مرجع مقالات مسجد توفیق

نماز آدینه در جمهوری اسلامی ایران
نوشته ی علمی‌های اساسی: نماز آدینه طهران و نماز آدینه اصفهان
عبدالجلیل قزوینی مولف شیعی در قرن ششم قمری گزارش نموده است که نماز آدینه در همگی شهرهای شیعه‌نشین بر پا می گردد و برای مثال شهرهای قم، آوه، کاشان، ورامین و دیار مازندران را مذکور آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.[۹۷]

عصر صفویه
نماز آدینه از عصر حکومت پادشاه اسماعیل نخستین صفوی (۹۰۵-۹۳۰) به‌تدریج در جامعه شیعی جمهوری اسلامی ایران پیشرفت یافت. انگیزه این فرمان از یک سو عیب گیری حکومت عثمانی از شیعه ها به باعث برگزارنکردن نماز آدینه و از سوی دیگر کوشش علمای شیعه، به ویژه پژوهشگر کرکی، برای رواج نماز آدینه در جمهوری اسلامی ایران بود.[۹۸] از آن‌جا که سنّت اقامه نماز آدینه دربین شیعه ها چندان رایج خلا و میان علما معارضان جدّی داشت[۹۹] رسمیت بخشیدن به آن در جامعه شیعی کشور ایران به‌تدریج شکل گرفت.[۱۰۰] مشاجره و مناقشه درباره حکم نماز آدینه در طول غایب بودن امام معصوم و وجوب و حرمت آن در قول فرمانروا سلیمان نخستین صفوی (حکومت: ۱۰۷۷ یا این که ۱۰۷۸-۱۱۰۵) به جایی رسید که او مجلسی از فقها را با حضور وزیر اعظم خویش ترتیب بخشید تا درباره حکم نماز آدینه به فیض‌ای واحد رزرو مسجد توفیق مشهد برسند.[۱۰۱]

فرمان روا طهماسب اولیه (حکومت:۹۳۰-۹۸۴ق) به پیشنهاد متفحص کرکی برای هر شهری امام آدینه تعیین کرد.[۱۰۲] در طی فرمانروا عباس اولیه (حکومت: ۹۹۶- ۱۰۳۸) به طور رسمیً منصب امامتِ آدینه تولید شد.[۱۰۳] معمولاً روحانی الاسلام هر شهر این منصب را داشت، ولی گاه عالمانی که روضه خوان الاسلام نبودند مانند نتیجه کاشانی (درگذشت: ۱۰۹۱) به درخواست سلطان، امامت آدینه را برعهده شماره مسجد توفیق مشهد می‌گرفتند.[۱۰۴]

اول نماز آدینه را در بعدازظهر صفوی متفحص کرکی در مسجد جامع عتیق اصفهان اقامه کرد.[۱۰۵] از سایر امامان آدینه اساسی این زمان روحانی بهایی (درگذشت: ۱۰۳۰ یا این که ۱۰۳۱)، میرداماد (درگذشت: ۱۰۴۱ق)، محمدتقی مجلسی (درگذشت: ۱۰۷۰ق)، محمدباقر مجلسی (درگذشت: ۱۱۱۰ یا این که ۱۱۱۱ق)، محمدباقر سبزواری (درگذشت: ۱۰۹۰) و لطف‌الله اصفهانی (درگذشت: ۱۰۳۲) بودند.[۱۰۶] در عصر صفوی تألیف کتاب‌هایی دربردارنده خطبه‌های نماز آدینه متداول شد که کتاب «بساتین الخطبا» نوشته میرزا عبدالله افندی (درگذشت: ح ۱۱۳۰) از مشهورترین مسجد طالقانی مشهد آنهاست.[۱۰۷]

زمان قاجار
امامت آدینه در عصر قاجار (۱۲۱۰-۱۳۴۴ق) همانند عصر صفویه منصبی حکومتی بود.[۱۰۸] دقت به اسم بخش اعظمی از ائمه آدینه شهرهای گرانقدر در زمان افشاریه (۱۱۴۸-۱۲۱۰ق) و قاجاریه نشانه می دهد که منصب امامت آدینه در‌این زمان جنبه ارثی یافته بوده میباشد و برخی خویشاوندان‌ها آن را برعهده داشته‌اند،[۱۰۹] برای مثال قوم و قبیله خاتون آبادی در طهران، قوم مجلسی در اصفهان، و محمد مقیم یزدی در یزد.[۱۱۰]

زمان پهلوی
در روزگار پهلوی (۱۳۰۴-۱۳۵۷ش) امامان آدینه به ویژه در شهرهایی مانند طهران زیرا رابطه قانونی با حکومت داشتند غالباً از مقبولیت مردمی بهره مند نبودند و اقامه نماز آدینه نیز چندان رونق نداشت.[۱۱۱] گفتنی میباشد که بعضی فقیهان شیعه بر اساس فتوای خویش مبادرت به برپایی نماز آدینه می‌کردند، آن را اقامه می‌کردند که با اقبال بیشتری مواجه می شد.[۱۱۲] مثلا در قم سید محمدتقی خوانساری، محمدعلی اراکی و سید احمد شبیری زنجانی در مسجد امام حسن عسکری(ع) نماز را قامه می‌کردند،[۱۱۳] سید محمدتقی غضنفری در شهر خوانسار از حدود سال ۱۳۱۰ق تا فرصت رحلتش ۱۳۵۰ قمری، حسینعلی منتظری در نجف‌آباد، حاج آقا رحیم ارباب[۱۱۴] و سید جلال‌الدین طاهری در اصفهان،[۱۱۵] و سید محمدحسین طهرانی در طهران.[مستلزم منبع]

نماز آدینه در جمهوری اسلامی ایران
نوشته ی علمی‌های اساسی: نماز آدینه طهران و نماز آدینه اصفهان
عبدالجلیل قزوینی مولف شیعی در قرن ششم قمری گزارش نموده است که نماز آدینه در همگی شهرهای شیعه‌نشین بر پا می گردد و برای مثال شهرهای قم، آوه، کاشان، ورامین و دیار مازندران را مذکور آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.[۹۷]

عصر صفویه
نماز آدینه از عصر حکومت پادشاه اسماعیل نخستین صفوی (۹۰۵-۹۳۰) به‌تدریج در جامعه شیعی جمهوری اسلامی ایران پیشرفت یافت. انگیزه این فرمان از یک سو عیب گیری حکومت عثمانی از شیعه ها به باعث برگزارنکردن نماز آدینه و از سوی دیگر کوشش علمای شیعه، به ویژه پژوهشگر کرکی، برای رواج نماز آدینه در جمهوری اسلامی ایران بود.[۹۸] از آن‌جا که سنّت اقامه نماز آدینه دربین شیعه ها چندان رایج خلا و میان علما معارضان جدّی داشت[۹۹] رسمیت بخشیدن به آن در جامعه شیعی کشور ایران به‌تدریج شکل گرفت.[۱۰۰] مشاجره و مناقشه درباره حکم نماز آدینه در طول غایب بودن امام معصوم و وجوب و حرمت آن در قول فرمانروا سلیمان نخستین صفوی (حکومت: ۱۰۷۷ یا این که ۱۰۷۸-۱۱۰۵) به جایی رسید که او مجلسی از فقها را با حضور وزیر اعظم خویش ترتیب بخشید تا درباره حکم نماز آدینه به فیض‌ای واحد رزرو مسجد توفیق مشهد برسند.[۱۰۱]

فرمان روا طهماسب اولیه (حکومت:۹۳۰-۹۸۴ق) به پیشنهاد متفحص کرکی برای هر شهری امام آدینه تعیین کرد.[۱۰۲] در طی فرمانروا عباس اولیه (حکومت: ۹۹۶- ۱۰۳۸) به طور رسمیً منصب امامتِ آدینه تولید شد.[۱۰۳] معمولاً روحانی الاسلام هر شهر این منصب را داشت، ولی گاه عالمانی که روضه خوان الاسلام نبودند مانند نتیجه کاشانی (درگذشت: ۱۰۹۱) به درخواست سلطان، امامت آدینه را برعهده شماره مسجد توفیق مشهد می‌گرفتند.[۱۰۴]

اول نماز آدینه را در بعدازظهر صفوی متفحص کرکی در مسجد جامع عتیق اصفهان اقامه کرد.[۱۰۵] از سایر امامان آدینه اساسی این زمان روحانی بهایی (درگذشت: ۱۰۳۰ یا این که ۱۰۳۱)، میرداماد (درگذشت: ۱۰۴۱ق)، محمدتقی مجلسی (درگذشت: ۱۰۷۰ق)، محمدباقر مجلسی (درگذشت: ۱۱۱۰ یا این که ۱۱۱۱ق)، محمدباقر سبزواری (درگذشت: ۱۰۹۰) و لطف‌الله اصفهانی (درگذشت: ۱۰۳۲) بودند.[۱۰۶] در عصر صفوی تألیف کتاب‌هایی دربردارنده خطبه‌های نماز آدینه متداول شد که کتاب «بساتین الخطبا» نوشته میرزا عبدالله افندی (درگذشت: ح ۱۱۳۰) از مشهورترین مسجد طالقانی مشهد آنهاست.[۱۰۷]

زمان قاجار
امامت آدینه در عصر قاجار (۱۲۱۰-۱۳۴۴ق) همانند عصر صفویه منصبی حکومتی بود.[۱۰۸] دقت به اسم بخش اعظمی از ائمه آدینه شهرهای گرانقدر در زمان افشاریه (۱۱۴۸-۱۲۱۰ق) و قاجاریه نشانه می دهد که منصب امامت آدینه در‌این زمان جنبه ارثی یافته بوده میباشد و برخی خویشاوندان‌ها آن را برعهده داشته‌اند،[۱۰۹] برای مثال قوم و قبیله خاتون آبادی در طهران، قوم مجلسی در اصفهان، و محمد مقیم یزدی در یزد.[۱۱۰]

زمان پهلوی
در روزگار پهلوی (۱۳۰۴-۱۳۵۷ش) امامان آدینه به ویژه در شهرهایی مانند طهران زیرا رابطه قانونی با حکومت داشتند غالباً از مقبولیت مردمی بهره مند نبودند و اقامه نماز آدینه نیز چندان رونق نداشت.[۱۱۱] گفتنی میباشد که بعضی فقیهان شیعه بر اساس فتوای خویش مبادرت به برپایی نماز آدینه می‌کردند، آن را اقامه می‌کردند که با اقبال بیشتری مواجه می شد.[۱۱۲] مثلا در قم سید محمدتقی خوانساری، محمدعلی اراکی و سید احمد شبیری زنجانی در مسجد امام حسن عسکری(ع) نماز را قامه می‌کردند،[۱۱۳] سید محمدتقی غضنفری در شهر خوانسار از حدود سال ۱۳۱۰ق تا فرصت رحلتش ۱۳۵۰ قمری، حسینعلی منتظری در نجف‌آباد، حاج آقا رحیم ارباب[۱۱۴] و سید جلال‌الدین طاهری در اصفهان،[۱۱۵] و سید محمدحسین طهرانی در طهران.[مستلزم منبع]