابن اثیر، ج۱، ص۴۶۱.
مراجعه نمایید به بلاذری، ص۲۶۴؛ طبری، ج۴، ص۲۷.
رجوع‌کنید به: ابن عساکر، ج۱۲، ص۲۰۷، ۲۱۰۲۱۱.
مراجعه‌نمایید به دینوری، ص۱۴۵.
دینوری، ص۲۲۴.
رجوع نمایید به: دینوری، ص۱۴۴۱۴۶؛ طبری، ج۴، ص۴۸۵؛ اثرگذار، ص۲۵۵ ۲۵۶، ۳۲۰؛ ولی احادیث تاریخی مذکور در ارتباط اشخاص به کوفه آمده جهت تقابل با ابوموسی اشعری و برانگیختن عموم کوفه، متعدد میباشد و نقل پیمان نام برده عمدتاً با دینوری سازگار میباشد. در برخی ماجرا‌ها نقش صاحب اشتر پر رنگ شد‌ه‌است و در بعضا نقش ابن عباس؛ خلال اینکه سخنرانی‌های امام حسن(ع) و عمار بن یاسر نیز در برانگیختن عموم مؤثر دانسته شد‌ه‌است.
مراجعه‌کنید به نصربن مزاحم، ص۱۰۳۱۰۴، ۱۹۵، ۲۰۵، ۲۴۳؛ ابن عساکر، ج۱۲، ص۲۰۷ـ۲۰۸.
مراجعه کنید به نصربن مزاحم، ص۵۰۶۵۰۷؛ دینوری، ص۱۹۵۱۹۶؛ طبری، ج۵، ص۵۴
دینوری، ص۲۱۰؛ طبری، ج۵، ص۸۵
یعقوبی، ج۲، ص۱۹۵ ۱۹۶؛ طبری، ج۵، ص۱۳۵
دینوری، ص۲۲۰؛ برای توضیح وجه این گفتگوها رجوع‌نمایید به شوشتری، ج۳، ص۱۳۱
رجوع‌کنید به یعقوبی، ج۲، ص۲۳۰؛ طبری، ج۵، ص۲۵۴
دینوری، ص۲۲۳
مراجعه نمایید به ابن سعد، ج۶، ص۲۱۸؛ یعقوبی، ج۲، ص۲۳۰
دینوری، ص۲۲۳؛ قس ابن سعد، ج۶، ص۲۱۸
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۰۰ق، ج۵، ص۲۵۴.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۰۰ق، ج۵، ص۲۵۴.
بلاذری، انساب الاشراف، ۱۴۰۰ق، ج۵، ص۲۵۴.
دینوری، ص۲۲۳۲۲۴؛ یعقوبی، ج۲، ص۲۳۰؛ ابن سعد، ج۶، ص۲۱۹؛ طبری، ج۵، ص۲۶۹ـ۲۷۰.
ابن سعد، ج۶، ص۲۱۹؛ مسعودی، ج۳، ص۱۸۹
یعقوبی، ج۲، ص۲۳۱
مراجعه کنید به طبری، ج۵، ص۲۷۵۲۷۸؛ قس ابن سعد، ج۶، ص۲۲۰
ج۲، ص۲۳۱
ج۳، ص۱۸۸ ۱۸۹
یعقوبی، ج۲، ص۲۳۱؛ نیز مراجعه‌کنید به طبری، ج۵، ص۲۷۵۲۷۷
طبری، ج۵، ص۲۷۵
مسعودی، مروج الذهب، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۳.
ابن سعد، ج۶، ص۲۱۷؛ یعقوبی؛، ج۲، ص۲۳۱، ابن اثیر، ج۱، ص۴۶۲
رجوع‌کنید به طبری، ج۵، ص۲۵۳ به آن‌گاه؛ ابن اثیر، ج۱، ص۴۶۲: سال ۵۱؛ یعقوبی، ج۲، ص۲۳۱: سال ۵۲؛ ابن قتیبه، ص۳۳۴؛ مسعودی، ج۳، ص:۱۸۸ سال ۵۳.
رجوع‌نمایید به مسعودی، ج۳، ص۱۹۰.
ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۴.
دینوری، الاخبار الطوال، ص۲۲۴.
الدینوری، ص۲۲۳-۲۲۴؛ نیز مراجعه نمایید به طبری،

بیعت عقبه
بیعت عَقَبه، به بیعت عموم یثرب با فرستاده پروردگار(ص)، قبل از سفر آن حضرت اشاره دارااست. دو بیعت میان عموم مدینه و نبی اکرم (ص) ایفا شد که او‌لین در سال دوازدهم و دو‌مین در سال سیزدهم بعثت بود و هر دو به بیعت عقبه مشهور میباشد. برخی بیعت نخستین را بیعت النساء و بیعت دوم را بیعت الحرب نامیده‌اند البته بیشتر مورخان بیعت نساء را بعداز فتح مکه دانسته‌اند. این دو بیعت، پیشگفتار سفر رسول(ص) و مسلمانها از مکه به مدینه را مهیا آدرس مسجد توفیق مشهد نمود.

انگیزه اسم‌گذاری
عَقَبه در لغت به معنای گردنه،[۱] راهی میباشد که از آن به قله کوه می روند.[۲] از آن جا که دو بیعت رسول(ص) و عموم یثرب در عقبه‌ای (گردنه) در میان منا و مکه، مجاورت مِنا به وقوع پیوست، این دو بیعت به بیعت عقبه پر اسم و رسم رزرو مسجد توفیق مشهد گردیده‌اند.

مسافت این جای با مکه حدود پنج کیلومتر میباشد.[۳]

مقدمات بیعت
زیرا ابوطالب و خدیجه (در سال دهم بعثت) از جهان رفتند، پیامبر خداوند (ص) از یک سو کسی را که از وی امان نماید نداشت و از سوی دیگر سختگیری مشرکان بر وی بیشتر گردیده بود،[۴]در سال یازدهم بعثت، آن حضرت با شش بدن از عموم یثرب (مدینه) روبرو شد. محل این ملاقات را بعضا مجاورت آن عقبه[۵]و بعضا در منا نوشته‌اند.[۶] این شش بدن از خویشان خزرج بودند.[۷] پیامبر خداوند از نام و نشان آن‌ها سؤال کرد و آن‌ها خویش را از عموم خزرج معرفی کردند؛ نبی(ص) پرسید که شما از هم پیمانان و دوستان یهودید و جواب مثبت شنید. آنگاه با وی به گفت‌و‌گو جلسه، اسلام را بر آن‌ها عرضه داشت و برایشان قرآن خواند. داده ها متفرق‌ای که عموم یثرب از یهودیان درباره ظهور پیامبری در مکه به دست آورده بودند موجب دقت آن‌ها به حضرت محمد (ص) شد و این آرزو را تشکیل داد که با حضور وی در یثرب بتوانند از ادامه دشمنی و مبارزه دربین دو خویشاوندان اوس و خزرج پیشگیری نمایند. اینان زیرا به مدینه بازگشتند، ماجرا ظهور نبی را با عموم شماره مسجد توفیق مشهد گفتند.

بیعت نخستین عقبه
این بیعت در سال دوازدهم بعثت، در موسم حج شکل گرفت. دوازده بدن از هفت خانواده دو قوم و قبیله اوس و خزرج در عقبه با نبی(ص) دیدار کردند و اسلام آورده و با پیامبر آفریدگار(ص) بیعت نمودند. از قبیلۀ خزرج، اَسعَد بن زُرارة، عَوف بن حارث و برادرش مُعاذ، ذَکوان بن عبدقیس، رافع بن صاحب، عبادة بن صامت، ابی عبدالرحمن یزید بن ثَعلَبَة، عباس بن عبادة بن نَضلَة، عُقبَة بن عامر بن نابی، قُطبَة بن عامر بن حدیده و از قبیلة اوس، ابوالهیثم بن تَهَّیان، عُوَیم بن ساعدة در‌این بیعت کمپانی مسجد طالقانی مشهد داشتند.[۸]

موارد بیعت نخستین عقبه
در پرستش پروردگار شریکی برای وی نگیرند.
دزدی و زنا نکنند.
فرزندان خویش را نکشند.
تهمت نزنند.
فرستاده پروردگار(ص) را در آنچه به نه و صلاح میباشد نافرمانی نکنند.
در حالتی‌که به‌این بیعت وفا کردند، فردوس از آن آنها خواهد بود و چنانچه بر خلاف نمودند، با خداست که آن‌ها را ببخشد یا این که عذاب نماید. برخی این بیعت را بیعت النساء گفته‌اند البته با دقت به آیه ۱۲ سوره ممتحنه، بیعت نساء، بیعت نبی با زنان بعد از فتح مکه میباشد.[۹]

اولی مبادرت نبی(ص) پس از این بیعت
بعداز این بیعت بود که پیامبر خداوند(ص) مُصعب بن عُمیر، را یاور آن‌ها ارسال کرد تا به آن‌ها قرآن آموختن دهد.[۱۰] ولی برخی مورخان صادر کردن مصعب را بعداز بیعت دوم نوشته‌اند.[۱۱]

بیعت دوم عقبه
بیعت دوم در عقبه که به بیعت الحرب هم مشهور شد در موسم حج سال سیزدهم بعثت، در درۀ سمت راست از مِنیٰ به سوی گردنه که امروز محل مسجد البیعه میباشد، واقع شد. در امسال هفتاد مرد یا این که هفتاد و دو مرد و دو زن در عقبه حاضر شدند، و از آن سو عباس بن عبدالمطلب عموی رسول، نیز با فرستاده معبود(ص) حاضر شد. یثربیان یک کدام از یکی از یا این که دو عدد دو عدد نزد فرستاده (ص) می‌آمدند. اولیه نفر رافع بن صاحب و مالک بن عَجْلان (از بنی زُرَیق) بود که نزد رسول (ص) رفت.

عباس به حاضران اظهار کرد: محمد از ماست و تا آنجا که توانسته‌ایم از وی امان کرده‌ایم. اینک وی می خواهد نزد شما بیاید. در‌صورتی‌که اقتدار پناه او‌را دارید، چه خوب، وگرنه او‌را نزد ما رها فرمایید. گفتند: با وی بیعت (و قسم) می کنیم که با کسی که نبرد نماید بجنگیم و با کسی که آشتی نماید، در آشتی باشیم.

اورده شده بَراء بن مَعرور یا این که ابوالهیثم بن تهّیان یا این که اسعد بن زراره از اول بیعت‌کنندگان بودند.[۱۲]

انگیزه نامگذاری به بیعت الحرب
بدان انگیزه که عموم یثرب عهد و پیمان کردند تا هرکه با رسول جنگید با وی بجنگند از این روی بدین بیعت، بیعت الحرب گفته‌اند. بعضی از انصار شایستگی خویش را برای پیکار از به عبارتی شب نخستین اعلام کردند. تا جایی که عباس بن عباده بعداز بیعت به فرستاده ذکر کرد که درصورتی که دستور نمائید هر آینه بر کفاری که در |منا درگیر به انجام حج میباشند حمله میکنیم اما نبی به آنها اذن نداد وفرمود به سوی ارحام و خویشان خویش برگردید.[۱۳]

ثمره بیعت عقبه
بعداز این بیعت بود که نبی خداوند(ص) دوازده بدن از عموم یثرب را تحت عنوان نقیب آن ها گزینش کرد.[۱۴]
این بیعت، پیشگفتار سفر حضرت محمد(ص) به یثرب شد.

تمحیص
این کلمه و واژه دو توشه در قرآن به عمل رفته میباشد.[۱۸] این کلمه و واژه به معنای خالص کردن شیء از عیوب و نواقص میباشد؛ به عنوان مثالً زمانی طلا جواهرات را خالص میکنیم، گفته می‌گردد «مَحَصْتُ الذَّهب و مَحَّصتُه».[۱۹] از این رو، تمحیص را هم اندازه تزکیه و پاکسازی آدرس مسجد توفیق مشهد دانسته‌اند.

[۲۰] همینطور، بیان شده که زمانی تمحیص را درباره‌ی آدم‌ها به عمل می بریم، به معنای تست و آزمون میباشد؛ ولی هنگامی در ارتباط اشیا به عمل میبریم، به معنای زدودن عیوب از آن ها میباشد.[۲۱]در روایتی از امام حسین (ع) کلمه و واژه تمحیص و بلا در کنار هم نام برده‌اند امام در‌این ماجرا فرمود: «إِنَّ النَّاسَ عَبِیدُ الدُّنْیا این که وَ الدِّینُ لَعْقٌ عَلَی أَلْسِنَتِهِمْ یحُوطُونَهُ مَا دَرَّتْ مَعَایشُهُمْ فَإِذَا مُحِّصُوا بِالْبَلَاءِ قَلَّ الدَّیانُونَ» به حقیقت که عموم عبد و بنده جهان می باشند و آیین بر رمز لهجه (لَقلَقه لهجه) آن‌هاست و تاز مانی که برای معیشتِ آنان باشد پیرامون آن‌اند و زمانی به بلا (و مشقت و رنج) آزموده شوند آئین داران رزرو مسجد توفیق مشهد اندک‌اند.[۲۲]

بقیه مورد ها
در قرآن، گاهی فارغ از آن که از واژگان خاص مصرف شود، به واقعیت آزمون و تست اشاره می شود؛ از جملهً معبود برای سنجشِ معیارِ صداقتِ یهودیان بعدازظهر نبی(ص) در ایمان به خداوند و قیامت و مُقَرَّب بودن نزد خداوند، آنان را درین حالت قرار داده و تست می‌نماید که «چنانچه راست می گویید [که خداباور و معتقد به معاد میباشید و ترسی از مرگ ندارید]، آرزوی شماره مسجد توفیق مشهد مرگ نمایید».[۲۳]

گستره آزمون الهی
آزمون الهی محصور به شخص و دسته خاصی وجود ندارد و همگی بشر‌ها خواه مؤمنان یا این که غیر مؤمنان [۲۴] سنت الهی اینگونه میباشد که مؤمنان[۲۵] و حتی انبیاء نیز آزمون گردند؛ چنان‌که در قرآن آمده ابراهیم(ع) بعداز توفیق در امتحانات گوناگون، به منزلت امامت رسید.[۲۶] همینطور در قرآن تصریح گردیده که انبیائی همانند موسی(ع)،[۲۷] داود(ع)،[۲۸] سلیمان(ع)[۲۹] و ایوب(ع)[۳۰] نیز به صورت‌های متنوعی -گاهی از روش شرور و گاهی از روش خیرات- گزینه آزمون قرار مسجد طالقانی مشهد گرفتند.[۳۱]

آزمون کودک ها در سرای دیگر
در بعضی از احادیث آمده، کودکانی که در‌این عالم زمان نیافتند آزمون شوند، در سرای دیگر آیتم آزمون قرار میگیرند.[۳۲]

آزمون خانوادگی
گاهی آزمون الهی، خیر یک شخص، بلکه عده ای از خانواده را با هم آیتم تست قرار می دهد؛ چنان‌که ابراهیم(ع) و اسماعیل(ع) هم زمان با هم به یک امتحان در گیر شدند. ابراهیم (ع) به اسماعیل (ع) خاطرنشان کرد: «پسرم! اینجانب در خواب دیدم که تورا ذبح می کنم، حیث تو چیست؟» و اسماعیل (ع) جواب بخشید: «پدرم! هر چه امر داری اعمال کن، به خواست آفریدگار من را از صابران خواهی یافت».[۳۳]

آزمون یک خویشاوندان و ملت
همینطور، آزمون محصور به معاش فردی وجود ندارد بلکه گاهی یک خویشان و ملت آیتم آزمون قرار میگیرند؛ چنان‌که بستگان بنی‌اسرائیل بوسیله گوساله سامری[۳۴] و فامیل ثمود بوسیله ارسال ناقه (شتر ماده)[۳۵] و بستگان سلیمان(ع) به وسیله فرشتگانی با اسم‌های هاروت و ماروت[۳۶] آیتم آزمون قرار گرفتند.[۳۷]

ابزار آزمون الهی
آزمون هم مشتمل بر امتحان به خیر‌ها میباشد و هم مشمول امتحان به شرّ و بدی‌ها میباشد[۳۸] که به‌دنبال به بعضی از آنان که در نشانه‌ها قرآن مذکور، اشاره می‌گردد:[۳۹]

انتخاب قبله[۴۰]
حرمت صید برای حجاج[۴۱]
وجوب نمازهای روزمره[۴۲]
وجوب روزه[۴۳]
مبارزه[۴۴]
باخت و موفقیت در مبارزه[۴۵]
تغییر تحول شرایع الهی[۴۶]
مرگ و معاش[۴۷]
تفاوت در رده و مرتبه[۴۸]
تفاوت در فقر و گنج[۴۹]
تفاوت در سختی و نعمت[۵۰]
جنس و گنج[۵۱]
فرزندان[۵۲]
جان آدمی[۵۳]
خوف[۵۴]
بد و نیک و خیرات و شرور[۵۵]
ضرر و زیان در محصول ها[۵۶]
گرسنگی[۵۷]
قحطی[۵۸]
بیماری[۵۹]
زینت عالم[۶۰]
نعمت إعجازآمیز[۶۱]

احادیث اهل سنت
اهل سنّت نیز روایاتی نقل کرده‌اند که در آن ها خصوصیت‌هایی برای ابدال به دست داده‌اند. از امام علی(ع) نقل کرده‌اند که فرمود: ابدال، که شمارۀ آن ها ۴۰ نفر میباشد در شام می‌باشند، هر‌گاه یکی‌از آن ها وفات نماید پروردگار یک بدن دیگر را جایگزین وی می‌نماید. معبود به برکت وجود آن‌ها باران بر زمین می‌باراند و به منجر آن‌ها مسلمان‌ها بر معاندان غالب می گردند و عذاب الهی از اهل شام برداشته آدرس مسجد توفیق مشهد میگردد.[۱۳]

همینطور از رسول اکرم(ص) نقل کرده‌اند که فرمود: ابدالِ امّتِ اینجانب ۴۰ نفرند: ۲۲ نفر در شام و ۱۸ نفر در عراق می باشند. هر‌گاه یکی ابدال وفات نماید، پروردگار دیگری را جانشین وی می‌سازد، و بعد که دستور الهی رسد کلیه رحلت خواهند کرد و با رفتن آن ها قیامت برپا شود.[۱۴] به موجب قصه دیگری ابدال این امّت ۳۰ نفر از قبیل حضرت ابراهیم(ع) خلیل الله‌اند.[۱۵] برحسب داستان دیگری، بین خوی ۳۰۰ نفر می‌باشند که قلبشان همانند قلب حضرت بشر(ع)، و ۴۰ نفر قلبشان مانند قلب حضرت موسی(ع) و ۷ نفر قلبشان مانند قلب حضرت ابراهیم(ع)، و ۵ نفر قلبشان به سان قلب جبرئیل و ۳ نفر قلبشان مانند قلب میکائیل و یک نفر که قلبش همانند قلب اسرافیل رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.[۱۶]

تاج‌الدین خوارزمی قصه مرتبط با ابدال را به‌این شکل از پیغمبر نقل می‌نماید: در امت اینجانب مدام ۴۰ کس بر خُلق ابراهیم(ع) باشند و اینان بُدَلا میباشند، و ۷ کس بر خُلق موسی(ع) باشند و وی اوتادند، و ۳ کس بر خُلق عیسی(ع) باشند و وی خُلفایند، و یک کس بر خُلق اینجانب باشد و وی قطب شماره مسجد توفیق مشهد میباشد.[۱۷]

سید محمد گیسودراز در مکتوب پانزدهم از مکتوبات موسوم به بحرالمعانی روایتی نقل می‌نماید که به موجب آن لفظ ابدال به جمیع اولیایی که در طبقات ششگانه قرار دارا‌هستند اطلاق شد‌ه‌است و ترتیب و تعداد و مختصات آنها به این قرار میباشد: ۱. یک نفر که قلب وی مانند قلب اسرافیل میباشد؛ ۲. سه نفر که قلبهایشان مثل قلب میکائیل میباشد؛ ۳. شش نفر که قلبهایشان مثل قلب جبرئیل میباشد؛ ۴. هفت نفر که قلبهایشان مثل قلب ابراهیم(ع) میباشد؛ ۵. چهل نفر که قلبهایشان مثل قلب موسی(ع) میباشد؛ ۶. سیصد نفر که قلبهایشان همانند قلب انسان(ع) میباشد. هر‌گاه یک کدام از ابدال طبقۀ فراتر وفات نماید، یک کدام از ابدال طبقۀ فروتر جایگزین وی می گردد، و در حالتی‌که از ۳۰۰ ابدال یک نفر درگذرد، یک کدام از مسلمانها جانشین وی میگردد، و خدا به وسیلۀ این ابدال بلا را از این امت دفع مسجد طالقانی مشهد می‌نماید.[۱۸]

برحسب قصه دیگری از اهل سنّت، وصول به مرتبۀ ابدال خیر بر تاثیر کثرت نماز و روزه، بلکه به واسطۀ غنای نفس و تندرست صدر و خیرخواهی برای مسلمان ها میباشد.[۱۹] به موجب ماجرا دیگری، خصوصیت اخلاقی ابدال آن میباشد که عده ای را که به وی ظلم کرده‌اند عفو وبخشش، و به افرادی که به آن ها بدی کرده‌اند احسان، و در آنچه آفریدگار به آن ها عطا نموده است، با بقیه افراد مواسات می‌نمایند.

ابدال در اثر ها عرفانی
دربارۀ صفات و تعداد و مرتبۀ ابدال در اثر ها عرفانی اختلاف حیث وجود داراست. حتی دربارۀ اینکه واژۀ ابدال به کدام طبقه از اولیا اطلاق میشود اختلاف کرده‌اند. فی مابین اثرها اولیه صوفیان، قضیه ابدال و ویژگیهای آن ها، در کتابهای زیرا قوت القلوب ابوطالب مکّی (۲/۷۸) و طبقات الصوفیه خواجه عبدالله انصاری (صص ۴۱۵، ۵۱۳، ۶۱۱) و کشف المحجوب هجویری (ص ۲۶۹) مطرح گردیده است، البته بیشتراز کسی که ابن عربی دربارۀ ابدال و مختصات آن ها صحبت گفته میباشد و شارحان اثر ها وی با اندک اختلافاتی به تفصیل و توسعه و گسترش سخنان وی پرداخته‌اند. این سوژه در ۲ نصیب «صفات و مختصات» و «رتبه و تعدادِ» ابدال قابل تحقیق میباشد.

مکتب ظرف‌گران
مکتب پیاله‌گران از مدرسه ها تاریخی در اصفهان که از عصر صفویه به‌جا باقی مانده میباشد. مکتب را حکیم‌الملک اردستانی در سال ۱۱۰۵ق بازسازی کرد و آن را نهاد بنیان. مکتب ظرف‌گران دارنده موقوفاتی میباشد که بانی‌اش آن را وقف نموده است. در‌این مکتب از قبلی تا امروز، عالمان فراوانی سکونت داشتند و فعلا از مدرسه ها فقاهتی حوزه علمیه اصفهان و محل دروس حوزوی طلاب آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.

ماجرای تشکیل داد مکتب
مکتب ظرف‌گران در اواخر حکومت پاد شاه سلیمان صفوی (حکومت:۱۰۷۷-۱۱۰۵) و اوایل زمان پاد شاه فرمانروا‌حسین صفوی (حکومت:۱۱۰۵-۱۱۳۵) ساخته شد.[۱] بانی مکتب میر محمدمهدی اردستانی دارای اسم و رسم به حکیم‌الملک از پزشکان دارای شهرت بود. وی و همسرش در مهاجرت به هند، به‌باعث معالجه دختر یکی‌از پادشاهان هند به‌اسم اورنگ‌زیب، هدایا و مشوق‌های فراوانی از او اخذ کرد و کلیه آن را صرف ساختن مدرسه های و مساجد ازجمله مکتب پیاله‌گران رزرو مسجد توفیق مشهد کرد.[۲]
گفته شده که بنای مکتب تا قبل از این درست شده بود و به شمسیه دارای اسم و رسم بود و زیرا به‌دست حکیم اردستانی مرمت شد، به حکیمیه آوازه پیدا کرد.[۳] احتمال داده گردیده آغاز ایجاد کرد مکتب در تاریخ ۱۰۹۶ق شماره مسجد توفیق مشهد باشد.[۴]
وجود ورژن‌ای خطی در کتابخانه سید مصلح‌الدین مهدوی، علامت از عمر مکتب در عصر صفوی داراست که آن را فردی به اسم محمدباقر بن لقمان نیریزی در سال ۱۱۰۵ق و در مکتب حکیمیه نوشته میباشد.[۵]
مکتب ظرف‌گران در تاریخ ۳۰ خرداد ماه سال ۱۳۵۸ش با شماره تصویب ۳۸۶ به‌تیتر یک کدام از اثرها ملی کشور‌ایران به تصویب مسجد طالقانی مشهد رسیده میباشد.[۶]

اسم‌های دیگر
از اسم‌های دیگر مکتب، «شمسیه» میباشد. آورده شده زیرا مکتب ویرانه‌ای بوده و بانی‌اش شمس‌الدین محمد یزدی بود، آن را شمسیه می‌خواندند[۷] و بعداز بازسازی به‌دست حکیم‌الملک، «حکیمیه» اسم گرفت، البته بعد ها میان عوام مردم، به‌اسم محله آن یعنی ظرف‌گران پر اسم و رسم گردیده است.[۸]

خصوصیت‌های معماری
مکتب پیاله‌گران در دو طبقه و دارنده ۵۸ حجره در زمینی به مساحت ۲۰۰۰ مترمربع ایجاد شده است.[۹] از خصوصیت‌های مکتب، وجود کتیبه‌ها، گچ‌بری‌های هنری، کاشی‌کاری‌های معرق و مقرنس‌کاری‌های دکوری از اثر ها استادان بعد از ظهر صفوی نظیر محمد مؤمن سازه فرزند مدرس علی‌بیک، محمدابراهیم اصفهانی و محمدمحسن حسینی مشهدی میباشد.[۱۰]
تراس مکتب به‌صورت هشت‌ضلعی نامنظم تشکیل‌شده و دارنده دو تراس میباشد. کتیبه سردر مکتب به خط ثلث با کاشی سپید معرق روی مورد لاجوردی میباشد که نام فرمانروا سلیمان صفوی و حکیم الملک اردستانی در آن گفته شده و روی سکوهای طرفین سردر مکتب نیز آیه ها قرآن درج شده میباشد.[۱۱]
عمده تعمیرات مکتب در سال ۱۳۴۵ش انجام شده میباشد.[۱۲]

ولایت فقید و جمهوری اسلامی
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: ولایت عالم
مصباح یزدی (۱۳۱۳-۱۳۹۹ش) از اندیشمندان فقه سیاسی شیعه بر این اعتقادوباور میباشد که با وجود طرح عقیده ولایت عالم در فقه شیعه از استارت بعد از ظهر غایب بودن، جمهوری اسلامی اولی تجربیات حکمرانی بر پایه ی این عقیده محسوب میشود.[۸] به نظریه او، در نظام جمهوری اسلامی با اعتنا به جمهوری بودن آن عموم نقش بی واسطه در انجام حاکمیت دارا‌هستند.[۹] اما فقید در‌این حکومت با این که مشروعیت الهی داراست البته با وجود ساختاری همانند مجلس خبرگان رهبری، به طور غیر بدون واسطه بوسیله عموم گزینش گردیده و ذیل بررسی آن ها آدرس مسجد توفیق مشهد جای‌دارد.[۱۰]

سازش جمهوریت و اسلامیت
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: عموم‌سالاری فقهی
سازگار یا این که ناسازگار بودن «جمهوریت» و «اسلامیت» گزینه ذکر کرد‌وگو واقع شد‌ه‌است. بعضی دخالت دادن خواست و عزم عموم را با اجبار محتوای یک مدرسه ناسازگار قلمداد کرده‌اند.[۱۱] مرتضی مطهری جمهوریت و حاکمیت خواست عموم را منافی تایید یک ایدئولوژی بوسیله عموم و اجرای احکام آن در جامعه نمی‌داند. به اعتقاد و باور او دموکراسی بدین مفهوم وجود ندارد که هر کسی مدرسه خویش را داشته باشد؛ بلکه چنانچه عموم یک جامعه با تایید محتوای یک مدرسه خواهان اجرای آن در جامعه باشند، خواست جمهور با تحقق آن مدرسه به ظهور رزرو مسجد توفیق مشهد میرسد.

[۱۲] محمدتقی مصباح یزدی نیز بر این یقین میباشد که جمهوری اسلامی حکومتی میباشد که مشروعیت حاکمان آن الهی و اسلامی میباشد و در عین هم اکنون پشتیبان مردمی دارااست. از این جهت هم اسلامی و هم جمهوری میباشد و تناقضی در آن شماره مسجد توفیق مشهد وجود ندارد.[۱۳]

سید علی خامنه‌ای دومی رهبر کشور ایران، در تشریح این ساختار سیاسی، تحقق توامان عزم عموم در کارها حاکمیت و ضوابط اسلام را با تیتر عموم‌سالاری شرعی مطرح مسجد طالقانی مشهد نموده است.[۱۴]

دلایل ناسازگاری
مهدی حائری یزدی (۱۳۰۲ ۱۳۷۸ش) فیلسوف و فقید شیعه و محسن کدیور (زاده: ۱۳۳۸ش) از اندیشمندان شیعه بر این باورند که جمهوریت حکومت با اسلامی بودن آن سازگار وجود ندارد.[۱۵] در همین راستا تفاوت‌هایی در بین این دو نوع حکومت مطرح‌ گردیده است:

در حکومت جمهوری عموم در حوزه همگانی رشید بوده و دارنده حقوق و دستمزد متساوی میباشند، ولی در حکومت اسلامی عموم با اولیاء خویش در یک طراز قرار نداشته و زیر قیمومیت آنها قرار دارا‌هستند.[۱۶]
در عیب گیری این بینش اورده شده میباشد که اولا آن‌چه در حکومت اسلامی گزینه ولایت و سرپرستی جای دارد جامعه میباشد خیر عموم محترم حقیقی وواقعی شان. ثانیا هر جامعه‌ای نیاز به قاضی دارااست و برای ایفا حاکمیت نیاز به داشتن حقوق و دستمزد فراتری از عموم مردم میباشد. این به معنای محجوریت یا این که عدم پرورش عموم وجود ندارد.[۱۷]
در حکومت جمهوری حکم دهنده از جانب عموم تعیین گردیده و نماینده قانونی آن ها بوده و مجال زمامداری آن موقت میباشد البته در حکومت ولایی اسلام حکم دهنده منصوب شارع میباشد و بر عموم ولایت داراست. فرصت مخصوصی نیز برای حکومتش وجود ندارد و تا فرصت مرگ یا این که تلف کردن وضعیت این حکومت ادامه دارااست.[۱۸]
در انتقاد این طریقه نیز اورده شده میباشد که در جمهوری اسلامی نیز می‌اقتدار بالاترین مقامات را همانند رییس جمهور با رای بی واسطه عموم و به طور موقت در حاکمیت قرار بخشید و این منافاتی با وجود مقامی همانند اما فقید تحت عنوان یک منزلت تعدیل کننده که‌این جایگاه نیز قادر است به طور غیر بدون واسطه بوسیله عموم تعیین خواهد شد، ندارد.[۱۹]
در حکومت اسلامی حکم دهنده زیر رسیدگی عموم قرار دارا‌هستند خلاف حکومت ولایی اسلامی که اینگونه نظارتی نیست.[۲۰]
در عیب گیری این تفاوت بیان شده میباشد که اینگونه سخنی درست وجود ندارد. در متن ها فقاهتی اسلام رده تحقیق بر حکم دهنده بوسیله عموم بسیار برجسته میباشد. عموم خیر صرفا میتوانند بلکه در مواقعی از جهت فرمان به دارای شهرت و نهی از منکر وظیفه دارا‌هستند ناظر بر ایفا حاکمان خویش باشند. در کشور ایران نیز مکانیسم رسمی در مجلس خبرگان رهبری برای جاری ساختن این رسیدگی در لحاظ گرفته شد‌ه‌است.[۲۱]
در حکومت جمهوری اختیارات حکم کننده مقید ضابطه میباشد اما در حکومت اسلامی ولایی حکم کننده مافوق ضابطه بوده و ضابطه به تنفیذ او مشروعیت پیدا می‌نماید.[۲۲]
در عیب گیری این نکته نیز اورده شده میباشد که ضابطه قاضی در حکومت اسلامی قانون ها شریعت میباشد که مبتنی بر مصالح جامعه اجرایی می گردد. از این رو حکم دهنده و اختیارات آن نیز در ناحیه احکام شریعت قرار داشته و مافوق ضابطه وجود ندارد. احکام حکومتی قاضی نیز سوا حوزه‌ شریعت و مصالح جامعه قرار نداشته و تنفیذ آن بوسیله قاضی به معنای بالاتر بودن حکم کننده اسلامی از ضابطه وجود ندارد.[۲۳]

حروف لسانی
حروف لِسانی یکی هزینه های حروف میباشد و به حروفی که لهجه در تلفظ آن ها نقش دارااست، گفته میشود. از مخرج لهجه به امداد نصیب‌های گوناگون دندان‌ و کام بالا، ۱۸ سخن (ق، ک، ج، ش، ی، ض، ل، ن، ر، ت، د، ط، س، ز، ص، ث، ذ، ظ) تلفظ آدرس مسجد توفیق مشهد می گردند.

حروف «قاف» و «کاف» بوسیله انتهای گویش، «جیم»، «شین» و «یاء» بوسیله اواسط گویش، «ضاد» بوسیله گوشه لهجه و مابقی حروف نیز بوسیله جلوی گویش تلفظ میگردند و هر یک از این حروف در دانش تجوید با اسم‌های مختلفی زیرا حروف لَهوی، شَجری، ضِرسی، ذَلقی، نِطعی، اَسَلی و لِثَاو شناخته رزرو مسجد توفیق مشهد میگردند.

بعضی از علما تلفظ صحبت از مخرج خویش را در نماز موردنیاز دانسته و معتقدند که بایستی کلمه ها طوری ادا شوند که عرف عرب آن را درست بداند و بر فردی که خواندن درست را نمی‌داند، یادگیری آن شماره مسجد توفیق مشهد را واجب دانسته‌اند.

معرفی اجمالی
حروف لسانی اصطلاحی در دانش تجوید و از هزینه های حروف میباشد. [۱] لسان در لغت به معنای گویش میباشد؛[۲] لذا به حروفی که گویش در تلفظ آنان نقش داشته باشد، حروف لسانی گفته می‌گردد.[۳] این رده از عظیم‌ترین موضع ها دستگاه تکلم محسوب میشود.[۴] از رده لسان ۱۸ صحبت (ق، ک، ج، ش، ی، ض، ل، ن، ر، ت، د، ط، س، ز، ص، ث، ذ، ظ) تلفظ مسجد طالقانی مشهد می شود.[۵]

این قسمت از هزینه های حروف، مشمول اجزاء مختلفی زیرا گویش اساسی، گویش خرد، دندان‌ها و کام بالا می باشد.[۶] گویش از نصیب‌های مختلفی ساخته شده میباشد. به انتهای ریشه لهجه «اَقصی اللسان»، به میانه لهجه «وَسَط اللسان»، به گوشه گویش «حافَه اللسان» و به جلو و نوک لهجه «طَرف اللسان» گفته می‌گردد.[۷] کام بالا نیز از چهار قسمت لهات(لهجه خرد)، حَنَک الاعلی(قابل انعطاف کام)، نِطع(دشوار کام) و لثه و دندان‌ها تشکیل میشود.

نصیب‌های متفاوت گویش در واکنش با دندان‌ها، کام بالا و لهجه خرد حروف لسانی را به وجود می آورند. در دانش تجوید، هر یک از این قسمت‌ها معین و اسم‌گذاری گردیده‌است.[۸] حروف «قاف» و «کاف» بوسیله انتهای گویش، «جیم»، «شین»، «یاء» بوسیله میانه لهجه، «ضاد» بوسیله گوشه گویش و مابقی حروف نیز به وسیله جلوی لهجه تلفظ می شوند.[۹]

اقسام
۱۸ کلام لسانی دارنده ده مخرج میباشد[۱۰] که هر یک از هزینه های، با اسم‌های گوناگونی در دانش تجوید شناخته می شوند.

هدف ها و محورهای کنگره
هدف ها کنگره سبط النبی عبارتند از:

تقویت و توسعه و گسترش اهتمام و التزام به سیره اهل‌بیت(ع)
مهیا سازی بستر مطلوب برای نام‌و‌نشان شناسی فقاهتی براساس بینش اهل بیت(ع)
تبیین و معرفی جامع شخصیت امام حسن(ع)
تبیین عقیده صلح و رئیس چالش در تامل امام حسن (ع)
محورهای کنگره سبط النبی به گستردن آدرس مسجد توفیق مشهد پایین میباشد:

کلیات
حیات شخصی و اجتماعی امام حسن (ع)
وضع مذهبی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بعدازظهر امام حسن (ع)
وضع و اوضاع امت اسلامی در بعدازظهر رزرو مسجد توفیق مشهد امام حسن (ع)
سادات حسنی
هدف ها سیره امام حسن (ع)
عقیده‌های متخذ از سیره امام حسن (ع)
بعدها الگویی و تربیتی در سیره امام حسن (ع)
مباحث تطبیقی
زخم‌شناسی
شعر و وقار[۹]
کمیسیون‌های علمی

شب شعر و محفل ادبی کنگره در میان المللی سبط النبی(ع)
بعد از ظهر یک شنبه اولیه تیرماه و صبح دو‌شنبه دوم تیرماه کمیسیون های پایین شماره مسجد توفیق مشهد برگزار شوید:

کمسیون سیره شخصی و خانوادگی امام حسن(ع) به سر کردگی راستگو آیینه وند
نظارت شبهه ها و بینش‌های مستشرقین درباره امام حسن(ع) به سر کردگی محمد رضا حسینی جلالی
نظارت سیره سیاسی و اجتماعی امام حسن مجتبی(ع) به سر کردگی محمدهادی یوسفی غروی
مدل معاش و به جا مانده علمی و فرهنگی امام حسن(ع) به سر کردگی فاکر میبدی[۱۰]
بعضا مقاله ها که امتیاز مایحتاج را به دست آورده بودند در چهار کمیسیون فوق ارائه شدند. همینطور در شامگاه یکشنبه نخستین تیرماه شب شعر و محفل ادبی کنگره میان المللی سبط النبی(ع) در مجتمع مسجد طالقانی مشهد جمعه طهران برگزار شد.[۱۱]

اهدای جوایز
در آیین اختتامیه کنگره سبط النبی، اثر ها علمی این کنگره رونمایی شد و اشخاص تحت با اهداء جوایزی تشکر شدند:

محمدهادی یوسفی غروی (مدیر کمیته علمی و دارنده نوشته ی علمی رفیعتر از جمهوری اسلامی ایران)
حمیدرضا مطهری (عضو کمیته علمی و دارنده نوشته‌علمی رفیعتر از جمهوری اسلامی ایران)
محمدکاظم یاسین (دارنده نوشته‌ی‌علمی رفیعتر از لبنان)
جویدة غانم (دارنده نوشته‌علمی رفیعتر از الجزائر)[۱۲]
اثرها و منشورات علمی کنگره

رونمایی از اثر ها علمی کنگره سبط النبی(ع) در دین اختتامیه
تیم مقاله ها فارسی کنگره فی مابین المللی سبط النبی(ع)، مشتمل بر ۴۵ نوشته ی علمی به لهجه فارسی از دانشمندان و دانشمندان داخلی و فرنگی درباره سیره، رفتار، فضائل، جواب به تردید ها و... حضرت امام حسن مجتبی علیه‌السلام میباشد.
دسته مقاله ها کنگره سبط النبی؛ را گروهی از نویسندگان در سه جلد تألیف کرده اند. این کتاب مشتمل بر ۴۵ نوشته ی علمی به لهجه فارسی از دانشمندان و پژوهشگران داخلی و فرنگی درباره سیره، خوی، فضائل و جواب به شک ها در خصوص شخصیت امام حسن مجتبی علیه‌السلام میباشد.
مجموعة مقاله ها المؤتمر العالمی سبط النبی؛ الإمام الحسن(ع) را دسته ای از دانشمندان تدوین کرده اند. این موسسه مشتمل بر ۱۹ نوشته‌علمی به لهجه عربی از محققان و پژوهشگران داخلی و فرنگی درباره امام حسن مجتبی علیه‌السلام میباشد.
صلح الحسن(ع) و ثورة الحسین(ع) اینجانب خواسته السنن التاریخیة فی القرآن الکریم، تألیف محسن اراکی به گویش عربی؛ مولف درین کتاب در حیث داشته تا سنت‌های تاریخی سه گانه‌ای زیرا سنت، استخلاف و غایب بودن که مربوط به رهبری امت اسلامی میباشد را در زمان سه مرحله گزینه مطالعه و تحقیق قرار دهد. او این مقصود را با پژوهش موقعیت امت اسلامی در‌پی بدن دادن آنها به صلح با معاند آشکار اهل بیت علیهم السلام، در طول امام حسن علیه‌السلام و کشاندن امام حسین علیه‌السلام به مسلخ شهید شدن و همینطور نظارت موقعیت جامعه و خصوصیت‌های حاکمان جور، پیگیری نموده است.
بعد از ظهر الإمام المجتبی علیه‌السلام؛ اجتماعیاً و سیاسیاً؛ نوشتن محمدهادی یوسفی غروی به لهجه عربی؛ مقصود مهم مولف از این کتاب، پژوهش احوال سیاسی و اجتماعی بعدازظهر امام حسن مجتبی علیه‌السلام میباشد. چاپ نخستین این کتاب در ۱۸۱ برگه به وسیله مجمع جهانی اهل بیت علیهم السلام به مناسبت برگزاری کنگره در میان المللی سبط النبی در سال ۱۳۹۳ منتشر گردیده‌است.
بلاغة الامام الحسن(ع) خطب، کتاب ها، لغات تاثیر عبدالرضا صافی و تصحیح جعفر عباس حائری به گویش عربی؛ غرض اساسی مولف جمع خطبه ها، طومار‌ها، مواعظ و نکات اخلاقی امام حسن مجتبی علیه‌السلام است و در چهار فصل تهیه و تنظیم گردیده است. چاپ دوم این کتاب با اصلاح و کامل شدن از سوی بوسیله اداره مطالعه مجمع جهانی اهل بیت فراهم شد که به مناسبت برگزاری کنگره در سال ۱۳۹۳ منتشر شد‌ه‌است.
کتابنامه سبط النبی(ع)؛ دربردارنده اثرها منتشر گردیده از سوی مجمع جهانی اهل بیت(ع) به لهجه‌های متعدد، پیرامون شخصیت و رده امام حسن(ع) در جدا پالتویی و در ۵۴ ورقه
دیوان کرامت؛ منتخبی از اشعاری میباشد که به دبیرخانه قسمت شعر کنگره سبط النبی رسیده میباشد. این کتاب هنوز منتشر نشده میباشد.
لوح فشرده مشمول کتابنامه جامع امام حسن علیه‌السلام که در برگیرنده کتاب ها چاپی وخطی، نقطه پايان طومار‌ها، مقاله‌ها، تارنما‌ها و مقر‌های اطلاعاتی، متن بدون نقص بیشتراز ۱۰۰ تیتر کتاب، نوشته‌علمی درباره‌ی امام حسن مجتبی علیه‌السلام؛ همینطور درین لوح فشرده دسته نقدهای انجام یافته در خصوص فیلم "الأسباط " به گویش فارسی و عربی نیز جمع شد‌ه‌است.[۱۳]

سراقة بن عمرو
سُراقَة بن عَمرو از اصحاب فرستاده و اولیه فاتح شهر باب الابواب (شهر دربند کنونی بنا شده در داغستان). در سال ۲۲ قمری، قدمت بن خطاب، سراقه را به فتح باب الابواب (شهر دربند در جمهوری داغستان) ارسال کرد.[۱] سراقة بن عمرو پس از موفقیت و فتح باب الابواب، تامین‌طومار‌ای برای شَهرْبُرمز (قاضی اهل ایران باب الابواب) و اهل یک محل ارمینیه (ارمنستان کنونی) نوشت و در آن جان و متاع و آیین عموم را با شخصیت آدرس مسجد توفیق مشهد شمرد.[۲]

آن گاه سراقة بن عمرو سرداران خویش را برای ادامۀ فتوحات به نواحی کوهستانی دور و اطراف ارمینیه ارسال کرد.[۳] ولی به جز یک کدام از فرماندهان، هیچ‌کدام از فرستادگان سراقه در لشکرکشی خویش چیره نشدند.[۴] سراقه‌ اندکی بعد از فتح باب الابواب، در همین ناحیه رزرو مسجد توفیق مشهد درگذشت.[۵]

از معاش سراقة بن عمرو ملقب به ذوالنور[۶]، گزارش‌های تاریخی اندکی وجود دارااست. همینطور از نسب او اطلاعی وجود ندارد.[۷] عسقلانی در الاصابه به گزارش استیعاب نوشته میباشد که اسم سراقه فی مابین صحابه می باشد، البته کسی نسب اورا ننوشته میباشد.[۸] عسقلانی مبنی بر این قاعده که هیچ‌گاه یک غیرصحابی را تحت عنوان فرمانده در فتوحات به عمل نمی‌گرفتند سود می گیرد که پس می بایست سراقه یک کدام از صحابه باشد.[۹] با این حالا سید مرتضی عسکری تاریخ‌پژوه شیعه این نظر را دارد وی شخصیتی ساختگی میباشد و اینگونه صحابه‌ای وجود شماره مسجد توفیق مشهد نداشته میباشد.[۱۰]

سراقه ذوق وسلیقه شعری داشت و در مواقعی، اشعاری سروده که یاقوت حموی (تحت «باب‌الابواب») پاره‌ای از اشعار سراقه را که بعد از فتح باب سروده، نقل مسجد طالقانی مشهد نموده است.[۱۱]

پانویس
طبری، تاریخ الامم و الملوک، بی‌تا، ج۴، ص۱۵۵؛ ابن‌اثیر، اسد الغابه، ۱۳۹۹، ج۳، ص۲۸.
طبری، تاریخ الامم و الملوک، بی‌تا، ج۴، ص۱۵۶-۱۵۷؛ ابن‌عبدالبرّ، الاستیعاب، ۱۹۹۲م، ج۲، ص۵۸۰
طبری، تاریخ الامم و الملوک، بی‌تا، ج۴، ص۱۵۷؛ ابن‌اثیر، اسد الغابه، ۱۳۹۹ق، ج۳، ص۲۹.
رجوع نمایید به طبری، تاریخ الامم و الملوک، بی‌تا، ج۴، ص۱۵۷، ابن‌اثیر، اسد الغابه، ۱۳۹۹ق، ج۳، ص۲۹.
طبری، تاریخ الامم و الملوک، بی‌تا، ج۴، ص۱۵۷-۱۵۸
رجوع نمایید به ابن‌عبدالبرّ، الاستیعاب،۱۹۹۲م، ج۲، ص۵۸۰؛ ابن‌اثیر، اسد الغابه، ۱۳۹۰-۱۳۹۳ق، ج۲، ص۳۳۰؛ ابن‌حجر عسقلانی، الاصابه، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۴.
رجوع نمایید به ابن‌عبدالبرّ، الاستیعاب، ۱۹۹۲م، ج۲، ص۵۸۰؛ ابن‌اثیر، اسد الغابه، ۱۳۹۰-۱۳۹۳ق، ج۲، ص۳۳۰؛ ابن‌حجر عسقلانی، الاصابه، ۱۴۱۵ق، ج۳، ص۳۴.
ابن حجر عسقلان

نماز آدینه در جمهوری اسلامی ایران
نوشته ی علمی‌های اساسی: نماز آدینه طهران و نماز آدینه اصفهان
عبدالجلیل قزوینی مولف شیعی در قرن ششم قمری گزارش نموده است که نماز آدینه در همگی شهرهای شیعه‌نشین بر پا می گردد و برای مثال شهرهای قم، آوه، کاشان، ورامین و دیار مازندران را مذکور آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.[۹۷]

عصر صفویه
نماز آدینه از عصر حکومت پادشاه اسماعیل نخستین صفوی (۹۰۵-۹۳۰) به‌تدریج در جامعه شیعی جمهوری اسلامی ایران پیشرفت یافت. انگیزه این فرمان از یک سو عیب گیری حکومت عثمانی از شیعه ها به باعث برگزارنکردن نماز آدینه و از سوی دیگر کوشش علمای شیعه، به ویژه پژوهشگر کرکی، برای رواج نماز آدینه در جمهوری اسلامی ایران بود.[۹۸] از آن‌جا که سنّت اقامه نماز آدینه دربین شیعه ها چندان رایج خلا و میان علما معارضان جدّی داشت[۹۹] رسمیت بخشیدن به آن در جامعه شیعی کشور ایران به‌تدریج شکل گرفت.[۱۰۰] مشاجره و مناقشه درباره حکم نماز آدینه در طول غایب بودن امام معصوم و وجوب و حرمت آن در قول فرمانروا سلیمان نخستین صفوی (حکومت: ۱۰۷۷ یا این که ۱۰۷۸-۱۱۰۵) به جایی رسید که او مجلسی از فقها را با حضور وزیر اعظم خویش ترتیب بخشید تا درباره حکم نماز آدینه به فیض‌ای واحد رزرو مسجد توفیق مشهد برسند.[۱۰۱]

فرمان روا طهماسب اولیه (حکومت:۹۳۰-۹۸۴ق) به پیشنهاد متفحص کرکی برای هر شهری امام آدینه تعیین کرد.[۱۰۲] در طی فرمانروا عباس اولیه (حکومت: ۹۹۶- ۱۰۳۸) به طور رسمیً منصب امامتِ آدینه تولید شد.[۱۰۳] معمولاً روحانی الاسلام هر شهر این منصب را داشت، ولی گاه عالمانی که روضه خوان الاسلام نبودند مانند نتیجه کاشانی (درگذشت: ۱۰۹۱) به درخواست سلطان، امامت آدینه را برعهده شماره مسجد توفیق مشهد می‌گرفتند.[۱۰۴]

اول نماز آدینه را در بعدازظهر صفوی متفحص کرکی در مسجد جامع عتیق اصفهان اقامه کرد.[۱۰۵] از سایر امامان آدینه اساسی این زمان روحانی بهایی (درگذشت: ۱۰۳۰ یا این که ۱۰۳۱)، میرداماد (درگذشت: ۱۰۴۱ق)، محمدتقی مجلسی (درگذشت: ۱۰۷۰ق)، محمدباقر مجلسی (درگذشت: ۱۱۱۰ یا این که ۱۱۱۱ق)، محمدباقر سبزواری (درگذشت: ۱۰۹۰) و لطف‌الله اصفهانی (درگذشت: ۱۰۳۲) بودند.[۱۰۶] در عصر صفوی تألیف کتاب‌هایی دربردارنده خطبه‌های نماز آدینه متداول شد که کتاب «بساتین الخطبا» نوشته میرزا عبدالله افندی (درگذشت: ح ۱۱۳۰) از مشهورترین مسجد طالقانی مشهد آنهاست.[۱۰۷]

زمان قاجار
امامت آدینه در عصر قاجار (۱۲۱۰-۱۳۴۴ق) همانند عصر صفویه منصبی حکومتی بود.[۱۰۸] دقت به اسم بخش اعظمی از ائمه آدینه شهرهای گرانقدر در زمان افشاریه (۱۱۴۸-۱۲۱۰ق) و قاجاریه نشانه می دهد که منصب امامت آدینه در‌این زمان جنبه ارثی یافته بوده میباشد و برخی خویشاوندان‌ها آن را برعهده داشته‌اند،[۱۰۹] برای مثال قوم و قبیله خاتون آبادی در طهران، قوم مجلسی در اصفهان، و محمد مقیم یزدی در یزد.[۱۱۰]

زمان پهلوی
در روزگار پهلوی (۱۳۰۴-۱۳۵۷ش) امامان آدینه به ویژه در شهرهایی مانند طهران زیرا رابطه قانونی با حکومت داشتند غالباً از مقبولیت مردمی بهره مند نبودند و اقامه نماز آدینه نیز چندان رونق نداشت.[۱۱۱] گفتنی میباشد که بعضی فقیهان شیعه بر اساس فتوای خویش مبادرت به برپایی نماز آدینه می‌کردند، آن را اقامه می‌کردند که با اقبال بیشتری مواجه می شد.[۱۱۲] مثلا در قم سید محمدتقی خوانساری، محمدعلی اراکی و سید احمد شبیری زنجانی در مسجد امام حسن عسکری(ع) نماز را قامه می‌کردند،[۱۱۳] سید محمدتقی غضنفری در شهر خوانسار از حدود سال ۱۳۱۰ق تا فرصت رحلتش ۱۳۵۰ قمری، حسینعلی منتظری در نجف‌آباد، حاج آقا رحیم ارباب[۱۱۴] و سید جلال‌الدین طاهری در اصفهان،[۱۱۵] و سید محمدحسین طهرانی در طهران.[مستلزم منبع]