مرجع مقالات مسجد توفیق

برخورد علما
روز بعداز واقعه مراجع تبعیت قم هم‌زیرا گلپایگانی، مرعشی نجفی و شریعتمداری بیانیه‌های تندی صادر کردند که‌این دستور سبب ساز شد تا عموم شهرهای دیگر نیز به اعتصاب و اعتراض بپردازند.[۴۹] روحانیت مشهد با محوریت آیت‌الله سید عبدالله شیرازی و سید حسن قمی با صدور اعلانیه‌هایی، خلال محکوم کردن این اتفاق در سراسر میهن عزای همگانی اعلام کردند و بر ادامه مبارزات تا سرنگونی بی نقص رژیم تأکید نمودند.[۵۰] عالمان شهرهای دیگر همانند محمد صدوقی، بهاءالدین محلاتی و سید مهدی یثربی نیز این رخداد را محکوم و عزای همگانی اعلام کردند. حیطههای علمیه و نماز جماعت‌ها نیز در عکس العمل بدین جنایت، آدرس مسجد توفیق مشهد تعطیل شد.[۵۱]

امام خمینی که در آن زمان در نجف تبعید بود نیز این کشتار را محکوم کرد و خواستار ادامه مبارزات و پیوستن ارتش به صفوف ملت شد.[۵۲] وی در ۲۱ شهریور نیز در پیامی خلال همدردی با خانواده شهدا از عموم خواست تا به تعطیلی و ادامه اعتصابات ادامه دهند؛[۵۳] چنانکه برای هفتمی روز شهیدشدن شهدای ۱۷ شهریور[۵۴] و چهلم آنها پیام صادر کرده و این روز ها را عزای همگانی خاطرنشان کرد.[۵۵] امام خمینی بعداز موفقیت انقلاب اسلامی کشور‌ایران نیز در بزرگداشت سالگرد ۱۷ شهریور پیام‌هایی رزرو مسجد توفیق مشهد صادر کرد.[۵۶]

برخورد جریان‌های سیاسی داخلی و فرنگی
اتفاق ۱۷ شهریور برخورد‌های متعددی را در درون و بیرون مرزو بوم برانگیخت و احزاب و جریان‌های سیاسی داخلی و فرنگی به طور عظیم به محکومیت رخداد پرداختند. نمایندگان مجلس ملی نیز این رخداد را محکوم کرده و شریف‌امامی در آغاز‌وزیر وقت را آیتم بازخواست شماره مسجد توفیق مشهد قرار دادند.[۵۷]

نقل شده این اتفاق بوسیله یکی‌از دانشجو ها فیلمبرداری شد و ارسال آن به آن سوی مرز و پخش آن سبب ساز برخورد جهانی و ترغیب دانشجو ها آن سوی مرز برای هواخواهی از انقلاب شد.[۵۸] منعکس شدن این اتفاق در خبرنامه‌ها، رادیو و تلویزیون‌های کشورهای اروپایی با برخورد‌های شدیدی یاور شد و راهپیمایی‌های بزرگی در فرانسه و آلمان علیه رژیم پهلوی و همینطور اعتصاب غذای یک سری دانشجو در لندن را در ادامه داشت. نشریات اروپایی از این کشتار با تیتر سپتامبر سیاه و ۸ سپتامبر خونین مسجد طالقانی مشهد حافظه کردند.[۵۹]

دولت ایالات متحده بعداز این اتفاق از پاد شاه جانبداری کرد.[۶۰] خبر دفاع ایالات متحده از فرمان روا را دلیلی بر ثبت موضع امام خمینی در عکس العمل با حکومت، نزد عموم قلمداد کرده‌اند.[۶۱] آورده شده اسرائیل، مصر و انگلیس نیز هواخواهی خویش را از فرمان روا اعلام کردند.[۶۲]

اثار
اتفاق ۱۷ شهریور موجی از اثار را پیرو داشت که در غایت خروج محمدرضا پاد شاه از جمهوری اسلامی ایران و موفقیت انقلاب اسلامی را تسهیل کرد.[۶۳] بعضا از این عواقب عبارتند از:

پیشرفت اعتصابات. امام خمینی با تأکید به نبرد قابل انعطاف، عموم را به اعتصاب سراسری دعوت کرد.[۶۴] این فرمان منجر بسط اعتصابات و تضعیف روزافزون دولت[۶۵] و در غایت از پا درآمدن آن شد.[۶۶] اعتصاب دستگاه‌ها و تأسیسات دولتی به عنوان مثال کارگران و نیروی کار صنعت نفت در سراسر مرز و بوم باعث فلج شدن اقتصاد مملکت شد.[۶۷] اعتصاب‌کنندگان خواهان گوشه‌گیری پاد شاه و ساخت و ساز جمهوری اسلامی شدند.[۶۸] [یادداشت ۱]
نقطه پایان سیاست آشتی ملی[۶۹] و ترک بین عموم و حکومت و از دربین رفتن مجال هرگونه سازگاری.[۷۰]
تسریع جریان انقلاب و اتحاد عموم و جریانات متفاوت با هم.[۷۱] زبیگنیو برژینسکی، مشاور وقت امنیت ملی ایالات متحده، درباره این حادثه ذکر کرد: اتفاق میدان ژاله چنان خونین و مرگبار بود که کشمکش‌های قبلی در بین دولت و معارضان را از خاطر پیروزی. این اتفاق، نقطه پايان کودتا‌های متفرق و مقطعی و شروع انقلاب حقیقی وواقعی بود.[۷۲]
ناکامی سیاست تعدیل و اصلاحات لیبرالی[۷۳] و از در میان رفتن شرایط وسط‌روها که در ادامه سازگاری با سلطنت بودند.[۷۴]
تزلزل عزم سیاسی رژیم در مقابله با عموم.[۷۵]
تزلزل رده ارتش و فرسایش آن.[۷۶] و فرار و گریز سربازان از پادگان‌ها.[۷۷]
تأثیر در طریق جنگ و مراد‌های سیاسی معارضان و وصال بدین فیض که صرفا شیوه نجات مرزو بوم سقوط رژیم و استقرار نظام مناسب میباشد.[۷۸]
تشدید سردرگمی ایالات متحده در قبال مسائل کشور‌ایران.[۷۹] اورده شده تا پیش از رخداد هیچ‌یک از سران ایالات متحده چالش کشور ایران را نگران کننده نمی‌دانستند؛ ولی واقعه ۱۷ شهریور باعث دوگانگی در دفاع از رژیم در بین سیاستمدران آمریکایی شد.[۸۰] [یادداشت ۲]
به تعویق درآمدن فروش نزاع‌افزارهای نظامی به وسیله ایالات متحده به کشور‌ایران تا مجال پر‌نور شدن احوال سیاسی.[۸۱]
تحکیم رهبری امام خمینی و تضعیف روزافزون دولت.[۸۲]

برخورد علما
روز بعداز واقعه مراجع تبعیت قم هم‌زیرا گلپایگانی، مرعشی نجفی و شریعتمداری بیانیه‌های تندی صادر کردند که‌این دستور سبب ساز شد تا عموم شهرهای دیگر نیز به اعتصاب و اعتراض بپردازند.[۴۹] روحانیت مشهد با محوریت آیت‌الله سید عبدالله شیرازی و سید حسن قمی با صدور اعلانیه‌هایی، خلال محکوم کردن این اتفاق در سراسر میهن عزای همگانی اعلام کردند و بر ادامه مبارزات تا سرنگونی بی نقص رژیم تأکید نمودند.[۵۰] عالمان شهرهای دیگر همانند محمد صدوقی، بهاءالدین محلاتی و سید مهدی یثربی نیز این رخداد را محکوم و عزای همگانی اعلام کردند. حیطههای علمیه و نماز جماعت‌ها نیز در عکس العمل بدین جنایت، آدرس مسجد توفیق مشهد تعطیل شد.[۵۱]

امام خمینی که در آن زمان در نجف تبعید بود نیز این کشتار را محکوم کرد و خواستار ادامه مبارزات و پیوستن ارتش به صفوف ملت شد.[۵۲] وی در ۲۱ شهریور نیز در پیامی خلال همدردی با خانواده شهدا از عموم خواست تا به تعطیلی و ادامه اعتصابات ادامه دهند؛[۵۳] چنانکه برای هفتمی روز شهیدشدن شهدای ۱۷ شهریور[۵۴] و چهلم آنها پیام صادر کرده و این روز ها را عزای همگانی خاطرنشان کرد.[۵۵] امام خمینی بعداز موفقیت انقلاب اسلامی کشور‌ایران نیز در بزرگداشت سالگرد ۱۷ شهریور پیام‌هایی رزرو مسجد توفیق مشهد صادر کرد.[۵۶]

برخورد جریان‌های سیاسی داخلی و فرنگی
اتفاق ۱۷ شهریور برخورد‌های متعددی را در درون و بیرون مرزو بوم برانگیخت و احزاب و جریان‌های سیاسی داخلی و فرنگی به طور عظیم به محکومیت رخداد پرداختند. نمایندگان مجلس ملی نیز این رخداد را محکوم کرده و شریف‌امامی در آغاز‌وزیر وقت را آیتم بازخواست شماره مسجد توفیق مشهد قرار دادند.[۵۷]

نقل شده این اتفاق بوسیله یکی‌از دانشجو ها فیلمبرداری شد و ارسال آن به آن سوی مرز و پخش آن سبب ساز برخورد جهانی و ترغیب دانشجو ها آن سوی مرز برای هواخواهی از انقلاب شد.[۵۸] منعکس شدن این اتفاق در خبرنامه‌ها، رادیو و تلویزیون‌های کشورهای اروپایی با برخورد‌های شدیدی یاور شد و راهپیمایی‌های بزرگی در فرانسه و آلمان علیه رژیم پهلوی و همینطور اعتصاب غذای یک سری دانشجو در لندن را در ادامه داشت. نشریات اروپایی از این کشتار با تیتر سپتامبر سیاه و ۸ سپتامبر خونین مسجد طالقانی مشهد حافظه کردند.[۵۹]

دولت ایالات متحده بعداز این اتفاق از پاد شاه جانبداری کرد.[۶۰] خبر دفاع ایالات متحده از فرمان روا را دلیلی بر ثبت موضع امام خمینی در عکس العمل با حکومت، نزد عموم قلمداد کرده‌اند.[۶۱] آورده شده اسرائیل، مصر و انگلیس نیز هواخواهی خویش را از فرمان روا اعلام کردند.[۶۲]

اثار
اتفاق ۱۷ شهریور موجی از اثار را پیرو داشت که در غایت خروج محمدرضا پاد شاه از جمهوری اسلامی ایران و موفقیت انقلاب اسلامی را تسهیل کرد.[۶۳] بعضا از این عواقب عبارتند از:

پیشرفت اعتصابات. امام خمینی با تأکید به نبرد قابل انعطاف، عموم را به اعتصاب سراسری دعوت کرد.[۶۴] این فرمان منجر بسط اعتصابات و تضعیف روزافزون دولت[۶۵] و در غایت از پا درآمدن آن شد.[۶۶] اعتصاب دستگاه‌ها و تأسیسات دولتی به عنوان مثال کارگران و نیروی کار صنعت نفت در سراسر مرز و بوم باعث فلج شدن اقتصاد مملکت شد.[۶۷] اعتصاب‌کنندگان خواهان گوشه‌گیری پاد شاه و ساخت و ساز جمهوری اسلامی شدند.[۶۸] [یادداشت ۱]
نقطه پایان سیاست آشتی ملی[۶۹] و ترک بین عموم و حکومت و از دربین رفتن مجال هرگونه سازگاری.[۷۰]
تسریع جریان انقلاب و اتحاد عموم و جریانات متفاوت با هم.[۷۱] زبیگنیو برژینسکی، مشاور وقت امنیت ملی ایالات متحده، درباره این حادثه ذکر کرد: اتفاق میدان ژاله چنان خونین و مرگبار بود که کشمکش‌های قبلی در بین دولت و معارضان را از خاطر پیروزی. این اتفاق، نقطه پايان کودتا‌های متفرق و مقطعی و شروع انقلاب حقیقی وواقعی بود.[۷۲]
ناکامی سیاست تعدیل و اصلاحات لیبرالی[۷۳] و از در میان رفتن شرایط وسط‌روها که در ادامه سازگاری با سلطنت بودند.[۷۴]
تزلزل عزم سیاسی رژیم در مقابله با عموم.[۷۵]
تزلزل رده ارتش و فرسایش آن.[۷۶] و فرار و گریز سربازان از پادگان‌ها.[۷۷]
تأثیر در طریق جنگ و مراد‌های سیاسی معارضان و وصال بدین فیض که صرفا شیوه نجات مرزو بوم سقوط رژیم و استقرار نظام مناسب میباشد.[۷۸]
تشدید سردرگمی ایالات متحده در قبال مسائل کشور‌ایران.[۷۹] اورده شده تا پیش از رخداد هیچ‌یک از سران ایالات متحده چالش کشور ایران را نگران کننده نمی‌دانستند؛ ولی واقعه ۱۷ شهریور باعث دوگانگی در دفاع از رژیم در بین سیاستمدران آمریکایی شد.[۸۰] [یادداشت ۲]
به تعویق درآمدن فروش نزاع‌افزارهای نظامی به وسیله ایالات متحده به کشور‌ایران تا مجال پر‌نور شدن احوال سیاسی.[۸۱]
تحکیم رهبری امام خمینی و تضعیف روزافزون دولت.[۸۲]