مرجع مقالات مسجد توفیق

قیام توابین

قیامِ تَوّابین از اول قیام‌های شیعه‌ها بعد از رخداد کربلا با مقصود انتقام از قاتلان امام حسین(ع)، جبران کوتاهی در امداد امام حسین(ع) و اختیار حکومت به اهل بیت(ع). این قیام به وسیله بعضی از سران شیعه و به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی در کوفه صورت آدرس مسجد توفیق مشهد گرفت.

‌توابین بعداز حادثه عاشورا در سال ۶۱ قمری، مخفیانه به توده‌آوری نیرو و اسلحه پرداختند. نقل شده به جهت عدم ‌ملازمت مختار ثقفی، اکثری از شیعه ها، هم پا توابین نشدند. این قیام در سال ۶۵ قمری در رویارویی با لشکر شام به فرماندهی عبیدالله بن زیاد در حوزه‌ عین الورده فیس اعطا کرد و بعداز جنگی چهار روزه و کشته شدن بخش اعظمی از توابین خاتمه یافت و باقی‌مانده سپاه به رهبری رفاعة بن شداد عقب‌نشینی رزرو مسجد توفیق مشهد کردند.

تولید یک تشکل دارای انسجام از شیعه ها بر اساس اندیشه شیعی و زیر تأثیر شهیدشدن امام حسین(ع) از نتیجه ها این قیام برشمرده شماره مسجد توفیق مشهد گردیده‌است.

علت قیام
بعداز رخداد عاشورا و شهیدشدن امام حسین(ع) و یارانش در سال ۶۱ هجری، بعضی شیعه‌ها که با وعده بیعت، از حسین بن علی(ع) دعوت کرده بودند به کوفه بیاید و بعداز عهد و پیمان‌شکنی و کمک نرساندن به امام(ع)، مشقت بار منصرف گردیده بودند، تصمیم بر آن گرفتند که گناه و خطا خود را جبران نمایند. آنها در جلسات متفاوت بدین سود رسیدند که‌این ننگ جز با کشته‌شدن در منش امام حسین(ع) و دریافت کردن انتقام از قاتلان او منزه نمی شود.[۱] [۲]بعضا از پژوهشگران احتمال توانا داده‌اند که یکی عامل ها اصلیّ تکان توّابین که آنگاه در کوفه رمز بلند کردند و قیام کردند... خطبه حضرت زینب در کوفه و فرازهایی از آن میباشد که فرموده الا فَلا رَقَأَتِ العَبرَةُ وَ لا هَدَأَتِ الزَّفرَة؛ شیون‌ی شما هیچ زمان سد نیاید؛ این چه شیون‌ای میباشد که شما می‌کنید؟ می‌دانید چه کردید؟ اِنَّما مَثَلُکُم کَمَثَلِ الَّتی نَقَضَت غَزلَها مِن بَعدِ قُوَّةٍ اَنکاثا؛ شماها کاری کردید که همگی‌ی زحمات قبل‌ی خودتان را نابود مسجد طالقانی مشهد کردید.[یادداشت ۱][۳]

صورت‌گیری قیام
یکسری ماه بعد از رخداد کربلا، حدود صد بدن از شیعه ها در منزل یکی رخ‌های سرشناس کوفه به اسم [[سلیمان بن صرد خزاعی]، عده شدند. سلیمان در‌این گردهمایی با اشاره به آیه ۵۴ سوره بقره و توبه قبیله موسی خطاب به حاضران اظهار‌کرد: ما وعده امداد به اهل بیت نبی(ص) دادیم، البته کمک‌شان نکردیم. منتظر فرجام شغل ماندیم تا آن که فرزند پیامبرمان کشته شد. اکنون معبود از ما راضی نمی شود؛ مگر آن که با قاتلان وی بجنگیم. شمشیرها را تیز فرمایید و اسب و نیرو مهیا سازید تا فراخوانده گردید.[۴]

بعد از سخنان سلیمان، دیگر بزرگان شیعه و یاران امام علی(ع) نظیر مسیب بن نجبة فزاری، رفاعة بن شداد بجلی، عبدالله بن وال تمیمی و عبدالله بن سعد ازدی به سخنرانی پرداختند و سرنوشت سلیمان بن صرد خزاعی به رهبری قیام برگزیده شد.[۵]

بنابر سخنان و جلسات توابین، هدف ها آن‌ها در دو جهت بود:

خونخواهی از قاتلان امام حسین(ع).
اختیار حکومت به قوم نبی اکرم(ص).[۶]
بعضی مورخان، قیام توابین را در ستون اول قیام شیعه‌ها بعداز اتفاق عاشورا بیان کرده‌اند.[۷]

جمع نیرو
تشکیل جلسات هفتگی توابین در سال ۶۱ قمری به طور پنهانی درباره تکوین تکان، از تنظیم نیرو گرفته تا موعد قیام در حضور سلیمان بن صرد برگزار میشد. آن‌ها مخفیانه داخل کوفه و قبایل دور و بر به تنظیم نیرو و اسلحه پرداخته و مقدمات پیکار را فراهم می‌کردند.[۸]

در ادامه تشکیل سپاه، سلیمان بن صرد خزاعی در سال ۶۴ قمری طومار‌هایی را به سعد بن حذیفه، رهبر شیعه‌ها مدائن و مثنی بن مخرمه عبدی از بزرگان شیعه در بصره می‌نویسد و آن‌ها را به قیام فرا می خواند. شیعه‌ها بصره و مدائن نیز در جواب به طومار سلیمان، استعداد خود را اعلام داشته و پذیرفتند که در قیام آنها کمپانی نمایند.[۹] [۱۰]

استارت قیام
سلیمان بن صرد در ربیع الاول سال ۶۵ قمری قیام خویش را استارت کرد. هرچند اشخاص متعددی وعده داده بودند که هم پا او می گردند ولی آخر و عاقبت چهار هزار نفر در نخیله، محل تجمع سپاه توابین، حضور یافتند.[۱۱]

نقل شده که مختار ثقفی، سلیمان را فاقد علم سیاسی و نظامی می‌دانست و نصیب عظیمی از شیعه ها به‌این ادله از سپاه سلیمان غیروابسته شدند.[۱۲]

لشکر توابین در ۵ ربیع‌الاول از نخیله راهی دمشق شدند. زمانی که سپاه به کربلا رسید، از اسب‌ها پیاده شدند و گریان خویش را به قبر امام حسین(ع) رسانده و اجتماع پرشوری را تشکیل دادند.[۱۳] سلیمان فی مابین آن ها ذکر کرد: خدایا تو شاهد باش که ما بر آئین و شیوه حسین(ع) و معاند قاتلان وی هستیم.[۱۴] توابین نیز به دعا پرداختند تا هم اکنون که موفقیت شهیدشدن در رکاب حسین(ع) نصیبشان نشده میباشد، پروردگار آنها را از شهادت بعداز وی محروم نسازد.[۱۵]

قیام توابین

قیامِ تَوّابین از اول قیام‌های شیعه‌ها بعد از رخداد کربلا با مقصود انتقام از قاتلان امام حسین(ع)، جبران کوتاهی در امداد امام حسین(ع) و اختیار حکومت به اهل بیت(ع). این قیام به وسیله بعضی از سران شیعه و به رهبری سلیمان بن صرد خزاعی در کوفه صورت آدرس مسجد توفیق مشهد گرفت.

‌توابین بعداز حادثه عاشورا در سال ۶۱ قمری، مخفیانه به توده‌آوری نیرو و اسلحه پرداختند. نقل شده به جهت عدم ‌ملازمت مختار ثقفی، اکثری از شیعه ها، هم پا توابین نشدند. این قیام در سال ۶۵ قمری در رویارویی با لشکر شام به فرماندهی عبیدالله بن زیاد در حوزه‌ عین الورده فیس اعطا کرد و بعداز جنگی چهار روزه و کشته شدن بخش اعظمی از توابین خاتمه یافت و باقی‌مانده سپاه به رهبری رفاعة بن شداد عقب‌نشینی رزرو مسجد توفیق مشهد کردند.

تولید یک تشکل دارای انسجام از شیعه ها بر اساس اندیشه شیعی و زیر تأثیر شهیدشدن امام حسین(ع) از نتیجه ها این قیام برشمرده شماره مسجد توفیق مشهد گردیده‌است.

علت قیام
بعداز رخداد عاشورا و شهیدشدن امام حسین(ع) و یارانش در سال ۶۱ هجری، بعضی شیعه‌ها که با وعده بیعت، از حسین بن علی(ع) دعوت کرده بودند به کوفه بیاید و بعداز عهد و پیمان‌شکنی و کمک نرساندن به امام(ع)، مشقت بار منصرف گردیده بودند، تصمیم بر آن گرفتند که گناه و خطا خود را جبران نمایند. آنها در جلسات متفاوت بدین سود رسیدند که‌این ننگ جز با کشته‌شدن در منش امام حسین(ع) و دریافت کردن انتقام از قاتلان او منزه نمی شود.[۱] [۲]بعضا از پژوهشگران احتمال توانا داده‌اند که یکی عامل ها اصلیّ تکان توّابین که آنگاه در کوفه رمز بلند کردند و قیام کردند... خطبه حضرت زینب در کوفه و فرازهایی از آن میباشد که فرموده الا فَلا رَقَأَتِ العَبرَةُ وَ لا هَدَأَتِ الزَّفرَة؛ شیون‌ی شما هیچ زمان سد نیاید؛ این چه شیون‌ای میباشد که شما می‌کنید؟ می‌دانید چه کردید؟ اِنَّما مَثَلُکُم کَمَثَلِ الَّتی نَقَضَت غَزلَها مِن بَعدِ قُوَّةٍ اَنکاثا؛ شماها کاری کردید که همگی‌ی زحمات قبل‌ی خودتان را نابود مسجد طالقانی مشهد کردید.[یادداشت ۱][۳]

صورت‌گیری قیام
یکسری ماه بعد از رخداد کربلا، حدود صد بدن از شیعه ها در منزل یکی رخ‌های سرشناس کوفه به اسم [[سلیمان بن صرد خزاعی]، عده شدند. سلیمان در‌این گردهمایی با اشاره به آیه ۵۴ سوره بقره و توبه قبیله موسی خطاب به حاضران اظهار‌کرد: ما وعده امداد به اهل بیت نبی(ص) دادیم، البته کمک‌شان نکردیم. منتظر فرجام شغل ماندیم تا آن که فرزند پیامبرمان کشته شد. اکنون معبود از ما راضی نمی شود؛ مگر آن که با قاتلان وی بجنگیم. شمشیرها را تیز فرمایید و اسب و نیرو مهیا سازید تا فراخوانده گردید.[۴]

بعد از سخنان سلیمان، دیگر بزرگان شیعه و یاران امام علی(ع) نظیر مسیب بن نجبة فزاری، رفاعة بن شداد بجلی، عبدالله بن وال تمیمی و عبدالله بن سعد ازدی به سخنرانی پرداختند و سرنوشت سلیمان بن صرد خزاعی به رهبری قیام برگزیده شد.[۵]

بنابر سخنان و جلسات توابین، هدف ها آن‌ها در دو جهت بود:

خونخواهی از قاتلان امام حسین(ع).
اختیار حکومت به قوم نبی اکرم(ص).[۶]
بعضی مورخان، قیام توابین را در ستون اول قیام شیعه‌ها بعداز اتفاق عاشورا بیان کرده‌اند.[۷]

جمع نیرو
تشکیل جلسات هفتگی توابین در سال ۶۱ قمری به طور پنهانی درباره تکوین تکان، از تنظیم نیرو گرفته تا موعد قیام در حضور سلیمان بن صرد برگزار میشد. آن‌ها مخفیانه داخل کوفه و قبایل دور و بر به تنظیم نیرو و اسلحه پرداخته و مقدمات پیکار را فراهم می‌کردند.[۸]

در ادامه تشکیل سپاه، سلیمان بن صرد خزاعی در سال ۶۴ قمری طومار‌هایی را به سعد بن حذیفه، رهبر شیعه‌ها مدائن و مثنی بن مخرمه عبدی از بزرگان شیعه در بصره می‌نویسد و آن‌ها را به قیام فرا می خواند. شیعه‌ها بصره و مدائن نیز در جواب به طومار سلیمان، استعداد خود را اعلام داشته و پذیرفتند که در قیام آنها کمپانی نمایند.[۹] [۱۰]

استارت قیام
سلیمان بن صرد در ربیع الاول سال ۶۵ قمری قیام خویش را استارت کرد. هرچند اشخاص متعددی وعده داده بودند که هم پا او می گردند ولی آخر و عاقبت چهار هزار نفر در نخیله، محل تجمع سپاه توابین، حضور یافتند.[۱۱]

نقل شده که مختار ثقفی، سلیمان را فاقد علم سیاسی و نظامی می‌دانست و نصیب عظیمی از شیعه ها به‌این ادله از سپاه سلیمان غیروابسته شدند.[۱۲]

لشکر توابین در ۵ ربیع‌الاول از نخیله راهی دمشق شدند. زمانی که سپاه به کربلا رسید، از اسب‌ها پیاده شدند و گریان خویش را به قبر امام حسین(ع) رسانده و اجتماع پرشوری را تشکیل دادند.[۱۳] سلیمان فی مابین آن ها ذکر کرد: خدایا تو شاهد باش که ما بر آئین و شیوه حسین(ع) و معاند قاتلان وی هستیم.[۱۴] توابین نیز به دعا پرداختند تا هم اکنون که موفقیت شهیدشدن در رکاب حسین(ع) نصیبشان نشده میباشد، پروردگار آنها را از شهادت بعداز وی محروم نسازد.[۱۵]