مرجع مقالات مسجد توفیق

ابوجعفر محمد بن حسن بن فَروخ صَفّار قُمّی (درگذشت ۲۹۰ق) محدث و دانا و از هم‌عصران و اصحاب امام حسن عسکری(ع) میباشد. اورده شده میباشد صفار رساله‌های متفاوت حدیثی داشته که به صورت غیروابسته به ما نرسیده میباشد. کتاب بصائرالدرجات که دسته‌ای حدیثی با قضیه فضیلت ها و خصوصیت‌ها و دلائل امامان شیعه میباشد، منسوب آدرس مسجد توفیق مشهد به اوست.

معاش‌طومار
محمد بن حسن صفار قمی دارای شهرت به اعرج (به معنای لنگ)، از موالیان اهل ایران تبار عیسی بن موسی بن طلحه اشعری بود[۱] و از همین رو نسبت «‌اشعری‌» داشت. تاریخ تولد او معین وجود ندارد. سال وفاتش ۲۹۰ قمری مقارن با روزگار غایب بودن صغری رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.[۲]

به گفته روضه خوان طوسی، او از اصحاب امام حسن عسکری(ع) بود. اساسی‌ترین شاهد بر این مدعی تیم سوال‌هایی میباشد که او از روش طومار از آن حضرت پرسیده بود.[۳] این طومار‌نگاری‌ها میتواند نشان‌ای بر منزلت وکالت و نمایندگی وی از سوی امام نزد شیعه ها شماره مسجد توفیق مشهد باشد.[مستلزم منبع]

بصائرالدرجات
در منابع حدیث‌گاه از وی با کنیه مموله نیز خاطر شد‌ه‌است. این کنیه در بعضی از منابع به صورت حموله آمده میباشد. صفت مموله در بعضی از منابع به تیم سوالاتی که او از امام حسن عسکری(ع) پرسیده بود، اطلاق مسجد طالقانی مشهد گردیده است.[۴]

اثر ها و مقام علمی
محمد بن حسن صفار را از پررنگ‌ترین شیوخ حدیث قم دانسته‌اند و محققان دانش رجال با عباراتی که حاکی از بلندی مقام علمی او و وثاقتش میباشد از وی کلام رانده‌اند.[۵]

بصائر الدرجات
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: بصائر الدرجات
کتاب بصائر الدرجات الکبری فی فضائل آل محمد دارای شهرت به بصائر الدرجات از منابع دارای اعتبار حدیثی شیعه میباشد. این کتاب، اثری روایی با روش کلامی محسوب می شود که روایات آن درباره مسأله امامت، آشنایی امام و فضائل ائمه اطهار میباشد.[مستلزم منبع]

نجاشی عنا وین دیگر اثرها اورا اینگونه برشمرده میباشد[۶]:

کتاب الصلاه
کتاب الوضوء
کتاب الجنائز
کتاب الصیام
کتاب الحج
کتاب النکاح
کتاب الطلاق
کتاب العتق و التدبیر و المکاتبه
کتاب التجارات
کتاب المکاسب
کتاب الصید و الذبائح
کتاب الحدود
کتاب الدیات
کتاب الفرائض
کتاب المواریث
کتاب الدعا
کتاب المزار
کتاب الرد علی الغلاه
کتاب الاشربه
کتاب المروه
کتاب الزهد
کتاب الخمس
کتاب الزکاه
کتاب الشهادات
کتاب الملاحم
کتاب التقیه
کتاب المومن
کتاب الایمان و النذور و الکفارات
کتاب المناقب
کتاب المثالب
کتاب ما روی فی شعبان
کتاب ما روی فی اولاد الائمه(ع)
کتاب الجهاد
کتاب ادب القران
کتاب المثالب
چنان که از عنوان ها کتاب‌های صفار مشخص و معلوم میباشد، بیشتر اثر ها وی موضوعات فقاهتی داشته و بیشتراز همگی راوی روایات فقاهتی بوده میباشد.[۷] باوجوداین بعضا از کتاب‌هایش در موضوعات کلامی و اعتقادی بوده میباشد.

افزون بر این اثرها، او گروه‌ای از سوالهای را از امام حسن عسکری(ع) از روش طومار پرسیده بود که‌این طومار‌ها به صورت مکتوب تا مدتی باقی بوده و روضه خوان صدوق آن را در مشت داشته میباشد.[۸]

محمد بن حسن بن صفار در دانش فقه نیز از علمای سرشناس بود. یکی‌از آرای شرعی او که در منابع اورده شده، حکم به صدق قرائت قنوت به لهجه فارسی میباشد.[۹]

استادان و شاگردان
محمد بن حسن صفار افزون بر امام حسن عسکری(ع) از مشایخ اکثری ماجرا کرده که فهرست تحت[۱۰] بخشی از آنانند:

ابی اسحاق الخفاف
ابراهیم بن هاشم قمی
احمد بن محمد بن خالد برقی
احمد بن اسحاق بن سعد
احمد بن الحسن بن علی بن فضال
احمد بن محمد بن عیسی بن عبدالله اشعری
ایوب بن نوح
حسن بن احمد بن سلمه کوفی
علی بن حسان واسطی
عمران بن موسی
فضل و ادب بن عامر
ادب بن غانم
محمد بن سندی
محمد بن عبدالحمید طائی
محمد بن عیسی بن عبدالله اشعری
محمد بن عیسی بن عبید یقطینی
هیثم بن ابی مسروق نهدی
یعقوب بن زید
راویانی که روایات او را داستان کرده‌اند[۱۱] عبارتند از:

احمد بن داود قمی
محمد بن جعفر المودب
محمد بن حسن بن ولید
محمد بن یحیی العطار
احمد بن ادریس
پانویس
نجاشی، رجال، ۱۴۱۶ق، ص۳۵۴.
جباری، مدرسه حدیثی قم، ۱۳۸۴ش، ص۱۹۵.
طوسی، الفهرست، ۱۴۱۷ق، ص۲۲۱.

برخورد علما
روز بعداز واقعه مراجع تبعیت قم هم‌زیرا گلپایگانی، مرعشی نجفی و شریعتمداری بیانیه‌های تندی صادر کردند که‌این دستور سبب ساز شد تا عموم شهرهای دیگر نیز به اعتصاب و اعتراض بپردازند.[۴۹] روحانیت مشهد با محوریت آیت‌الله سید عبدالله شیرازی و سید حسن قمی با صدور اعلانیه‌هایی، خلال محکوم کردن این اتفاق در سراسر میهن عزای همگانی اعلام کردند و بر ادامه مبارزات تا سرنگونی بی نقص رژیم تأکید نمودند.[۵۰] عالمان شهرهای دیگر همانند محمد صدوقی، بهاءالدین محلاتی و سید مهدی یثربی نیز این رخداد را محکوم و عزای همگانی اعلام کردند. حیطههای علمیه و نماز جماعت‌ها نیز در عکس العمل بدین جنایت، آدرس مسجد توفیق مشهد تعطیل شد.[۵۱]

امام خمینی که در آن زمان در نجف تبعید بود نیز این کشتار را محکوم کرد و خواستار ادامه مبارزات و پیوستن ارتش به صفوف ملت شد.[۵۲] وی در ۲۱ شهریور نیز در پیامی خلال همدردی با خانواده شهدا از عموم خواست تا به تعطیلی و ادامه اعتصابات ادامه دهند؛[۵۳] چنانکه برای هفتمی روز شهیدشدن شهدای ۱۷ شهریور[۵۴] و چهلم آنها پیام صادر کرده و این روز ها را عزای همگانی خاطرنشان کرد.[۵۵] امام خمینی بعداز موفقیت انقلاب اسلامی کشور‌ایران نیز در بزرگداشت سالگرد ۱۷ شهریور پیام‌هایی رزرو مسجد توفیق مشهد صادر کرد.[۵۶]

برخورد جریان‌های سیاسی داخلی و فرنگی
اتفاق ۱۷ شهریور برخورد‌های متعددی را در درون و بیرون مرزو بوم برانگیخت و احزاب و جریان‌های سیاسی داخلی و فرنگی به طور عظیم به محکومیت رخداد پرداختند. نمایندگان مجلس ملی نیز این رخداد را محکوم کرده و شریف‌امامی در آغاز‌وزیر وقت را آیتم بازخواست شماره مسجد توفیق مشهد قرار دادند.[۵۷]

نقل شده این اتفاق بوسیله یکی‌از دانشجو ها فیلمبرداری شد و ارسال آن به آن سوی مرز و پخش آن سبب ساز برخورد جهانی و ترغیب دانشجو ها آن سوی مرز برای هواخواهی از انقلاب شد.[۵۸] منعکس شدن این اتفاق در خبرنامه‌ها، رادیو و تلویزیون‌های کشورهای اروپایی با برخورد‌های شدیدی یاور شد و راهپیمایی‌های بزرگی در فرانسه و آلمان علیه رژیم پهلوی و همینطور اعتصاب غذای یک سری دانشجو در لندن را در ادامه داشت. نشریات اروپایی از این کشتار با تیتر سپتامبر سیاه و ۸ سپتامبر خونین مسجد طالقانی مشهد حافظه کردند.[۵۹]

دولت ایالات متحده بعداز این اتفاق از پاد شاه جانبداری کرد.[۶۰] خبر دفاع ایالات متحده از فرمان روا را دلیلی بر ثبت موضع امام خمینی در عکس العمل با حکومت، نزد عموم قلمداد کرده‌اند.[۶۱] آورده شده اسرائیل، مصر و انگلیس نیز هواخواهی خویش را از فرمان روا اعلام کردند.[۶۲]

اثار
اتفاق ۱۷ شهریور موجی از اثار را پیرو داشت که در غایت خروج محمدرضا پاد شاه از جمهوری اسلامی ایران و موفقیت انقلاب اسلامی را تسهیل کرد.[۶۳] بعضا از این عواقب عبارتند از:

پیشرفت اعتصابات. امام خمینی با تأکید به نبرد قابل انعطاف، عموم را به اعتصاب سراسری دعوت کرد.[۶۴] این فرمان منجر بسط اعتصابات و تضعیف روزافزون دولت[۶۵] و در غایت از پا درآمدن آن شد.[۶۶] اعتصاب دستگاه‌ها و تأسیسات دولتی به عنوان مثال کارگران و نیروی کار صنعت نفت در سراسر مرز و بوم باعث فلج شدن اقتصاد مملکت شد.[۶۷] اعتصاب‌کنندگان خواهان گوشه‌گیری پاد شاه و ساخت و ساز جمهوری اسلامی شدند.[۶۸] [یادداشت ۱]
نقطه پایان سیاست آشتی ملی[۶۹] و ترک بین عموم و حکومت و از دربین رفتن مجال هرگونه سازگاری.[۷۰]
تسریع جریان انقلاب و اتحاد عموم و جریانات متفاوت با هم.[۷۱] زبیگنیو برژینسکی، مشاور وقت امنیت ملی ایالات متحده، درباره این حادثه ذکر کرد: اتفاق میدان ژاله چنان خونین و مرگبار بود که کشمکش‌های قبلی در بین دولت و معارضان را از خاطر پیروزی. این اتفاق، نقطه پايان کودتا‌های متفرق و مقطعی و شروع انقلاب حقیقی وواقعی بود.[۷۲]
ناکامی سیاست تعدیل و اصلاحات لیبرالی[۷۳] و از در میان رفتن شرایط وسط‌روها که در ادامه سازگاری با سلطنت بودند.[۷۴]
تزلزل عزم سیاسی رژیم در مقابله با عموم.[۷۵]
تزلزل رده ارتش و فرسایش آن.[۷۶] و فرار و گریز سربازان از پادگان‌ها.[۷۷]
تأثیر در طریق جنگ و مراد‌های سیاسی معارضان و وصال بدین فیض که صرفا شیوه نجات مرزو بوم سقوط رژیم و استقرار نظام مناسب میباشد.[۷۸]
تشدید سردرگمی ایالات متحده در قبال مسائل کشور‌ایران.[۷۹] اورده شده تا پیش از رخداد هیچ‌یک از سران ایالات متحده چالش کشور ایران را نگران کننده نمی‌دانستند؛ ولی واقعه ۱۷ شهریور باعث دوگانگی در دفاع از رژیم در بین سیاستمدران آمریکایی شد.[۸۰] [یادداشت ۲]
به تعویق درآمدن فروش نزاع‌افزارهای نظامی به وسیله ایالات متحده به کشور‌ایران تا مجال پر‌نور شدن احوال سیاسی.[۸۱]
تحکیم رهبری امام خمینی و تضعیف روزافزون دولت.[۸۲]

حقوق و دستمزد حیوان ها در اسلام
پیتر سینگر، فیلسوف رفتار و مدافع حقوق و دستمزد حیوان‌ها:
«در جایی خواندم وقتی که رسول اسلام(ص) با سپاهیان خویش برای فتح مکه می رفت، سگی را روءیت کرد که به طفل‌هایش شیر می‌بخشید و زوزه میکشید. فرستاده(ص) به یکی‌از همراهانش فرمود که کنار آن حیوان بایستد و از وی محافظت نماید تا مبادا سپاهیان که از آنجا می‌گذرند به وی و طفل‌هایش آسیبی برسانند. این ماجرایِ گیرا غایت دقت [اسلام] به حیوان‌ها را نشانه آدرس مسجد توفیق مشهد می دهد».[۱۳]

به‌گفته بعضی دانشمندان در منابع اسلامی شاخصه‌های پیش‌رو در سود‌وری از حیوان ها مطرح شد‌ه‌است:

پناه از معاش و حیات حیوان
هواخواهی از تندرست جسمی و جنسی آن
دوری از تنبیهِ فارغ از استدلال و اذیت کردن حیوان.[۱۴]
مبنا اساسی این شاخصه‌ها رعایت اصل جوانمردی در استعمال از حیوان‌ها دانسته رزرو مسجد توفیق مشهد گردیده‌است.[۱۵]

در فقه شیعه آنچه در خصوص حقوق و دستمزد حیوان وارداتی میباشد مرتبط با حیواناتی میباشد که زیر تصرف و در جهت بهره برداری‌های آدم میباشد.[۱۶] بنابر روایتی از نبی(ص) حقوقی که برای حیوان پایین تصرف آدم اورده شده میباشد شماره مسجد توفیق مشهد عبارتند از:

رفع گرسنگی حیوان
عرضه کردن آب به آن
ضربه نزدن به طور حیوان
اجبار نکردن توشه بیشتراز اقتدار
تنها در منش معبود سوار شدن
وادار نکردن به پیمودن مسیرهایی که در توانش مسجد طالقانی مشهد وجود ندارد.[۱۷]
حق حیات و حرام بودن کشتن تفریحی حیوان
دانشمندان، حیات حیوان ها را شالوده حقوق و دستمزد حیوان‌ها می دانند؛ به دلیل آنکه در شکل خلا حیات، گفت و گو دستمزد هر موجودی بی‌مفهوم میباشد.[۱۸] طبق آموزه‌های فقهی سلب حیات از حیوان ها بازخواست اخروی را به‌دنبال دارااست.[۱۹] همینطور در قرآن کشتن حیوان نماد تبهکاری[۲۰][یادداشت ۱]و در روایتی از پلیدترین گناهان دانسته گردیده است.[۲۲] عالمان شیعه معتقدند کشتن و شکار حیوان فقط به خیال و خاطر استعمال از گوشت آن ها روا میباشد.[۲۳] به گفته دانشمندان تک تک فقیهان مسلمان به‌جز ابوحنیفه کشتن حیوان ها به دلیل تفریح را حرام دانسته‌اند (ابوحنیفه این کار را مکروه میداند) و سفری که بدین قصد صورت پذیرد را مصداق هجرت معصیت می دانند.[۲۴] همین طور در امر وضوی نماز معتقدند در صورتی‌که آب مقداری وجود داشته باشد و حیوانی تشنه، آب را می بایست به حیوان بخشید و برای نماز بایستی تیمم کرد.[۲۵]

حقوق و دستمزد مرتبط با تغذیه و بهداشت
به اعتقادوباور فقیهان، مسئول تغذیه و نفقه حیوان، صاحب وی میباشد؛[۲۶] حتی در شرایطی که حرام گوشت باشد و برای صاحب و مالک سودی نداشته باشد.[۲۷] محققان بر این باورند که تفذیه حیوان در زمره حق الله میباشد و بر این محور حتی در حالتی‌که صاحب و مالک به آن طعام نداد بر سایرافراد تغذیه وی واجب میباشد.[۲۸] به یقین فقیهان در حالتی‌که صاحب و مالک حیوان از نفقه حیوان امتناع ورزد حکم کننده می بایست اورا در بین فروش حیوان یا این که پرداخت نفقه و یا این که ذبح آن بدون چاره نماید.[۲۹] درصورتی که حیوان فارغ از صاحب و مالک باشد بر حکم دهنده جامعه مسلمان ها مورد نیاز میباشد نفقه او‌را بپردازد و در شکل خلا حکم کننده یا این که عدم اگاهی او، پیداکننده می بایست نفقه حیوان را بپردازد.[۳۰] عنایت حق تغذیه حیوان تا آنجا میباشد که در شکل خلا غذای حلال روا میباشد به طور غصبی برای حیوان طعام تهیه و تنظیم گردد و آن‌گاه فرآورده غصب گردیده جبران گردد.[۳۱] به گفته علی‌اکبر کلانتری نفقه واجب بر آدم مرتبط با هر حیوانی میباشد که در سرویس بشر باشد یا این که یکی‌از نیازهای اورا برطرف سازد و خطری برای آدم ندارد.[۳۲] به اعتقاد فقیهان دادن مسکرات و غذای حرام به حیوان مکروه میباشد.[۳۳] دانشمندان دارو و دیگر چیزهایی که حیوان‌ها به آن نیازمندند را در حکم نفقه می دانند.[۳۴]

ابواب کتاب
باب نخستین مشتمل بر: علی(ع) چه کسی است؟، در زمینه‌ی خبر‌ها و فضائل و مناقب و لغت ها حکمت آمیز و معجزات و اثر ها پررنگ علی(ع)، پاره‌ای از سخنان علی(ع)، فرزندان علی(ع) و تعداد آن ها. باب دوم مشتمل بر: امام حسن(ع)، فرزندان آدرس مسجد توفیق مشهد امام حسن(ع).
باب سوم دربرگیرنده: امام حسین(ع)، فضائل وی و زیارت و بیان مقتل و مصائب وی.باب چهارم مشمول: امام سجاد(ع)، تاریخ میلاد و دلائل امامت و بازه زمانی قدمت و خلافت و فرصت وفات و سبب ساز شهیدشدن و محل دفن، بخشی از خبر ها و فضائل آن حضرت، اسامی و عدد فرزندان رزرو مسجد توفیق مشهد حضرت سجاد(ع).
باب پنجم مشمول: امام باقر(ع)، تاریخ میلاد و دلائل امامت و بازه زمانی قدمت و خلافت و هنگام وفات و باعث شهیدشدن و محل قبر، وضع و اوضاع برادران آن حضرت، فرزندان حضرت باقر(ع) و اسامی و عدد آنان.
باب ششم مشمول: امام درستگو(ع)، تاریخ ولادت و دلائل امامت و زمان قدمت و خلافت و هنگام وفات و محل دفن، فرزندان و بخشی از فضائل و خبر ها وی، بخشی از خبرها و گفتار حضرت شماره مسجد توفیق مشهد درست گو(ع).

باب هفتم مشمول: امام کاظم(ع)، فرزندان و تاریخ به دنیا آمدن و برهان امامت و بازه زمانی قدمت و خلافت و مجال وفات، بخشی از فضائل و مناقب و حالاتی که ادله بر برتری وی بر دیگرانست، منجر رحلت حضرت ابوالحسن(ع) و بخشی از خبر‌ها مرتبط با آن و انگیزه دستگیری آن حضرت و محبوس کردن وی، فرزندان و بخشی ا مسجد طالقانی مشهد خبرها مرتبط با آنها.
باب هشتم دربرگیرنده: امام رضا(ع)، تاریخ به دنیا آمدن و دلائل امامت و زمان قدمت و خلافت و مجال وفات و مرقد و عدد فرزندان و مختصری از خبر ها آن ها، بخشی از مختصات و فضائل حضرت رضا(ع)، انگیزه رحلت حضرت رضا(ع) و أخبار وارده در آن.
باب نهم مشتمل بر: امام جواد(ع)، تاریخ به دنیاآمدن و دلائل امامت و دوران خلافت و قدمت و باعث وفات و مرقد مطهر و عدد فرزندان و بخشی از فضائل و خبر ها وی، بخشی از اخباری که ادله بر امامت اوست مخصوصا آن ها که دربرگیرنده تصریح و اشاره بابا بزرگوارش بوده، مناقب و دلائل و معجزات حضرت جواد(ع).
باب دهم مشمول: امام هادی(ع)، تاریخ ولادت و دلائل امامت و بخشی از خبر ها و فضائل و مقطع خلافت و قدمت و انگیزه وفات و محل قبر و عدد فرزندان و بخشی از خبر‌ها مرتبط با آن، تصریح به امامت و اشاره به خلافت آن حضرت، ذکر خبر‌ها و براهین و بینات حضرت هادی(ع)، ورود حضرت امام(ع) از مدینه به سامرا.
باب یازدهم دربرگیرنده: امام عسکری(ع)، تاریخ به دنیا آمدن و دلائل امامت، اخباری که دربرگیرنده تصریح و اشاره بابا اوست به خلافت و امامت حضرت عسکری(ع)، بخشی از خبر‌ها و فضائل و معجزات حضرت عسکری(ع)، رحلت حضرت عسکری و مرقد مطهر و فرزند بزرگوار وی.
باب دوازدهم دربرگیرنده: حضرت مهدی(عج)، تاریخ به دنیا آمدن و دلائل امامت و بخشی از خبر ها و غایب بودن و دین وی در هنگام ظهور و بازه دولت الهیه وی، معجزات و خوارق عادات حضرت البته بعد از ظهر(عج)، علائم و بازه روز ها ظهور و بیانی از سیرت و دیدگاه فرمانروائی و بعضا از اموری که در هنگام دولت وی پیدا می شود.
کتاب بابیان اطلاعاتی درباره زندگانی امیرالمؤمنین (ع) آغاز می‌گردد وبرخی از مطالب مطرح گردیده دراین قسمت این میباشد: امیرالمؤمنین(ع) در روز آدینه ۱۳ رجب ۳۰ سال بعد از عام الفیل در بیت الله (منزل کعبه) دیده به جهان گشود و خیر قبل از وی وپس از وی هیچ کس در کعبه زاده نشده واین نشانگر کرامت وی و والایی منزلت وی در پیشگاه معبود میباشد.[۵][یادداشت ۱] امامت امیرالمؤمنین بعداز فرستاده ۳۰ سال بود البته ۲۴ سال و یک‌سری ماه از هر سیرتکامل تصرف دراحکام ممنوع بود و وی نیز با تقیه و مدارا می زیست و ۵ سال و یک‌سری ماه نیز درگیر جهاد با منافقان (ناکثین، قاسطین ومارقین) در سه نزاع جمل و صفین و نهروان بود. [۶] نصیب آخری کتاب درباره امام مجال(ع) میباشد که برای مثال احادیث مطرح گردیده درین بخش این میباشد که امام (ع) فرمود: دولت ما واپسین دولت میباشد (قبل از ما هر قبیله و بیتی به حکومت میرسد) تا این که پس ازآن کسی داعیه نکند که در صورتی ما هم به دولت می رسیدیم مانند اینان خوی می‌کردیم.[۷][یادداشت ۲]

استیناف‌های پیرامون کتاب
این کتاب بارها ترجمه، گستردن و تلخیص گردیده‌است.

ترجمه‌ها

تصویر تفصیل و ترجمه کتاب بوسیله محمدباقر ساعدی خراسانی
این کتاب اولیه توشه بدستور پاد شاه سلیمان صفوی بوسیله محمد مسیح کاشانی مشهور به ملا مسیحا با تیتر «التحفة السلیمانیة» به فارسی ترجمه شد‌ه‌است.[۸]

الارشاد به وسیله پزشک هوارد به انگلیسی(۱۹۷۸م) ترجمه و در لندن به چاپ رسیده میباشد.

کتاب الارشاد به وسیله محمدباقر بهبودی و محمدباقر ساعدی خراسانی تصحیح و ترجمه شد‌ه‌است. یک کدام از ترجمه‌های این کتاب به وسیله سیدهاشم رسولی محلاتی انجام یافته میباشد.

تفصیل‌ها و تلخیص‌ها
تفصیل الإرشاد، نوشته سید محمدباقر بن زین العابدین دستغیب حسینی شیرازی (درگذشت: آن گاه ۱۰۹۲ ق).
گستردن الإرشاد، (احتمالا با اسم) التحفة السلیمانیة که بوسیله روضه خوان سلیمان کاشانی درج شده میباشد.
المستجاد اینجانب کتاب الارشاد تألیف علامه حلی که ابوالخیر محمود بن عیسی بن رفیع (درگذشت: سپس ۹۸۲ق) آن را تهیه و تنظیم نموده است.[۹] [۱۰]
ورژن‌های خطی و چاپ‌ها
ورژن‌ای در کتابخانه مرعشی نجفی که تاریخ کتابت آن ۵۶۵ق میباشد. این ورژن، با ورژن فضل و ادب الله راوندی در سال ۵۶۶ق رویا رویی شد‌ه‌است.
ورژن‌ای در کتابخانه مجلس شورای اسلامی که تاریخ کتابت آن ۵۷۵ق میباشد. این ورژن با ورژن مولانا امام ضیاءالدین، تقابل شد‌ه‌است.
ورژن‌ای در کتابخانه سید حسین شیرازی که تاریخ کتابت آن به قرن هفتم قمری برمی‌خواهد شد.
این کتاب در دو جلد به لهجه عربی، بوسیله کنگره جهانی هزاره روحانی موءثر قم، در سال ۱۴۱۳ق در جدا وزیری چاپ و منتشر گردیده است. چاپ حاضر بوسیله مؤسسه آل البیت پژوهش گردیده و بر آن پیشگفتار‌ای نوشته‌اند.

تارخ
تارُخ، (تارَخ، تارِخ) بابا حضرت ابراهیم(ع) میباشد. درباره وی، در میان کتاب مقدس و قرآن و همینطور بین اهل سنت و شیعه اختلافاتی وجود داراست. اهل سنت تارخ را به عبارتی آزر میدانند. شیعه‌ها آزر را که در قرآن از وی حافظه گردیده به جهت مشرک بودنش، بابا ابراهیم نمی‌دانند؛ چون در قرآن، آمده که ابراهیم برای پدر و مادر خویش طلب مغفرت کرده و طلب مغفرت برای مشرکان، مخالف آموزه‌های آیین توحیدی آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.

تارخ در کتاب مقدس
بنابر نقل کتاب مقدس، تارخ یا این که تارح، اسم بابا حضرت ابراهیم بوده میباشد.[۱] این کتاب، تارح را بت‌پرست، معرفی رزرو مسجد توفیق مشهد می‌نماید.[۲]

تارخ در قرآن
اسم تارخ در قرآن کریم و مهربان بیان نشده میباشد. بلکه قرآن آزر را «أب» ابراهیم معرفی می‌نماید: «وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِیمُ لأَبِیهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّی أَرَاک وَقَوْمَک فِی ضَلاَلٍ مُّبِینٍ»[۳] در گویش عربی «أب» به کسی اطلاق میگردد که کارها شخص را بر ذمه داراست در سود به بابا، عمو، جد، بابا زن، و حتی به مدیریت و گرانقدر خویشان نیز «أب» گفته میشود.[۴] در زمینه ی معنای واژه أب در‌این آیه ایده ها مختلفی وجود شماره مسجد توفیق مشهد داراست.

بینش شیعه
بیشتر مفسران شیعه، آزر را عمو و تارخ را بابا حضرت ابراهیم می دانند. همینطور معتقدند تارخ مشرک نبوده میباشد. علامه طباطبایی پس از عنوان کردن فرض ها متعدد با استناد به آیاتی از قرآن[۵] که ابراهیم برای پدر و مادر خویش دعا نموده است، اعتقاد دارد که بابا ابراهیم فرد دیگری غیر از آزر بوده و احادیث اسم او‌را تارخ معرفی کرده و تورات هم آن را تأیید مسجد طالقانی مشهد می‌نماید.[۶]

طریقه اهل سنت
اکثر علمای اهل سنت، برپایه ظواهر قرآن، آزر را بابا ابراهیم و بت‌پرست شمرده‌اند. فخر رازی در پایین آیه ۷۴ سوره انعام گفته میباشد: ظواهر آیه دلالت داراست بر اینکه نام بابا ابراهیم آزر میباشد.[۷]

پانویس
انجیل لوقا، فصل ۳، آیه ۳۴.
یوشع، فصل ۲۴، آیه ۳.
سوره انعام، آیه۷۴.
علامه طباطبایی، ترجمه تعبیروتفسیر المیزان، ۱۳۷۰ش، ج۷، ص۲۳۴.
رجوع‌کنید به: سوره بقره، ۱۳۳؛ سوره یوسف ۳۸؛ سوره ابراهیم ۴۱.
علامه طباطبایی، ترجمه تعبیروتفسیر المیزان، ۱۳۷۰ش، ج۷، ص۲۶۱.
فخر رازی، التفسیر الکبیر، بی‌تا، ج۱۳، ص۳۱.
منابع
قرآن کریم و مهربان.
کتاب مقدس.
طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تعبیر القرآن، ترجمه، طهران، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی، ۱۳۷۰ش.
فخر رازی،‌ التفسیر الکبیر، بیروت،‌ دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.

قیام توابین

قیامِ تَوّابین از اول قیام‌های شیعه‌ها بعد از رخداد کربلا با مقصود انتقام از قاتلان امام حسین(ع)، جبران کوتاهی در امداد امام حسین(ع) و اختیار حکومت به اهل بیت(ع). این قیام به وسیله بعضی از سران شیعه و به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی در کوفه صورت آدرس مسجد توفیق مشهد گرفت.

‌توابین بعداز حادثه عاشورا در سال ۶۱ قمری، مخفیانه به توده‌آوری نیرو و اسلحه پرداختند. نقل شده به جهت عدم ‌ملازمت مختار ثقفی، اکثری از شیعه ها، هم پا توابین نشدند. این قیام در سال ۶۵ قمری در رویارویی با لشکر شام به فرماندهی عبیدالله بن زیاد در حوزه‌ عین الورده فیس اعطا کرد و بعداز جنگی چهار روزه و کشته شدن بخش اعظمی از توابین خاتمه یافت و باقی‌مانده سپاه به رهبری رفاعة بن شداد عقب‌نشینی رزرو مسجد توفیق مشهد کردند.

تولید یک تشکل دارای انسجام از شیعه ها بر اساس اندیشه شیعی و زیر تأثیر شهیدشدن امام حسین(ع) از نتیجه ها این قیام برشمرده شماره مسجد توفیق مشهد گردیده‌است.

علت قیام
بعداز رخداد عاشورا و شهیدشدن امام حسین(ع) و یارانش در سال ۶۱ هجری، بعضی شیعه‌ها که با وعده بیعت، از حسین بن علی(ع) دعوت کرده بودند به کوفه بیاید و بعداز عهد و پیمان‌شکنی و کمک نرساندن به امام(ع)، مشقت بار منصرف گردیده بودند، تصمیم بر آن گرفتند که گناه و خطا خود را جبران نمایند. آنها در جلسات متفاوت بدین سود رسیدند که‌این ننگ جز با کشته‌شدن در منش امام حسین(ع) و دریافت کردن انتقام از قاتلان او منزه نمی شود.[۱] [۲]بعضا از پژوهشگران احتمال توانا داده‌اند که یکی عامل ها اصلیّ تکان توّابین که آنگاه در کوفه رمز بلند کردند و قیام کردند... خطبه حضرت زینب در کوفه و فرازهایی از آن میباشد که فرموده الا فَلا رَقَأَتِ العَبرَةُ وَ لا هَدَأَتِ الزَّفرَة؛ شیون‌ی شما هیچ زمان سد نیاید؛ این چه شیون‌ای میباشد که شما می‌کنید؟ می‌دانید چه کردید؟ اِنَّما مَثَلُکُم کَمَثَلِ الَّتی نَقَضَت غَزلَها مِن بَعدِ قُوَّةٍ اَنکاثا؛ شماها کاری کردید که همگی‌ی زحمات قبل‌ی خودتان را نابود مسجد طالقانی مشهد کردید.[یادداشت ۱][۳]

صورت‌گیری قیام
یکسری ماه بعد از رخداد کربلا، حدود صد بدن از شیعه ها در منزل یکی رخ‌های سرشناس کوفه به اسم [[سلیمان بن صرد خزاعی]، عده شدند. سلیمان در‌این گردهمایی با اشاره به آیه ۵۴ سوره بقره و توبه قبیله موسی خطاب به حاضران اظهار‌کرد: ما وعده امداد به اهل بیت نبی(ص) دادیم، البته کمک‌شان نکردیم. منتظر فرجام شغل ماندیم تا آن که فرزند پیامبرمان کشته شد. اکنون معبود از ما راضی نمی شود؛ مگر آن که با قاتلان وی بجنگیم. شمشیرها را تیز فرمایید و اسب و نیرو مهیا سازید تا فراخوانده گردید.[۴]

بعد از سخنان سلیمان، دیگر بزرگان شیعه و یاران امام علی(ع) نظیر مسیب بن نجبة فزاری، رفاعة بن شداد بجلی، عبدالله بن وال تمیمی و عبدالله بن سعد ازدی به سخنرانی پرداختند و سرنوشت سلیمان بن صرد خزاعی به رهبری قیام برگزیده شد.[۵]

بنابر سخنان و جلسات توابین، هدف ها آن‌ها در دو جهت بود:

خونخواهی از قاتلان امام حسین(ع).
اختیار حکومت به قوم نبی اکرم(ص).[۶]
بعضی مورخان، قیام توابین را در ستون اول قیام شیعه‌ها بعداز اتفاق عاشورا بیان کرده‌اند.[۷]

جمع نیرو
تشکیل جلسات هفتگی توابین در سال ۶۱ قمری به طور پنهانی درباره تکوین تکان، از تنظیم نیرو گرفته تا موعد قیام در حضور سلیمان بن صرد برگزار میشد. آن‌ها مخفیانه داخل کوفه و قبایل دور و بر به تنظیم نیرو و اسلحه پرداخته و مقدمات پیکار را فراهم می‌کردند.[۸]

در ادامه تشکیل سپاه، سلیمان بن صرد خزاعی در سال ۶۴ قمری طومار‌هایی را به سعد بن حذیفه، رهبر شیعه‌ها مدائن و مثنی بن مخرمه عبدی از بزرگان شیعه در بصره می‌نویسد و آن‌ها را به قیام فرا می خواند. شیعه‌ها بصره و مدائن نیز در جواب به طومار سلیمان، استعداد خود را اعلام داشته و پذیرفتند که در قیام آنها کمپانی نمایند.[۹] [۱۰]

استارت قیام
سلیمان بن صرد در ربیع الاول سال ۶۵ قمری قیام خویش را استارت کرد. هرچند اشخاص متعددی وعده داده بودند که هم پا او می گردند ولی آخر و عاقبت چهار هزار نفر در نخیله، محل تجمع سپاه توابین، حضور یافتند.[۱۱]

نقل شده که مختار ثقفی، سلیمان را فاقد علم سیاسی و نظامی می‌دانست و نصیب عظیمی از شیعه ها به‌این ادله از سپاه سلیمان غیروابسته شدند.[۱۲]

لشکر توابین در ۵ ربیع‌الاول از نخیله راهی دمشق شدند. زمانی که سپاه به کربلا رسید، از اسب‌ها پیاده شدند و گریان خویش را به قبر امام حسین(ع) رسانده و اجتماع پرشوری را تشکیل دادند.[۱۳] سلیمان فی مابین آن ها ذکر کرد: خدایا تو شاهد باش که ما بر آئین و شیوه حسین(ع) و معاند قاتلان وی هستیم.[۱۴] توابین نیز به دعا پرداختند تا هم اکنون که موفقیت شهیدشدن در رکاب حسین(ع) نصیبشان نشده میباشد، پروردگار آنها را از شهادت بعداز وی محروم نسازد.[۱۵]

حسینعلی منتظری
حسینعلی منتظری (۱۳۰۱-۱۳۸۸ش) از مراجع تاسی شیعه، عضو شورای انقلاب اسلامی کشور‌ایران، مدیریت مجلس خبرگان قانون اساسی کشور، استاد حوزه علمیه قم و قائم‌رده رهبری کشور ایران از ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۸ش بود. وی در فروددین ماه سال ۱۳۶۸ش از قائم‌منزلت رهبری آدرس مسجد توفیق مشهد برکنار شد.

منتظری نزد آیت‌الله بروجردی و امام خمینی درس خوانده میباشد. وی قبل از انقلاب در مبارزات علیه حکومت پهلوی، بارها زندانی و تبعید شد. توصیه نامگذاری هفته وحدت، تأسیس شورای مدیر حوزه علمیه قم، تأسیس کالج امام درست گو(ع)، انتخاب قضات شرع و ائمه آدینه، از کار‌های وی رزرو مسجد توفیق مشهد بوده میباشد.

منتظری تألیفاتی دارااست ازجمله آنان کتاب دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة میباشد که نتایج درس‌های وی در تبیین عقیده ولایت دانا شماره مسجد توفیق مشهد میباشد.

معاش‌طومار و تحصیلات
حسینعلی منتظری در سال ۱۳۰۱ش (۱۳۴۰ق/۱۹۲۲م) در نجف‌آباد اصفهان چشم به جهان گشود.[۱] پدرش حاج‌علی، کشاورز بود که در کنار شغل روزمره‌اش امام جماعت می شد و سخنرانی میکرد.[۲] منتظری از هفت‌سالگی یادگیری ادبیات فارسی و صرف و نحو را استارت کرد.[۳] وی بخشی از تفصیل لمعه و بخشی از رسائل و مکاسب را نزد محمدحسن دانا خواند.[۴] همینطور قسمتی از رسائل را از سید مهدی حجازی یادگرفت. با رحیم ارباب قسمتی از منظومه منطق را خواند[۵] و در درس نهج‌البلاغه میرزا علی‌آقا شیرازی کمپانی میکرد.[۶] هیأت، فارسی و تشریح الافلاک روضه خوان بهایی در دانش هیأت را از مجدالعلماء مسجد طالقانی مشهد فراگرفت.[۷]

مسافرت به قم

منتظری به یاور مرتضی مطهری
منتظری در سال ۱۳۲۰ش در ۱۹ سالگی به قم مسافرت کرد،[۸] وی در درس سید محمد پژوهشگر داماد با مرتضی مطهری آشنا شد و با یکدیگر هم‌حجره و هم‌مشاجره و هم‌درس شدند.[۹] نصیب‌هایی از کتاب مکاسب را در درس عبدالرزاق قایینی کمپانی کرد و نزد آیت‌الله بهاءالدینی قسمتی از رسائل را خواند.[۱۰] کفایه و قسمتی از مکاسب را در کلاس درس سید محمد پژوهشگر داماد کمپانی کرد. منظومه حکمت،[۱۱] کتاب اسفار[۱۲] و بخشی از کفایه را نزد امام خمینی خواند.[۱۳] همینطور در دروس خوی وی کمپانی کرد.[۱۴]

به بازه ده سال در درس علامه طباطبایی کمپانی کرد.[۱۵] قسمتی از منظومه حکمت را با جواد فریدنی[۱۶] و کتاب شوارق را با سید احمد خوانساری خواند.[۱۷] ده ماه در درس اصول سید محمد حجت کوه‌کمری[۱۸] و تعدادی سال هم در درس بیرون فقه و اصول آیت‌الله بروجردی کمپانی کرد.[۱۹]

او همینطور در سال ۱۳۲۳ش از اشخاص استقبال‌کننده از آیت‌الله بروجردی هنگام ورود به قم بود.[۲۰]

درگذشت
منتظری در ۲۹ آذر سال ۱۳۸۸ش در قم درگذشت و بعداز تشییع، در بقعه حضرت معصومه(س) دفن شد.[۲۱]

تصویر کتاب دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیه تاثیر حسینعلی منتظری
درس دادن و تألیف
منتظری در فقه، اصول و معارف اسلامی تألیفاتی دارااست. بعضا از آن‌ها نتایج درس دادن وی و بعضی نیز به وسیله وی کتابت گردیده است. دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة، تفصیل خطبه حضرت فاطمه زهرا(س)، اسلام آیین فطرت، موعود ادیان، مجازات‌های اسلامی و دستمزد انسان، حکومت فقاهتی و دستمزد بشر و مبانی نظری نبوت، نهایة الاصول تقریر درس اصول آیت‌الله بروجردی، البدرالزاهر فی صلاة الجمعة و المسافر تقریر درس فقه آیت‌الله بروجردی، کتاب الزکاه، کتاب الخمس و الانفال، محاضرات فی الاصول، کتاب الصلاه، کتاب الصوم و رساله توضیح‌المسائل.[مستلزم منبع]

دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة
منتظری از سال ۱۳۶۴ش مشاجره حکومت اسلامی را شروع کرد که بیشتر از چهار سال ادامه داشت. نتیجه ها این درس دادن، کتاب چهار جلدی «دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة» میباشد که در میان سال‌های ۱۳۶۶ تا ۱۳۷۰ش منتشر شد.[مستلزم منبع]منتظری درین کتاب از عقیده انتخابی بودن ولایت دانا نگهبانی نموده است.[۲۲] از این‌رو معتقد بود عموم میتوانند با دقت به موقعیت وقتی، اختیارات کمتر یا این که بیشتری را به دانا واگذار نمایند.[۲۳] ولی میگویند وی هنگامی که سر کردگی مجلس خبرگان را بر ذمه داشت به تقلید از استادان خویش ولایت دانا را انتصابی می‌دانست.[۲۴]

فامیل اشعری
پسرش ابو بُجایگاه حکم کننده حجاج بن یوسف در کوفه بوده و بلال پسر ابوبُمنزلت نیز در بصره رده قضا داشته میباشد.[۴۳] مهمترین شخص از فامیل وی ابوالحسن اشعری متکلم معروف میباشد که بیان کننده نسب وی با ۸ واسطه به ابوموسی آدرس مسجد توفیق مشهد می رسد.[۴۴]

مختصات
درباره شخصیت ابوموسی در مآخذ تاریخی و حدیثی اهل سنت و امامیه آراء متفاوتی آمده میباشد.

سازه به پاره‌ای از احادیث در حق وی و قومش آیه‌ای حمد آمیز نازل گردیده‌است.[۴۵] همینطور اورا یکی ۶ نفری برشمرده‌اند که از دانا‌ترین یاران نبی معبود(ص) بودند.[۴۶] و هم از این رو در روزگار خلافت قدمت بن خطاب از عده ای شمرده می‌گردیده که از آن‌ها فقه دریافت رزرو مسجد توفیق مشهد می‌کرده‌اند.[۴۷]
ولی در مقابل علمای امامیه تعابیر تندی از رسول(ص) و معصومان درباره وی به شغل برده و به عنوان مثال اشخاصی شمرده‌اند که علی بعداز حکمیت اورا در قنوت نماز خود لعن شماره مسجد توفیق مشهد نموده است.[۴۸]
گفته‌اند که ابوموسی آوازی خوش داشته و قرآن را با لحنی دلکش می‌خوانده میباشد.[۴۹]
از راویان حدیث
ابوموسی همینطور در موضوعات اکثری از رسول(ص) حدیث قصه نموده است.[۵۰] ذهبی[۵۱] نیز ابوموسی را از محدثان خوانده و اورا از کم افرادی دانسته که قرآن را بر نبی(ص) خواندن نموده است.[۵۲] از ابوموسی کسان اکثری ماجرا کرده‌اند که از آن فی مابین می‌اقتدار به انس بن صاحب، ابوسعید خدری، ابوامامه باهلی، بریده اسلمی، عبدالرحمان بن نافع، سعید بن مسیب، زید بن وهب و دیگرافراد مسجد طالقانی مشهد اشاره نمود.[۵۳]

پانویس
ر.ک: ابن سعد،طبقات الکبری، دارصادر، ج۴، ص۱۰۵؛ خلیفه بن خیاط، الطبقات، ۱۹۶۶م، ج۱، ص۴۲۸؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ۱۳۸۰ق، ج۴، ص۱۷۶
ابن سعد،طبقات الکبری، دارصادر، ج۴، ص۱۰۵
ابن سعد، طبقات الکبری، ج۴، ص۱۰۵؛ ابن هشام،السیرة النبویه، ج۱، ص۳۴۷؛ بلاذری، انساب الاشراف،۱۴۱۷ق، ۱۹۹۶م، ج۱، ص۲۰۱
ابن سعد، طبقات الکبری، الناشر :دار صادر - بيروت، ج۴، ص۱۰۵
ر.ک: بلاذری، انساب، ج۱، ص۲۰۱؛ ابن ابی الحدید، نشر دهنده مکتبه آیت الله مرعشی نجفی، ج۱۳، ص۳۱۴
احمد بن حنبل، ج۴، ص۴۰۶ـ۴۰۵
ابن عماد، ج۵۴ـ۵۳
ابن سعد، طبقات الکبری، دارصادر، ج۴، ص۱۰۶؛ ابن عبدالبر،الاستیعاب، ج۴، ص۱۷۶
واقدی، ج۳، ص۹۱۶ـ۹۱۵؛ ابن حبیب، ص۱۲۴؛ ابن سعد، ج۲، ص۱۵۲ـ۱۵۱؛ طبری، ج۳، ص۸۰ـ۷۹
ر.ک: واقدی، ج۳، ص۹۵۹
ابن حبیب، ص۱۲۶؛ احمد بن حنبل، ج۴، ص۳۹۷؛ طبری، ج۳، ص۲۲۸

خانواده امام رضا
همسران
در منابع تاریخی، برای علی بن موسی الرّضا همسری در مدینه بوده که نامش پر‌نور وجود ندارد. دُرّه، کنیزی که مامان محمد تقی بوده و اسم‌های دیگری هم داشته‌میباشد ازجمله خَیْزُران. متن‌ها تاریخی، او را از فامیل ماریهٔ قِبطیّه، همسرِ نبیِ اسلام، دانسته‌اند. روحانی طوسی از یک همسر دیگر به‌اسمِ «رُحْم» حافظه کرده‌میباشد. امّ‌حبیبه نیز دخترِ مأمون عباسی بود که بعداز ماجرای ولایتعهدی علی بن موسی به عقد او درآمد.[۱۸۰] مسعودی در اینکه ام‌حبیبه، خواهر مأمون میباشد یا این که دختر او، شک وتردید داراست البته خواهر بودنِ او با مأمون را کار کشته‌خیس آدرس مسجد توفیق مشهد میداند.[۱۸۱][۱۸۲]

فرزندان
در تعداد و اسمِ فرزندان علی بن موسی اختلاف میباشد؛ گروهی آنها را شش بدن (پنج پسر و یک دختر) به اسم‌های محمّد، حسن، جعفر، ابراهیم، حسین و فاطمه (یا این که عایشه) گزارش کرده‌اند. ابن حَزْم شمارِ پسران را سه بدن به‌اسم‌های علی، محمد و حسین میداند. در روایتی دو پسر به‌اسم محمد و موسی و روایتی دیگر دو پسر به‌اسم محمد و جعفر گزارش رزرو مسجد توفیق مشهد کرده‌اند.

[۱۸۳] غروی نایینی در مُحَدِّثاتِ شیعه میگوید دختری به‌اسم فاطمه برای علی بن موسی گزارش گردیده که همسر محمد بن جعفر بن قاسم بن اسحاق بن عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب شماره مسجد توفیق مشهد بوده‌میباشد.[۱۸۴]

انتساب محمد تقی
از مسائلی که در زندگانی علی بن موسی الرّضا در منابع خاطر گردیده، انکار نسبتِ پدری–فرزندیِ علی بن موسی الرّضا و محمد تقی میباشد. خاستگاه این قضیه، مسافتٔ وقتیِ ۳۰ ساله در میان وصلت علی بن موسی و میلاد محمد تقی میباشد. همین قضیه باعث شد تا جمعی به امامت علی بن موسی الرّضا شک وتردید نمایند؛ چراکه معتقد بودند امام می بایست مالکِ فرزند مسجد طالقانی مشهد باشد.

استدلال دیگرِ این انکار، تفاوتِ رنگ پوست در بین این بابا و فرزند بود؛ آن‌طور که منابع منعکس کرده‌اند، رنگ پوست محمد تقی به‌مقدار متعددی تیره بوده‌میباشد. بنابر گزارشی که کُلَیْنی، محدث شیعه در کافی نقل می‌نماید: «علی بن جعفر با اعتراف بر ظلمی که خویش به‌یاروهمدم عموها و برادران علی بن موسی الرّضا بر او جایز داشته‌اند، قصه را این‌سیرتکامل تفصیل میدهد که زمانی رنگ دگرگونِ محمد تقی را دیدیم، به علی بن موسی الرّضا گلایه بردیم که در بین فامیل ما، امامی که رنگش دگرگون باشد، نبوده‌میباشد و علی بن موسی جواب بخشید این فرزند، زادهٔ اینجانب میباشد. البته قبیلهِ علی بن موسی الرّضا به‌این سخن، قانع نشدند و تقاضای داوریِ قیافه‌شناس را مطرح کردند. علی بن موسی مباشرت در اینگونه کاری را رد کرد، البته آن‌ها‌را مختار قرار بخشید که هرچه میخواهند اجرا دهند. در غایت در روزی معین، همگان توده شدند و برای اعتقاد و باور بیشتر، بر علی بن موسی الرّضا جامهِ مبدل بدن کرده و با صحنه‌سازی، او‌را باغبانِ منزل معرفی کردند و به او گفتند در گلشن سرگرم فعالیت گردد، آن‌گاه تمامی در اتاق توده شدند. در غایت قیافه‌شناس، نظارت‌های خویش را اعمال بخشید و گفت که باباِ این فرزند در اتاق وجود ندارد، البته عموهای این فرزند و عموهای پدرش در اینجا حاضر میباشند؛ آن گاه اعلام‌کرد که درصورتی که کسی بابا این فرزند باشد، آن باغبانی میباشد که ردِّ پایش را در باغچه چشم‌ام. با این صحبتِ قیافه‌شناس، همه به غلط خویش پی‌بردند و به امامت محمد بن علی اقرار کردند و از علی بن موسی الرّضا عذر و بهانه خواستند.»

سید ابوالقاسم کاشانی

سید ابوالقاسم کاشانی (۱۲۶۴ش- ۱۳۴۰ش)، فقید و سیاست‌مدار شیعه. وی در عراق علیه انگلیس نبرد می کرد و در سال ۱۲۹۹ش به طهران آمد. کاشانی از فعالان سیاسی دهه ۲۰ بوده و به هم پا محمد مصدق، نفت کشور‌ایران را ملی کردند. رسمیت یافتن تعطیلی شهید شدن امام درست گو(ع) در جمهوری اسلامی ایران با درخواست او و فرمان مصدق آدرس مسجد توفیق مشهد ایفا شد.

معاش‌طومار و تحصیلات
سید ابوالقاسم کاشانی به ۱۲۶۴ش در طهران چشم به جهان گشود. بابا وی سید مصطفی حسینی کاشانی، دانا فقهی بود که در کاظمین درگذشت و در بقعه کاظمین به خاک رزرو مسجد توفیق مشهد ودیعت شد.[۱]

سیدابوالقاسم کاشانی در ۱۵ سالگی به عراق رفت و در حوزه علمیه نجف به علم آموزی پرداخت. وی از اساتیدی مانند ملا محمدکاظم خراسانی، حسین خلیلی تهرانی بهره برد. وی از مراجع تاسی گران قدر از قبیل: میرزا محمدتقی شیرازی، شریعت اصفهانی، آقاضیاء عراقی، سید ابوالحسن اصفهانی، سید اسماعیل صدر، اذن اجتهاد اخذ کرد.[۲] او با تشکیل مکتب «نوین علوی» در نجف، خویش اداره کارها آن را برعهده گرفت. در‌این مکتب خلال معارف اسلامی، دروس دیگری مانند ریاضی ها و حتی فوت و فن نظامی نیز درس دادن شماره مسجد توفیق مشهد میشد.[۳]

رده علمی و اجتماعی
بعضا مراجع تبعیت و اساتید حوزه از منزلت علمی کاشانی تجلیل کرده و از وی تحت عنوان یک مجتهد مسلم خاطر کرده‌اند. آقا ضیاءالدین عراقی به وی اذن نقل ماجرا داده میباشد. شریعت اصفهانی نیز در طومار‌ای به مقام علمی کاشانی اشاره کرده و از مؤمنین منظور وجود کاشانی را غنیمت بدانند. سید ابوالحسن اصفهانی در بخشی از نوشته خویش درباره کاشانی تأکید مسجد طالقانی مشهد می‌نماید:

«موردنیاز شد تصدیع گردد آن وجود مسعود شریف از هر جهت سزاوار و به صفات حمیده تر و تمیز و در دیانت و درستکاری قلیل النظیر می‌باشند. احکام شرعیه وی نافذ و مطاع و تسلیم حقوق و دستمزد شرعیه و سهم امام علیه‌السلام خدمتشان محتاج به استیذان وجود ندارد و تأیید آئین مبین و تقویت شریعت حضرت سیدالمرسلین صلی‌الله علیه و آله‌الطاهرین می باشد.»[۴]

رسمیت یافتن تعطیلی روز شهیدشدن امام راست گو(ع) در جمهوری اسلامی ایران با درخواست او و فرمان مصدق جاری ساختن شد.[۵]

شغل‌های سیاسی
مبارزات ضد استعماری در عراق
نوشته‌ی علمیٔ مهم: انقلاب ۱۹۲۰ عراق
در جریان پیکار جهانی اولیه که بعضا از شهرهای عراق بوسیله نیروهای انگلیس اشغال شد، کاشانی به رویا رویی با نیروهای مهاجم پرداخت[۶] محمدتقی شیرازی و روحانی الشریعه اصفهانی از علمای مستقر عراق با تایپ کردن طومار‌هایی به امداد او برخاستند و پیرو آن، تعداد متعددی از سران عشایر نیز به تأیید تکان وی پرداختند. بعد از آن که طرق مسالمت‌آمیز برای استقلال عراق به سود نرسید با استارت پیکار میان انقلابیون و نیروهای انگلیسی، کاشانی از آیت‌الله محمدتقی شیرازی فتوای جهاد گرفت و بدین ترتیب قیام در سرتاسر بخش ها اشغالی محصل شد و برخی از شهرها و بخشها به دست مسلمان‌ها آزاد شوید.[۷] روحانی الشریعه اصفهانی به سیدابوالقاسم کاشانی مأموریت اعطا کرد تا به کاظمین رفته و «جمعیت اسلامی» را برای جهاد تشکیل دهد.[۸]