مرجع مقالات مسجد توفیق

اُمِّ‌وَهَب بنت عبد و بنده، (شهیدشدن سال ۶۱ق) همسر عبدالله بن عمیر کلبی و از شهدای کربلا. وی در اتفاق کربلا با همسرش شبانه از کوفه به کربلا رفت و به کاروان امام حسین(ع) پیوست. روز عاشورا زمانی که همسرش به میدان رفت وی نیز می‌خواست راهی میدان خواهد شد، البته امام حسین(ع) به وی اذن نداد. وی در روز عاشورا وقتی که خون‌های فیس همسرش را تمیز می کرد، با ضربه رستم، غلام شمر بن ذی‌الجوشن به شهیدشدن رسید. بعضا اورا مامان وهب بن وهب (جوان مسیحی) دانسته‌اند که گزارش‌ها نشانه میدهد مامان وی فرد دیگری آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.

نسب
ام‌وهب دختر مخلوق و از تیره نمر بن قاسط بود که در کوفه معاش میکرد.[۱] او همسر عبدالله بن عمیر کلبی از شهدای کربلا میباشد[۲] بعضا او‌را مامان وهب بن وهب یا این که وهب بن عبدالله کلبی از شهدای کربلا نیز دانسته‌اند؛ البته نقل شده که منابع و مقایسه گزارش‌های مرتبط با اتفاق عاشورا درباره شهدا علامت می دهد که مامان وهب فرد دیگر ی رزرو مسجد توفیق مشهد بود.[۳]

رخداد عاشورا
ام وهب قبل از حادثه عاشورا شبانه، با شوهرش از کوفه به کربلا رفت و به یاران امام حسین(ع) پیوست.[۴]

روز عاشورا زمانی شوهرش به میدان رفت، وی نیز چوبی به دست گرفت و می‌خواست عازم میدان خواهد شد که امام(ع) اذن نداد و فرمود بر زنان جهاد واجب وجود ندارد.[۵] بعداز آنکه شوهرش به شهیدشدن رسید خویش را به معرکه رساند و به نظافت کردن خون صورت‌اش سرگرم شد. شمر، غلامش رستم را به سوی وی ارسال کرد و اورا با ضربه عمود(گرز) به شهید شدن شماره مسجد توفیق مشهد رساند.[۶]

آمنه صدر دارای اسم و رسم به بنت‌الهدی و شهیده صدر (۱۳۵۷-۱۴۰۰ق) از زنان مولف و فعال فرهنگی-سیاسی عراق بود. سرپرستی مدرسه های الزهراء در نجف و کاظمین، تشکیل جلسات خانگی شرعی، تایپ کردن نوشته ی علمی در روزنامه الاضواء، قصه‌نویسی و سرایش اشعار مذهبی از شغل‌های فرهنگی-فقاهتی اوست. اثرها اکثری برای مثال یکسری ماجرا مانند دیدار در بیمار‌ستان را مسجد طالقانی مشهد نوشته میباشد.

بنت‌الهدی، به دنبال اعتراض به دستگیری برادرش و سخنرانی در بقاع حضرت علی(ع) که به تظاهرات در شهرها و کشورهای مختلفی انجامید، بوسیله رژیم بعث زندانی و به شهید شدن رسید.

معاش‌طومار
سیده‌آمنه صدر (متولد کاظمین در سال ۱۳۵۷ق./۱۹۳۷م)، دختر آیت‌الله سیدحیدر صدر میباشد. مادرش خواهر آیت‌الله محمدرضا آل‌یاسین میباشد. سید اسماعیل صدر و سید محمدباقر صدر برادران اویند.[۱] در دوسالگی پدرش را از دست اعطا کرد. قرائت و تایپ کردن را در منزل فراگرفت و به یادگیری نحو و منطق و فقه و اصول و... پرداخت. وی نزد محمدباقر صدر، روضه خوان زهیر الحسون و ام علی الحسون درس یادگرفت.[۲]

کار‌های سیاسی و شهید شدن
شهیده صدر، پیشگام نهضت اسلامی زنان در عراق بود. وی در مسیر تکان اسلامی برادرش محمدباقر صدر جنبش می کرد. اتفاقات سیاسی مهمی که در طی وی پیش آمده عبارتند از؛ دستگیر شهید صدر در بیمار‌ستان کوفه در سال ۱۹۷۲ م. دستگیری بخش اعظمی از اشخاص کادرهای اسلامی عراقی و اعدام پنج نفر از آن‌ها در ۱۹۷۴ م. انتفاضه نجف در سال ۱۹۷۷ م. که در آن تنی چند از جوان ها با این عامل که ضابطه‌شکنی کرده و عموم را به کودتا تحریک کرده‌اند، اعدام شدند. شهید صدر به دلیل این واقعه به بغداد خوانده شد و به خیال محکوم نکردن این امور آیتم عتاب قرار گرفت.[۳]

ام سلمه و اهل‌بیت
وی در باره فاطمه می‌خاطرنشان کرد: كنتُ أؤدّب فاطمة و هي أدأبُ اینجانبّي» فرستاده بعد از وصلت با اینجانب کارها مرتبط با فاطمه را به اینجانب واگذار کرد و اینجانب فاطمه را تربيت می‌كردم وبه وی آداب معاش می آموختم البته وی از اینجانب آشناتر به آداب و رسوم بود.[۱۴] ام سلمه همواره در ملازمت و همراهی اهل بیت میکوشید. بنابر احادیث، ام سلمه بعداز رحلت رسول(ص) یکی مدافعان اهل‌بیت(ع) به شمار میرفت، چنانکه از حضرت فاطمه(س) در قبال انکار ابوبکر نسبت به ارثیه فرستاده(ص) هواخواهی کرد و در آن سال خویش از عطاء آدرس مسجد توفیق مشهد محروم ماند.[۱۵]

نبرد جمل
بعد از قتل عثمان زمانی که طلحه و زبیر به مکه رفتند و عایشه را به نبرد با علی(ع) تشویق کردند. عایشه نیز قصد داشت ام سلمه را برای نزاع برانگیزد، البته او آن را نپذیرفت و عایشه را نیز از این شغل بر حذر داشت.[۱۶] بر پایه ی برخی گزارش‌ها، ام‌سلمه از دشمنی عایشه با عثمان خبر داشت، به همین ادله می‌دانست که عایشه خونخواهی عثمان را عذر و بهانه قرار داده تا خلافت علی را نپذیرد.[۱۷] ازاین‌رو ام‌سلمه با جانبداری کردن از علی(ع)، سعی کرد عایشه و طرفدارانش را از پیکار با خلیفه بر حذر داراست.[۱۸] بعضا دوست داران عایشه با شنیدن سخنان ام‌سلمه، عایشه را رها کردند، ولی سخنان وی در عایشه اثری رزرو مسجد توفیق مشهد نگذاشت.[۱۹]

بعداز مأیوس شدن ام‌سلمه از عایشه، وی امام علی(ع) را از قصد اصحاب جمل مطلع کرد و پسرش قدمت بن ابی سلمه را به سرویس آن حضرت ارسال کرد. امیرالمؤمنین(ع) بعداً این پسر را والی بحرین، بعد والی عجم و بنابر قولی، والی حلوان و ماه و شماره مسجد توفیق مشهد ماسبذان کرد.[۲۰]

محبت به امام حسین(ع)
محبت او به اهلبیت تا بدانجا بود که تربیت امام حسین(ع) -در زمان کودکی- به وی محول گردیده بود[۲۱] وحتی در زمان یزید بعد از شهید شدن حضرت امام حسین(ع)، به سوگواری پرداخت.[۲۲]

ام سلمه و اتفاق کربلا
امام حسین(ع) قبل از مسافرت به کربلا، دانش و سلاح رسول(ص) و ودایع امامت را به وی سپرد تا از دربین نرود.[۲۳]

طبق برخی از نقلها فرستاده، کمی از خاک کربلا را به‌ام سلمه داده بود و وی نیز آن را در شیشه‌ای مراقبت می کرد. حضرت فرموده بود هر‌گاه دیدی که‌این خاک، به خون تبدیل شد، بدان که فرزندم حسین مقتول میباشد. روزی ام سلمه در خواب، نبی خداوند را با صورت‌ای اندوهگین و لباسی خاک‌آلود روءیت کرد، که حضرت به وی فرمود: از کربلا و از دفن شهدا میایم. ناگهان از خواب برخاست، نگاه به آن شیشه کرد، خاک را خونین یافت، دانست که حسین(ع) شهید گردیده‌است. آن‌گاه زاری و فغان نمود و زمانی اهالی‌ها آمدند، داستان را به آن ها اذعان کرد.[۲۴] این داستان در احادیث، به «حدیث قاروره» دارای اسم و رسم مسجد طالقانی مشهد میباشد.[۲۵]

مخالفت با معاویه
بعداز صلح امام حسن(ع) با معاویه، ام سلمه به جابر بن عبدالله انصاری و برادرزاده‌اش پیشنهاد کرد تا برای مراقبت جانشان با معاویه بیعت نمایند.[۲۶] ولی او در مقابل معاویه ساکت ننشست؛ وی بعد از فرمان معاویه، بر پایه ی لعن حضرت علی(ع) بر روی منبر، طومار‌ای به معاویه نوشت و او را مشقت بار شماتت کرد.[۲۷]

وفات

مرقد منسوب به‌ ام سلمه راجع به الصغیر سوریه
سال رحلت ام سلمه محل اختلاف میباشد، چنانکه آن را از ۵۹ تا سال ۶۲ قمری گفته‌اند.[۲۸] البته به حیث می رسد که سال ۶۲ از سایر نقل‌ها صحیح‌خیس میباشد؛ چون مبنی بر برخی نقل‌ها وی بعداز شهید شدن امام حسین(ع) نیز زنده بوده میباشد.[۲۹] به این ترتیب ام سلمه واپسین همسر حضرت محمد(ص) میباشد که از جهان رفته میباشد.

درباره سن ام سلمه، از پسرش قدمت بیان شده که او هنگام مرگ ۸۴ سال داشته میباشد.[۳۰] بقاع‌ ام سلمه در بقیع در کنار بزرگان صدر اسلام میباشد.[۳۱]

قبری در گورستان باب الصغیر به او منسوب میباشد.[۳۲]

مسند ام‌ سلمه
ام‌ سلمه روایات فراوانی از حضرت فرستاده(ص) نقل کرده که در کتاب ها فریقین چشم میشود. روایات او که دربرگیرنده ۳۷۸ حدیث است، در تیم‌ای به اسم مسند ام سلمه گردآوری گردیده‌است.[۳۳] فهرستی از روایات منقول ام سلمه در منابع شیعه تنظیم و منتشر نشده میباشد. از روایات ام سلمه که در کتاب ها شیعه و اهل سنت آمده میباشد، می‌اقتدار به مفاد ذیل اشاره نمود:

شأن نزول آیه پاکسازی؛[۳۴]
حدیث کساء؛[۳۵]
داستان نبوی درباره اتفاق ها کربلا و شهیدشدن امام حسین(ع).[۳۶]
ام سلمه همینطور از ابوسلمة بن عبدالاسد و حضرت فاطمه(س) حدیث قصه نموده است و گروهی از وی حدیث شنیده و نقل کرده‌اند، که اسم آن‌ها در منابع آمده میباشد.[۳۷]

توثیق ام سلمه
هنگامی امام حسین(ع) از مدینه به قصد مکه بیرون شدند، ودایع امامت را به‌ ام سلمه سپردند، بعداز رجوع و برگشت امام سجاد(ع) از هجرت کربلا، ام سلمه کتاب‌های دانش امیرالمؤمنین(ع) و ذخایر نبوت و خصایص امامت را که نزد وی به ودیعه گذارده بود را به آن حضرت سپرد و از اینجا می‌اقتدار به وثاقت وی نزد ائمه پی موفقیت و نیازی به توثیق دیگری راجع‌به وی وجود ندارد.[۳۸]

جواب به دلایل مخافان
در جواب بدین دلایل بیان شده که آیه‌ها ۳۳ و ۵۳ سوره احزاب منحصر به فرد به همسران فرستاده(ص) بوده و نمی‌اقتدار حکم آنها‌را به بقیه زنان شیوع اعطا کرد. علاوه بر اینکه این آیه ها ارتباطی به مورد اشتغال زنان ندارد.[۳۲] همینطور دربارهٔ احادیث گفته‌اند که‌این‌سیرتکامل روایات ذکر‌گر آن میباشد که در شکل وجود عمل در منزل و غیرخانه، زن عمل در منزل را ترجیح دهد. خلال اینکه اشتغال زن در خارج خانه می تواند در محیطی شکل گیرد که مردی حضور نداشته باشد تا دیده آنان به یکدیگر آدرس مسجد توفیق مشهد نیفتد.[۳۳]

آیت‌الله جوادی آملی از مراجع تبعیت، درباره حدیث «لَیْسَ عَلَی النِّسَاءِ جُمُعَة وَ لا جَماعَة» این نظر را دارد، این قصه رُخصت میباشد خیر عزیمت؛ یعنی وجوب نماز آدینه و جماعت در طول معصوم(ع)، از زنان بر داشته گردیده، خیر اینکه بگوید زنان حق کمپانی در نماز آدینه و جماعت ندارند و حضور آن ها تاثیر و پاداشی ندارد و نمازشان فسخ رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.

[۳۴] به اطمینان او حضور زن، در عرصه سیاست و جنگ علیه ظالمان به تقریر معصومان(ع) رسیده میباشد؛[۳۵] اقدامات زنانی همانند سوده همدانی یا این که دختر حرث بن عبدالمطلب که در طی ائمه در سیاست دخالت می‌کردند، خیر فقط به وسیله معصومان نهی نشد، بلکه آیتم تأیید هم قرار شماره مسجد توفیق مشهد گرفت.

[۳۶] حتی‌در بُعد اقتصادی، بعضا به حدیثی استناد کرده‌اند،[۳۷] که فرستاده(ص) به زنان جوان اذنٔ خروج از خانه و پهن کردن بساط دست‌فروشی در دو عید فطر و قربان را دادند.[۳۸] خلال اینکه در شرایطی‌که علم در رشته و شغلی مختص زنان باشد، نقل شده که اشتغال زنان در آن رشته خیر فقط مستحب، بلکه مسجد طالقانی مشهد واجب میباشد.[۳۹]

پیامدهای اشتغال زن در سوا خانه
بعضی دانشمندان برای اشتغال زنان در سوا خانه، اثرها و پیامدهای (مثبت و منفی) ذکر نمودند، که میتواند برای آن ها به‌دنبال داشته باشد.

پیامدهای مثبت
برای مثال اثر ها مثبتی که برای اشتغال زنان در سوا خانه آورده شده، عبارت‌اند از:[۴۰]

بهبود احوال اقتصادی خانواده‌ها با داشتن دو درآمد.
بالا رفتن سطح تحصیلات زنان و درایت آن‌ها از مراقبت حقوق و دستمزد خویش و خانواده.
بهبود رابطه ها اجتماعی و اثر آن بر روی فراگیری و تربیت فرزندان.
تصحیح طریقه کلیشه‌ای نسبت به بضاعت و توان‌های زن و نگهداری مقام و قیمت او.
به کار گیری از شایستگی و بضاعت زن جهت سرویس به خانواده و جامعه.
رئیس مجال و اپ‌ریزی عالی و به کار گیری بیشتر از وقت بوسیله زنان شاغل.
پیامدهای منفی
برای مثال اثر ها منفی و خطرهایی که برای اشتغال زنان در فارغ خانه آورده شده، عبارت‌اند از:[۴۱]

خطر جدایی و طلاق، به‌دنبال استقلال مالی؛ گاهی زنان امروز تحمل فشارهای معاش مشترک را از دست داده و به دلیل داشتن درآمد غیروابسته می گویند اینجانب می توانم معاش مستقلی داشته باشم.
خطر مشکل دیوانه در فرزند؛ گاهی در تاثیر اشتغال و محصور شدن رابطه با فرزندان یا این که پدر و مادر با یکدیگر، اختلافاتی پیش میاید که باعث به ایراد دیوانه در فرزند میشود.
کاهش ناز و نوازش در میان پدر و مادر و نیز پدر و مادر و فرزندان و درپی آن ساخت مسافت در میان اعضای خانواده و حتی مشکل درباره‌ی‌های شغلی.
کاهش واحد سنجش تندرست زنان به انگیزه واکنش نقش منزل‌داری و وظایف شغلی، به دنبـال عـدم همکـاری همسران.
به دلیل وجود اینگونه خطرهایی، نقل شده که حضور زنان در صحنه‌های گوناگون مورد نیاز میباشد، ولی درین‌باره رعایت زهد و تقوا، اعتنا به حق تقدم‌سنجی در نقشها و توانمندی‌های شخصی هر فرد مورد نیاز میباشد، که‌این فرمان با اپ‌ریزیهای ظریف اشخاص و نیز مسئولین جامعه به سود خواهد رسید.[۴۲]

اشتغال زن در خانه
اشتغال زن در خانه [غیر وابسته از نظر غربی] دو شکل میتواند داشته باشد: الف. منزل‌داری و تربیت فرزند؛ ب. عمل‌های اقتصادی؛ همانند قالی‌بافی، دوزندگی، بافندگی، نویسندگی و درس دادن محرمانه.[۴۳]

با اعتنا به نقش محوری زن در خانواده و تربیت فرزند، منزل‌داری از مهمترین اشتغال‌های او شمرده میگردد.[۴۴] در احادیث اسلامی تربیت فرزند بسیار گزینه اعتنا قرار گرفته[۴۵] و بر ثواب زنان در منزل‌داری و فرزندپروری تأکید گردیده است.[۴۶] در حدیثی به گزارش نبی خداوند(ص)، بها اشتغال به شغل های خانه هم‌ستون جهاد در خط مش پروردگار دانسته شد‌ه‌است.[۴۷] در کتاب قرب الاسناد نیز آمده که رسول(ص) در تقسیم شغل در میان حضرت علی(ع) و حضرت زهرا(س)، عملِ منزل را بر ذمه ٔ حضرت زهرا قرار دادند.[۴۸]

اما فقیهان اجرا شغل های منزل از قبیل آشپزی، شستشو و حتی شیردادن به نوپا را از حیث اسلام، بر زن واجب ندانسته‌اند.[۴۹] آیت‌الله بهجت و مکارم شیرازی از مراجع تبعیت، در جواب بدین سوال که آیا زن می تواند شغل های خانه را اجرا ندهد؟ و آیا مرد می تواند او‌را بدون چاره به‌این کارها کند؟ جواب داده‌اند که مرد حق ندارد همسرش را بدون چاره به شغلِ منزل نماید، مگر این که زن با گرایش خویش این امور را جاری ساختن دهد.[۵۰]

برای کار‌های اقتصادی زنان در خانه نیز مزایایی نقل شده میباشد؛ مثلا: ساخت‌و‌ساز توازن دربین مسئولیت خانوادگی زنان و اشتغال آنان، حذف هزینه رفت و آمد و ساخت‌و‌ساز دفتر کار، استعمال از پرسنل بقیه اعضای خانواده و نیز قابلیت فراگیری و جابجایی تجربه به آن‌ها.[۵۱]

اِخوان الصّفا و خُلّان الوَفا مشهور به اِخْوانُ الصَّفا (برادران صفا و دوستان وفا‌) عنوانی میباشد که به نویسندگان دایره‌المعارف فلسفی رسائل اخوان الصفا گفته می گردد. در منابع تاریخی پنج بدن از اخوان الصفا مذکور گردیده‌است که عبارتند از:‌ زید بن رفاعه، ابوسلیمان مقدسی، علی بن هارون زنجانی، ابواحمد نهرجوری(مهرجانی) و عوفی. آورده شده اخوان الصفا اهل ایران‌تبار و شیعه بودند. برخی مذهب آن ها را اسماعیلی و برخی آدرس مسجد توفیق مشهد قَرامَطی دانسته‌اند.

اخوان الصفا درنگ‌های فلسفی خاصی داشتند؛ برای مثال منشأ پیدایش موجودات دنیا را چهار مو جود شیخ: خداوند،‌ عقل فعال، نفس کلی و هیولای اولین می‌دانستند. آن‌ها صرفا بر معاد روضه خوان تأکید داشتند و معاد جسمانی را قبول رزرو مسجد توفیق مشهد نداشتند.

معرفی
اخوان الصفا و خلان الوفا (برادران صفا و دوستان وفا‌) عنوانی میباشد که نویسندگان دایره المعارف فلسفی دارای اسم و رسم رسائل اخوان الصفا برای خویش و پیروانشان شماره مسجد توفیق مشهد برگزیدند.[۱]

درباره اینکه اخوان الصفا چه اشخاصی بودند،‌ اختلاف لحاظ و پیچیدگی وجود دارااست؛ چون آنان عمداً نامشان را نهفته می‌کردند.[۲]

اول منبع تاریخی دربارۀ اخوان الصفا گزارشی از ابوحیان توحیدی (درگذشت۴۱۴ق) در کتاب الامتاع و المؤانسة میباشد که به برخی از اسامی اشاره می‌‌نماید.[۳]

برپایه گزارش‌ها صرفا اسم پنج از بدن اخوان الصفا مشخص میباشد[۴] که عبارتند از: زید بن رفاعه، ابوسلیمان مقدسی، علی بن هارون زنجانی، ابواحمد نهرجوری(مهرجانی) و عوفی تحت عنوان اخوان الصفا مذکور شد‌ه‌است.[۵] دربارۀ یکایک اخوان الصفا دوراندیشی اندکی در اختیار مسجد طالقانی مشهد میباشد.[۶]

بنابه گفته هانری کربن آن ها برادرانی با دل تمیز و دارای مسئولیت بودند که در رسائل خویش، خود را گروهی نیکو‌کار معرفی می‌نمایند؛ ولی اسم خویش را بیان نمیکنند.[۷]

بعضی اخوان الصفا را از اول پیشوایان اسماعیلیه و از نوادگان امام درستگو(ع) دانسته‌اند. [۸]

نقل شده دسته اخوان الصفا ابتدا در بصره تأسیس شد و آن‌گاه به بغداد رفته و از آنجا در شهرهای متفاوت دور از هم شدند.[۹] زید بن رفاعه بنیانگذار جمعیت اخوان الصفا معرفی گردیده است.[۱۰]

ادله نامگذاری
نقل شده نامگذاری اخوان الصفا و خلان الوفاء(برادران صفا و دوستان وفا‌) بدین اسم، به دلیل دست یافتن آنان به علم‌ها و هنرهای پر رنگ، بی‌نیازی از بقیه افراد در معیشت جهان و صفای نفس بوده میباشد.[۱۱]

در برخی از رسائل اخوان الصفا، بعد از اخوان الصفا و خلان الوفا، این کلمات آمده میباشد: اهل العدل و ابناء الحمد و ارباب الحقائق و اصحاب المعانی.[۱۲]

برخی برآنند این اسم، چنانکه از خویش رسائل برمی‌آید، برگرفته از ترجمه عربی یکی‌از روایت‌های کلیله و دمنه میباشد.[۱۳]

تابعیت و مذهب
برخی اخوان‌الصفا را اهل ایران نَسَب و به گمان توانا شیعه مذهب دانسته‌اند.[۱۴] ادله اهل ایران بودن آنان این میباشد که آن‌ها گاه به هم اندازه فارسی واژگان اشاره می‌نمایند و گاه برای ذکر هدف خویش جز کلمه و واژه فارسی نمی‌یابند.[۱۵]

برای تشیع آن‌ها نیز این شواهد نام برده میباشد: تجلیل از پنج بدن، اهل بیت(ع) را وارث نبی(ص) شمردن، منفعت‌مند فهمیدن آنها از ولایت خاص الهی، تأکید بر روایات گزینه اهتمام شیعه‌ها، باورمندی به‌این‌که غصب حقوق و دستمزد اهل بیت(ع) موضوع‌ساز حادثه کربلا شد.[۱۶] شواهدی نیز وجود دارااست که آن ها شیعه دوازده امامی نبودند برای مثال: عیب گیری از باور به امام غایب و عیب گیری از اعتقاد به پاسخگویی امامان(ع) به دعاهای شیعه ها.[۱۷] از این رو برخی مذهب اخوان‌الصفا را اسماعیلیه دانسته‌اند. [۱۸] برخی آن‌ها را از قَحافظه موقتَطیان، یکی شاخه‌های فرقه‌ مذهبی اسماعیلیه، شمرده‌اند. [۱۹]

بعضی براین باورند که مذهب اخوان‌الصفا، مذهب خاصی بود که خودشان پدید آوردند و به گمان خویش مجموع حقایق دیگر مذهبها را دربرداشت. از این رو از کل شرایع متعدد انبیاء، چیزی برگفتند و این تشابه بعضا از باورها به مذهب ها دیگر منشأ پیدایش اختلافات درباره مذهب اخوان‌الصفا شد.[۲۰] اما اخوان‌الصفا در توصیفی که از مذهب خویش ارائه می‌نمایند، به‌این مقاله اشاره می‌نمایند که مذهب جدیدی ندارند و مسلک و مذهبی را پیش کشیده‏‌اند که تا قبل از این، انبیا و امامان و حکما، عموم را به سوی آن فرامی‏‌خواندند[۲۱] و براساس آن نباید با هیچ علمی دشمنی ورزید و بر هیچ مذهبی تعصب پیشه کرد و هیچ کتابی از کتاب‌‏های حکما و فلاسفه را کنار گذاشت.[۲۲]

رسائل اخوان الصفا
نوشته‌علمیٔ مهم: رسائل اخوان الصفا
رسائل اخوان‌الصفا تاثیر دارای شهرت اخوان‌الصفا میباشد که دایره‌المعارف فلسفی مشمول ۵۲ رساله از علم‌های متعدد میباشد.[۲۳] برپایه گزارش‌های تاریخی اخوان الصفا بر آن اطمینان بودند که شریعت با اشکال جاهلیت‌ها و گمراهی‌ها کثیف گردیده و فقط شیوه پالودن آن فلسفه میباشد؛ به این مضمون‌ که در شرایطی‌که فلسفه یونانی و شریعت عربی به هم آمیخته خواهد شد، کمال دست میدهد. وی با این مقصود ۵۲ رساله در علم‌های متعدد مهیا آوردند و آن را رسائل اخوان‌الصفا و خلان‌الوفا نامیدند.[۲۴]

رساله‌های اخوان‌الصفا در چهار نصیب طبقه‌بندی گردیده‌اند:

رسائل ریاضی - تعلیماتی (۱۴رساله)
رسائل جسمانی - طبیعی (۱۷رساله)
رسائل نفسانی - عقلی (۱۰رساله)
رسائل ناموسی - الهی (۱۱رساله).[۲۵]

اعلام قانونی اشغال فلسطین در ۱۹۴۸م و پیامدهای آن
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: اسرائیل
با نقطه پایان‌یافتن قیمومیت انگلستان بر فلسطین در ۱۴ می[۸۶] یا این که ۱۵ می[۸۷] ۱۹۴۸م، حاکمان انگلیس، رژیم صهیونیستی را جایگزین خویش کردند و یهودیان مهاجر در مملکت‌هایی که سازمان ملل متحد به آن ها تخصیص داده بود، مستقر شدند.[۸۸] دِیْوید بِن گُورِیُون[۸۹] در ۱۴ می ۱۹۴۸م/ ۲۴ اردیبهشت ماه ۱۳۲۷ش[۹۰] در تالار اجتماعات شهر تِل‌ْآویو،[۹۱] استقلال و تأسیس دولت یهودی اسرائیل را اظهار‌کرد. از این پس اشغال قانونی فلسطین شروع آدرس مسجد توفیق مشهد شد.[۹۲]

یک روز بعد از اعلام قانونی اشغال، ارتش پنج مرزوبوم عربی (مصر، لبنان، سوریه، اردن و عراق)[۹۳] جهت پشتیبانی از فلسطین، وارد فلسطین شدند و با اسرائیل وارد نبرد شدند که تا ژانویه ۱۹۴۹م ادامه یافت.[۹۴] در‌پی این مبارزه،‌ ۷۸٪ فلسطین به اشغال اسرائیل درآمد.[۹۵] بعضی مرزو بوم‌های اشغال گردیده را ۶ هزار کیلومتر گفته‌اند.[۹۶] بعد از آن صرفا نوار غزه، کرانه باختری رود اردن و بیت‌المقدس شرقی در چنگ عرب‌های فلسطین باقی ماند.[۹۷] ارتش اسرائیل از ۱۹۴۷ تا ۱۹۴۹م، ‌۵۳۰ شهر و روستا را در فلسطین تخریب و تعداد متعددی از فلسطینی‌ها را قتل‌عام کرد و اکثری نیز آواره رزرو مسجد توفیق مشهد شدند.[۹۸]

در مبارزه ۱۹۴۸م، بیت‌المقدس به دو نصیب غربی و شرقی تقسیم شد و نصیب غربی به اشغال اسرائیل درآمد. یک‌سال بعد از آن نیز اسرائیل آن را پایتخت خویش گفت.[۹۹] به گفته برخی، شهر قدس بعد از حریق‌بس ۱۹۴۹م، به سه ناحیه تقسیم شد: حوزه‌ عربی (۱۱.۴ درصد)، ناحیه اشغالی پایین حکومت اسرائیل (۸۴.۳ درصد) و ناحیه زیر حاکمیت سازمان ملل شماره مسجد توفیق مشهد متحد (۴.۳ درصد).[۱۰۰]

براساس داده های عددی ماشین کرایه ای یهود، تا سال ۱۹۴۷م، یهودیان صرفا ۶.۸ درصد از مملکت‌های فلسطین را در دست داشتند.[۱۰۱] جمعیت یهودیان نیز از ۸٪ در سال ۱۹۱۸م به ۳۳٪ در سال ۱۹۴۸م ارتقا یافت.[۱۰۲] روز اعلام موجودیت اسرائیل بین فلسطینیان آپدیت نَکْبت یا این که فاجعه پر اسم و رسم میباشد و آن ها هر سال این روز را محکوم کرده و تظاهرات برپا مسجد طالقانی مشهد می‌نمایند.[۱۰۳]

کوج اجباری عموم فلسطین از منزل‌های خویش در ۱۹۴۸م.

دوران: 3 دقیقه و 7 ثانیه3:07

اعلام موجودیت اسرائیل در ۱۴ می ۱۹۴۸م بوسیله بن گوریون در تالار اجتماعات تِل‌ْآویو
ادامه اشغالگری بعد از ۱۹۴۸م
برای داده ها بیشتر، اینها را هم مشاهده کنید: فهرست نزاع‌های اسرائیل علیه مسلمان ها و فهرست کشتارهای اسرائیل
اسرائیل بعداز روز نکبت و نزاع ۱۹۴۸م به اشغال بیشتر فلسطین افزود. به گفته نُوآم چامْسْکی، عقیده‌پرداز و منتقد اجتماعی آمریکایی، اسرائیل بعد از حریق‌بس ۱۹۴۹م، بارها به غیرنظامیان عربِ فلسطین حمله کرده و آن‌ها‌را از مرز و بوم‌شان خارج راند.[۱۰۴] اسرائیل به خواسته خارج راندن فلسطینی‌های عرب از روستاها و اشغال بخشها بیشتر، به کشتارها و قتل‌عام‌های زیادی مثلا قتل‌عام هم محلی روستای دیریاسین، قبیه و ناصرالدین دست زده میباشد.[۱۰۵]

فرایند اشغال فلسطین به وسیله اسرائیل از ۱۹۱۷م تا ۲۰۲۰م
در نزاع ۱۹۵۶م/۱۳۳۵ش اسرائیل با مصر، نوار غزه، صحرای سینا و شبکه سوئز اشغال شد؛ هرچند نوار غزه و صحرای سینا در مارس ۱۹۵۷م به مصر رجوع و برگشت.[۱۰۶] در ۱۹۶۷م/۱۳۴۶ش، پیروِ پیکار شش روزه اسرائیل با چهار مرز و بوم عربی مصر، سوریه، اردن و عراق که سبب به ناکامی اعراب شد، بخش ها مختلفی زیرا قسمت شرقی بیت‌المقدس، نوار غزه، صحرای سینا، حاشیه دریا غربی رود اردن، شهر قًنَیْطَره و بلندی‌های جَوْلان در سوریه به اشغال رژیم صهیونیستی درآمد.[۱۰۷] گزارش گردیده اسرائیل بعد از سال ۱۹۶۷م، ۵۵٪ از زمین‌های کرانه باختری و ۴۴٪ از نوار غزه را به تصرف خویش درآورد[۱۰۸] و بخش ها اشغالی اسرائیل به سه موازی ارتقا یافت.[۱۰۹]

اسرائیل در اوت ۲۰۰۵م،‌ از نوار غزه عقب‌نشینی کرد و آن را به فلسطینی‌ها بازگرداند.[۱۱۰]

نقشه فلسطین و بخش ها اشغالی بعداز نبرد شش روزه ۱۹۶۷م. رنگ سبز: بخشها اشغال گردیده بعداز نزاع.
فیض قسم اُسْلو در ۱۹۹۳م/۱۳۷۲ش نیز یهودی‌سازی بیت‌المقدس،‌ مصادره بیشتر مرزوبوم‌های فلسطینی و توسعه شهرک‌های اسرائیلی دانسته گردیده‌است.[۱۱۱]

براساس گزارش‌ها، تا سال ۲۰۲۳م/۱۴۰۲ش، کمتر از ۱۵ درصد از کشور فلسطین در چنگ فلسطینی‌های مانده و بقیه بخشها به اشغال رژیم صهیونیستی درآمده میباشد.[۱۱۲] بخش هاِ در مشت فلسطینی‌ها دربرگیرنده نوار غزه و نصیب‌های دور از هم‌ای از حیطه کرانه باختری میباشد.[۱۱۳] ازاین‌رو، منظور از آنچه امروزه در مجامع میان‌المللی به اسم فلسطین خاطر میشود،‌ کرانه باختری و نوار غزه دانسته‌اند.[۱۱۴]

شهرک‌سازی

میرزا محمدعلی مدرس حبیب‌آبادی (۱۳۰۸-۱۳۹۶ق) از عالمان شیعه قرن ۱۴ق در اصفهان. او بعداز گذراندن تحصیلات علم ها فقاهتی در محل تولد خود به اصفهان رفت و با حضور در مکتب ظرف‌گران به درس دادن، بازرسی و تألیف پرداخت. مدرس حبیب‌آبادی به‌برهان سروده‌ها و کتاب‌های فراوانی که نگاشته، مشهور میباشد. وی از برخی استادان خود، اذن قصه داشت و مشهورترین اثرش، کتاب مکارم الآثار آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.

معاش‌طومار
میرزا محمدعلی فرزند زین‌العابدین در سال ۱۳۰۸ق مبنی بر با ۱۲۶۹ش در روستای حبیب‌آباد از توابع بُرخوار اصفهان متولد شد. نیاکانش کلیه اهل زراعت و روستا نشین بوده و هیچکدام اهل دانش نبوده‌اند. وی بخشی از دروس شرعی خویش را در روستای خویش طی کرد و مرجع کارها فقاهتی شد. وی برای ادامه علم آموزی در سال ۱۳۵۸ق به اصفهان رفت و به سماجت جلال‌الدین همایی و میرزا رضا کلباسی در مکتب ظرف‌گران سکنی گزید و به درس دادن و تألیف پرداخت. او مدتی را در کتابخانه شهرداری اصفهان تحت عنوان کتابدار رزرو مسجد توفیق مشهد سرگرم به شغل شد.[۱]

وفات
مدرس حبیب‌آبادی سه شنبه ۲۲ رجب سال ۱۳۹۶ق موازی با ۲۹ تیر سال ۱۳۵۵ش به انگیزه بیماری کلیوی درگذشت و در آرامستان حضرت زینب حبیب‌آباد به خاک ودیعه شد. به مناسبت درگذشت وی، سید محمدصادق بحرالعلوم از نجف، پیام تسلیتی در۲۶ شعبان سال ۱۳۹۶ق ارسال نمود.[۲] حبیب آبادی در فراز آخری معاش طومار خویش نوشت نوشته میباشد: ...وقتى سرتاسر عمرم را مراعات می‌كنم می‌بينم کلیه بخسران و وبال قبلی و چيزى كه بتوان در پيشگاه الهى پهنا نمود ندارم الّا اميد برحمت واسعه و عفو و بخشش از شماره مسجد توفیق مشهد خطيئات فاجعه [۳]

اساتید و شاگردان
مدرس حبیب‌آبادی از پنج نفر از عالمان معاصر خویش اذن قصه گرفته میباشد:

ملا محمدحسین فشارکی اصفهانی
میرزا محمدرضا کلباسی اصفهانی
سید ابوالقاسم دهکردی
آقا والا تهرانی
روضه خوان محمدباقر بیرجندی
سید محمدتقی یزدآبادی اصفهانی.[۴]
رحیم ارباب از سایر اساتید اوست.[۵] از شاگردان استاد می‌اقتدار به روضه خوان عباسعلی ادیب، سید حسن دانا امامی، جلال الدین همایی، محمدباقر ساعدی، سید محمدعلی روضاتی، ادب‌الله ضیاءنور، روحانی حسین آل محفوظ و سید عباس کاشانی اشاره نمود که به بعضا از آنها اذن قصه مسجد طالقانی مشهد داده میباشد.[۶]

کتاب مکارم الآثار
از لحاظ دیگرافراد
جلال الدین همایی او‌را در صفاى روح و صراحت گفتار و اخلاق تا انتها قدمت به به عبارتی سادگى روستایى که از کودکى بدان رشد یافته بود تعریف کرده و در لفظ و عهدوپیمان بسیار امین، صادق و متفحص و در نقل عهدوپیمان و نوشته‌هایش مصداق بدون نقص اصطلاح حرفه درایه یعنى ثَبت و ثقه برشمرده میباشد و آحاد گفته‌ها و نوشته‌هایش را گزینه اتکا و یقین دانسته میباشد.[۷]

محمدباقر ساعدی خراسانی از شاگردان حبیب آبادی اورا مدرس، دانشورى دانسته که خلال سود‌ورى از مراتب علمى وی، جز صفا و پاکى، مهر و مَودّت و رعایت آداب محاوره و معاشرت عملى، خلاف انتظار از وى چشم نمى‌شد.[۸]

تألیفات
نوشته ی علمیٔ اساسی: فهرست اثر ها استاد حبیب‌آبادی
او از سال ۱۳۲۷ق استارت به تألیف کتاب نمود و بیشتراز سی کتاب بلندمرتبه و خرد از خویش به یادگار گذاشت. مشهورترین تاثیر حبیب‌آبادی کتاب مکارم الآثار در اوضاع و احوال رجال عصر قاجار میباشد.[۹]

گنْبد سُلْطانِیّه آرامگاه اولجایتو شاه شیعه ایلخانیان (۶۸۰-۷۱۶ق) در حوزه‌ سلطانیه از توابع زنجان میباشد که طبق بعضا بازرسی‌ها، این بنا احتمالا اولی تاثیر هنری شیعه در کشور‌ایران به‌شمار می آید. این گنبد که بر پایه ی معماری اهل ایران-اسلامی در سال‌های ۷۰۳ تا ۷۱۳ قمری تشکیل شده، مطرح ترین گنبد کشور‌ایران و سو‌مین گنبد گران قدر آجری عالم میباشد. اورده شده قسمتی از سازه به‌تیتر مسجد گزینه به کار گیری بوده که از در بین رفته و صرفا نصیب‌هایی از آن، ازجمله محراب آن آدرس مسجد توفیق مشهد ما‌نده میباشد.

اولیهْجایتو (پر اسم و رسم به شاه محمد خدابنده) اولیه پادشاهی میباشد که به‌شکل پهناور به تکثیر مذهب تشیع در جمهوری اسلامی ایران پرداخت. وی این سازه را برای جابجایی پیکرهای امام علی(ع) و امام حسین(ع) بدین جای تشکیل داد تا به پایتخت حکومت خویش (شهر سلطانیه) رونق تجاری و مذهبی بخشد، البته هنگامی با مخالفت علما، به‌ویژه علامه حلی مواجه شد؛ ازاین‌رو امرکرد تربت فراوانی از خاک کربلا و نجف به آنجا آورده گردد. اولجایتو سه سال بعداز اتمام ایجاد کرد این سازه، وفات کرد و خودش در این جا به‌خاک رزرو مسجد توفیق مشهد امانت شد.

مقام و مداقه
گنبد سلطانیه محل دفن اولجایتو پر اسم و رسم به فرمان روا محمد خدابنده (۶۸۰-۷۱۶ق)، هشتمین شاه از پادشاهان سلسله ایلخانان کشور‌ایران میباشد.[۱] اولجایتو اولیه کسی بود که در زمان حکومتش به طور وسیع به تکثیر مذهب شیعه در جمهوری اسلامی ایران پرداخت[۲] و به اسم امامان شیعه سکه زد و شماره مسجد توفیق مشهد خطبه خواند.[۳]

مبنی بر برخی مطالعه‌ها، گنبد سلطانیه احتمالاً اول تاثیر هنری شیعه در کشور ایران میباشد.[۴] این سازه در میان سال‌های ۷۰۳ تا ۷۱۳ هجری قمری ایجاد شده است.[۵] این تاثیر را نمایانگر تأثیر فرهنگ اسلام بر فرهنگ جنگجویانه مغول‌های آن روزگار دانسته‌اند که توانسته مبارزه را به هنر تبدیل نماید و یکی‌از پررنگ‌ترین معماری‌های تاریخ عالم را به یادگار مسجد طالقانی مشهد بگذارد.[۶]

گنبد سلطانیه که از اثر ها اصلی معماری اهل ایران و اسلامی به‌شمار می‌رود،[۷] بعداز کلیسای سانتاماریا دِلْفیوره فِلورانْس (در ایتالیا) و مسجد اَیاصوفِیّه (در ترکیه) سو‌مین گنبد مرتفع دنیا‌[۸] و مطرح ترین گنبد آجری در عالم میباشد.[۹] این سازه در سال ۲۰۰۵م به‌تیتر هفتمی تاثیر به یاد ماندنی اهل ایران در فهرست اثرها ارثیه جهانی یونسکو به تصویب رسید.[۱۰]

بنابر گزارش مخلصی مولف کتاب جغرافیای تاریخی سلطانیه، جهانگردانی که از این سازه دیدن کرده‌اند، آن را مسجدی گران قدر، باعظمت، قشنگ و باشکوه تعریف کرده‌اند.[۱۱] همینطور نقل شده اولجایتو برای آرامگاه خویش گنبدی تشکیل داد و مسجد و دار‌الضیافه و دار‌الشفاء نیز تاسیس کرد.[۱۲] بعضی معتقدند وجود محراب در بخش جنوبی سازه نشانۀ این میباشد که قسمتی از سازه به‌تیتر مسجد گزینه به کارگیری بوده که از در میان رفته میباشد.[۱۳]

تخریب در حمله تروریستی
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: تخریب مقبره عسکریین
بقعه عسکریین در سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ش در عملیات‌های تروریستی مجموعه‌های تکفیری منفجر شد که به تخریب آن انجامید. این مبادرت عکس العمل مراجع تاسی و شیعه‌ها را در بخش ها متفاوت عالم به دنبال داشت. درین بمب‎‌گذاری، گنبد بقاع با پوشش آجری و طلاکاریش و همینطور تزئینات کاشی‌کاری در دیوارهای آن، فرو سرازیر شد ولی شالوده‌های گنبد، بدنه مهم و دیوارها، تندرست باقی ماند.[۴۲] ستاد تجدید بنا عتبات عالیات کشور‌ایران طی سال‌های ۱۳۸۹ش تا ۱۳۹۴ش بقعه را نوسازی کرد.[۴۳] در‌این نوسازی، گنبد مقبره با بیشتراز ۲۳ هزار آجر، طلاکاری شد.[۴۴] همینطور، تشکیل داد بارگاه نو آن پایین لحاظ سید جواد شهرستانی نماینده آیت‌الله سیستانی آدرس مسجد توفیق مشهد در کشور‌ایران اجرا شد.[۴۵]

معماری و ساختمان
مقبره عسکریین از نصیب‌های مختلفی ساخته شده میباشد بعضی از آن ها عبارتند از: گنبد: گنبد بقاع عسکریین یک هزار و ۲۰۰ متر مربع مساحت دارااست و وسیع ترین گنبد‌ بقاع‌های امامان شیعه میباشد.[۴۶] گلدسته‌ها: در دو طرف گنبد، دو گلدسته جای‌دارد که بخش‌های بالای آنان طلاکاری رزرو مسجد توفیق مشهد گردیده‌است.[۴۷]
بارگاه: در تشکیل داد بارگاه چهار هزار و ۵۰۰ کیلوگرم نقره و ۷۰ کیلوگرم طلا و جواهرات مصرف شده میباشد.[۴۸]
صحن: بقاع عسکریین یک صحن داراست که از مخلوط صحن امامین به مساحت ۷۸ متر ارتفاع و ۷۷ متر پهنا، صحن مصلی به ارتفاع ۵۰ متر و پهنا ۴۰ متر و صحن الغیبه ۶۴ متر ارتفاع و ۶۱/۵ متر پهنا درست شده میباشد.[۴۹] مدفونان نوشته ی علمیٔ مهم: فهرست مدفونان در شماره مسجد توفیق مشهد بقاع عسکریین(ع)
به گفته ذبیح‌الله محلاتی در کتاب مآثر الکبراء فی تاریخ سامراء در بقاع عسکریین، قبور نرجس مامان حضرت مهدی(عج)، حکیمه دختر امام جواد(ع)، مامان امام عسکری(ع)، حسین بن علی الهادی، اخوی امام عسکری(ع)، جعفر کذاب و ابوهاشم جعفری از نواده‌های جعفر طیار نیز قراردارد.[۵۰] سمانه مغربیه مامان امام هادی(ع)،[۵۱] احمدخان دنبلی (درگذشت ۱۲۰۰ق) و فرزندش حسینقلی خان دنبلی[۵۲] و آقارضا همدانی (درگذشت ۱۳۲۲ق) [۵۳] از شاگردان میرزای شیرازی در سامرا درین مقبره مسجد طالقانی مشهد مدفونند.
سید جمال الدین احمد بن موسی ابن طاووس حلّی (۶۷۳ق.) ملقب به ابن طاووس و معروف به عالم اهل‌بیت(ع). او از محدثین بعد از ظهر خود بود و نزد اساتیدی زیرا با حجب و حیا الدین ابن نما، شمس الدین فخار بن معد بن فخار موسوی، احمد بن یوسف بن احمد عریضی و... درس یادگرفت. از شاگردان سرشناس او می‌قدرت به علامه حلّی و روضه خوان تقی الدین حسن بن داوود حلّی اشاره داشت. او بعد از برادرش سید بن طاووس، مدتی منصب نقابت شیعه ها را بر ذمه داشت.

به دنیا آمدن و قوم و قبیله
احمد بن موسی بن طاووس از آل طاووس در حله چشم به جهان گشود.[۱] این خویشان به دلیل داشتن علمای سرشناس، دارنده مقر سیاسی و علمی در سده هفتم هجری در عراق بود.

در جهت انتساب این قوم به طاووس در کتاب ها تاریخی آمده میباشد که جد هفتم وی ابوعبدالله محمد بن اسحاق بن محمد بن سلیمان بن داود، صورتی نیک و قشنگ داشت امّا به منجر عدم منطبق پاها و چهرۀ جذابش، در بین عموم به طاووس ملقب شده بود.[۲] در کتاب ها تراجم از آل طاووس به خیر خاطر گردیده است و آن‌ها‌را مردانی اهل دانش و فضیلت و عرفان و با مجد و عظمت خوانده‌اند. رضی الدین علی پر اسم و رسم به سید بن طاووس در این مورد میگوید:

«آفریدگار متعال مارا توسط پدران و نیاکان و مادرانی شرافت مند نموده است که تمامی از علم و دیانت و ودیعه بهرة تام و تک تک داشته‌اند و گزینه اتکا بدون نقص عموم بوده‌اند. همة عموم در مقابل شوکت آنها راز فرو آورده‌اند و ثناخوان وی بوده‌اند».[۳]
نسب
جد پدری احمد بن موسی با ۱۳ واسطه، امام حسن مجتبی(ع) و از جانب مامان از نوادگان روضه خوان طوسی میباشد و به‌جهت اینکه از طرف جدّه خویش ام کلثوم دختر امام سجاد(ع) به امام حسین(ع) لینک میخورد،[۴] به وی «ذوالحَسَبَیْن» نیز می گویند،[۵] و به سادات حسنی حسینی مشهورند.

موسی بن طاووس از محدثان بعد از ظهر خود و همچون اجدادش در فقه و فقاهت شهره بود. او چهار فرزند پسر به اسم‌های شرف الدین محمد، عزالدین حسن، جمال الدین احمد و رضی الدین ابوالقاسم داشت. میان فرزندان او صرفا نسل واپسین فرزند یعنی سید بن طاووس باقی‌مانده میباشد و نسل طاووس تنها اختصاصی در سید بن طاووس میباشد.[۶]

فی مابین فرزندان موسی بن طاووس دو بدن به رتبه‌های خوب علمی و معنوی دست یافتند که اتفاقاً هر دو هم به ابن طاووس اشتهار داشتند؛ یکی از احمد بن موسی و دیگری رضی الدین ابوالقاسم علی دارای شهرت به سید بن طاووس.

هزاره‌های هند و پاکستان

کودک ها شاگرد هزاره، کویته پاکستان (فرانس پرس)
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: شیعه ها هزاره پاکستان

فایز عیسی، سمت راست، تصویر مدیریت دادگاه بهتر پاکستان.
تنی چند از هزاره‌ها قبل از دهه ۱۲۷۰ش/۱۸۹۰م بعنوان سرباز، مغازه دار یا این که پرسنل در ارتش و مشاغل هند ذیل اداره بریتانیا درگیر بودند.[۱۱۰] بعداز تهاجم عبدالرحمن، مجموعه‌های گرانقدر هزاره از غزنی، بهسود و قندهار به کویته، راس بلوچستان هند [یادداشت ۵] فراروگریز کردند. اینک در شهرهای پاراچنار (ایالت سرحد)، کراچی (ایالت مدرک)، حیدرآباد (ایالت مدرک) و لورالایی (ایالت بلوچستان) نیز یکسری هزاره آدرس مسجد توفیق مشهد معاش می‌نمایند.
[۱۱۱] در سال ۱۹۶۲م/۱۳۴۱ش دولت پاکستان، قوم و قبیله هزاره را بعنوان یک کدام از اقوام پاکستان به رسمیت آشنایی. در ۱۹۶۵م/۱۳۴۴ش ژنرال محمدموسی، مشهور به موسی‌خان هزاره، فرمانده ارشد ارتش پاکستان بود. وی مدتی را نیز بعنوان فرمان دار ایالت بلوچستان رزرو مسجد توفیق مشهد سپری کرد.
[۱۱۲] حاکم فایز عیسی، اولی هزاره با ریشه افغانستانی[۱۱۳] در هفدهم سپتامبر ۲۰۲۳م به‌تیتر بیست و نهمی مدیر دادگاه بهتر پاکستان قسم وفاداری یادکرد.[۱۱۴] او فرزند حاکم نتیجه محمد میباشد که در تکان استقلال‌خواهی پاکستان همدم با محمدعلی جبهه نقش پررنگ داشته میباشد. گزارش گردیده که پیشینیان این حاکم رمز شناس پاکستانی در حین نسل‌کشی‌ هزاره‌ها به وسیله امیر عبدالرحمن خان (۱۸۸۰-۱۹۰۱م) از افغانستان به هند مسافرت کرده بودند.[۱۱۵] هزاره‌های کویته از دهه ۱۹۸۰م/۱۳۶۰ش، روزگار حکومت ضیاءالحق، به‌این سو آیتم خشونت و تهاجم ها تروریستی قرار شماره مسجد توفیق مشهد دارا‌هستند.[۱۱۶] [۱۱۷] [۱۱۸]

هزاره‌های کشور‌ایران

محمدیوسف خان هزاره دارای شهرت به صولت السلطنه
نوشته‌علمیٔ اساسی: شیعه‌ها هزاره کشور ایران
گزارش‌های تاریخی وجود دارااست که کم افشار (حکومت:۱۱۶۰–۱۱۴۸ق)، گروه‌های سرباز هزاره داشت. وی قبایلی از هزاره‌ها را در بادغیس و هرات و اسفراین، شمال مشهد ساکن کرد تا در قبال حمله ها ترکمن‌ها، رویارویی نمایند.[۱۱۹] این اشخاص آن گاه در لشکر کریم و مهربان‌خان زند و قاجاریه سرویس مسجد طالقانی مشهد کردند.
[۱۲۰] محمدیوسف خان هزاره دارای اسم و رسم به صولت السلطنه نماینده عموم مشهد در پنجمی عصر مجلس شورای ملی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۰۲-۱۳۰۴ش) از هوادارن تکان مشروطیت و از فیس‌های سرشناس هزاره‌های اهل سنت شناخته گردیده کشور‌ایران معرفی گردیده است.
[۱۲۱] در سال ۱۳۱۱ش درپی گزارش‌های که به وسیله وزارت پیکار علیه خوانین هزاره تنظیم و به راس ابلاغ شد، حکم دستگیری و تبعید وی به ایفا در آمد. املاک وی در خراسان توقیف و زمین‌های از خسروخان قشقايي در شیراز و اهواز در چنگ وی قرار گرفت و به یار و همدم خانواده، تبعید شد.
[۱۲۲] در سال ۱۳۲۰ش و بعد از سقوط رضاشاه، خوانین هزاره برای مثال صولت السلطنه، به محل تولد خویش برگشتند. البته منازعه میان او و دولت بر رمز بازگرداندن املاک وی ادامه یافت. گزارش شد‌ه‌است که تنش به تصرف مشهد و شهرهای دور و بر از سوی صولت السلطنه و سران ایل هزاره انجامید و متعاقب آن دولت به خراسان لشکر کشی کرد.[۱۲۳] اورده شده که با وجود عقب‌نشینی صولت السلطنه و اخذ مدد طومار از سوی دولت، وی در ۱۶ مهر ۱۳۲۲ش از سوی یکی مامورین حکومتی به قتل رسید.[۱۲۴]

شیعه ها هزاره پناهنده از هجوم ها عبدالرحمن، اکثر اوقات آغاز در شهرهای مشهد، فریمان، تربت‌لیوان، باخزر، بجنورد، چناران، نیشابور و کلات بومی شدند. در دهه‌های آینده، مجموعه‌هایی از آن ها به طهران و مازندران رفتند.[۱۲۵] در طول قاجاریه، به‌این هزاره‌ها، بربری گفته می شد. آن‌ها از رضاخان درخواست کردند که بنام خاوری خوانده شوند.[۱۲۶] بعد از رونق اقتصادی کشور‌ایران با ارتقا ارزش نفت در دهه ۱۳۵۰ش، چند هزاره بعنوان پرسنل به کشور‌ایران هجرت کردند. هم‌اینگونه بعداز هجوم ها نیروهای شوروی (دهه ۱۳۶۰ش) و طالبان (نصفه دوم دهه ۱۳۷۰ش) دسته‌های دیگری از هزاره‌ها در نصفه دوم دهه ۱۳۷۰ش به کشور ایران گریز کردند.[۱۲۷]

رَدِّمَظالِم بازگرداندن اموال و اداکردن دَین‌هایی که برعهده آدم میباشد. در احادیث شیعه، ردمظالم از شروط تایید توبه شمرده شد‌ه‌است. طبق فتوای فقیهان شیعه ردمظالم واجب آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.

در ردمظالم، اموال مجهول‌المالک را می بایست با اذن مرجع تبعیت به نیازمندان صدقه اعطا کرد. در کتاب‌های دینی از ردمظالم در نصیب‌های، خمس، دستور به پر اسم و رسم، احکام مَیّت، وصیت و غصب مشاجره رزرو مسجد توفیق مشهد گردیده است.

تعریف و تمجید‌های گوناگون
مراد از ردّمظالم، بازگرداندن و اداکردن اموال و دُیون میباشد؛[۱] ولی در مورد اینکه بازگرداندن چه اموال و دیونی مدنظر میباشد، نگرش‌های مختلفی مطرح شماره مسجد توفیق مشهد گردیده‌است:

اسدالله شوشتری، از علمای قرن سیزدهم قمری، نوشته میباشد:‌ مَظالِم عده مَظلِمَه، به معنای اموال و حقوقی میباشد که از بقیه افراد در اموال آدم یا این که برعهده وی باقی‌مانده میباشد؛ مانند مالی که از رویکرد غصب یا این که سرقت به دست آمده میباشد.[۲] براساس بعضا از آموزه‌های فقهی نیز، مظالم اعم از حقوق و دستمزد مالی و دیگر حقوق و دستمزد معنوی میباشد که بر ذمه آدم میباشد. [۳] ناصر مکارم شیرازی مظالم را اموال حرامی دانسته میباشد که نزد شخص میباشد و مالک آنان را مسجد طالقانی مشهد نمی‌شناسد.[۴]

به‌گفته آقا محمدعلی بهبهانی فرزند وحید بهبهانی، مظالم به آن گروه از اموال و حقوق و دستمزد می گویند که با اموال بشر ترکیب گردیده‌است؛ ولی خیر مقدار آن مشخص میباشد، خیر صاحب و مالک آن.[۵] سید علی سیستانی مظالم را اموالی تعریف‌و‌تمجید نموده است که شخص به‌ظلم از سایر افراد گرفته یا این که از آنان ضایع نموده است؛ خواه مالک آن اموال معین باشد یا این که خیر.[۶]

از نگاه لطف‌الله صافی گلپایگانی، مراد از مظالم، اموالی میباشد که مقدار آن معین میباشد، البته صاحبش مشخص وجود ندارد.[۷]

منزلت در روایات و فقه
در احادیثِ شیعه، ردّ مظالم از وضعیت تایید توبه معرفی[۸] و شکاف آن، از گناهانی شمرده گردیده که موجب نازل‌شدن بلا می‌گردد.[۹] از رد مظالم در منابع حدیثی در قسمت دستور به دارای اسم و رسم[۱۰] و در کتاب‌های فقاهتی در قسمت‌های احکام عصمت (احکام میت)،[۱۱] خمس،[۱۲] غصب، وصیت[۱۳] و فرمان به پر اسم و رسم[۱۴] حرف به دربین آمده میباشد.

حکم فقاهتی
فقیهان شیعه، ردّمظالم را مانند خمس و زکات، واجب میدانند.[۱۵] بعضی همانند محمداسحاق فیاض آن را واجب فوری دانسته‌اند؛[۱۶] ولی برخی دیگر زیرا امام خمینی، گفته‌اند چنانچه که شخص نشان‌های مرگ را در خویش ببیند، واجب میباشد بلافاصلهً ردّمظالم نماید.[۱۷]

طرز ردّمظالم
به فتوای مراجع تبعیت، درصورتی که مالی که از دیگرافراد برعهده ما میباشد، مجهول‌المالک باشد یا این که مالکش در دسترس نباشد، می بایست با اذن قاضی شرع یا این که مرجع تاسی، آن فرآورده یا این که قیمتش (درصورتی که که اصل آن از دربین رفته میباشد) را به نیازمندان صدقه اعطا کرد.[۱۸] فتوای بعضی از مراجع تاسی زیرا صافی گلپایگانی این میباشد که صرفا به غیرسید پرداخت گردد.[۱۹]

فقیهان درباره حکم اینکه چنانچه بعد از آنکه کالا را صدقه دادیم، مالک آن پیدا شد، اختلاف‌لحاظ دارا‌هستند. سازه بر حیث امام خمینی، احتیاط واجب این میباشد که مقدار آن را به صاحبش برگردانیم؛ ولی طبق لحاظ بعضی دیگر زیرا آیت‌الله خویی، مورد نیاز وجود ندارد چیزی به مالک آن بدهیم.[۲۰]

سازه بر فتوای مراجع تاسی، در رد مظالم در صورتیکه مقدار جنس مشخص و معلوم نباشد، می بایست با صاحب و مالک آن مصالحه کنیم؛[۲۱] یعنی یکدیگر را راضی کنیم؛[۲۲] البته در‌صورتی‌که صاحب و مالک کالا راضی نشد، بایستی فقط آن مقدار را که اعتقاد و باور داریم برعهده ما میباشد، به وی بدهیم.[۲۳] اما احتیاط مستحب آن میباشد که یه خرده بیشتر از آن، به وی پرداخت کنیم.[۲۴]

تک‌نگاری
«مصرف رد مظالم» به گویش فارسی از آقا محمدعلی بهبهانی