مرجع مقالات مسجد توفیق

نماز آدینه در جمهوری اسلامی ایران
نوشته ی علمی‌های اساسی: نماز آدینه طهران و نماز آدینه اصفهان
عبدالجلیل قزوینی مولف شیعی در قرن ششم قمری گزارش نموده است که نماز آدینه در همگی شهرهای شیعه‌نشین بر پا می گردد و برای مثال شهرهای قم، آوه، کاشان، ورامین و دیار مازندران را مذکور آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.[۹۷]

عصر صفویه
نماز آدینه از عصر حکومت پادشاه اسماعیل نخستین صفوی (۹۰۵-۹۳۰) به‌تدریج در جامعه شیعی جمهوری اسلامی ایران پیشرفت یافت. انگیزه این فرمان از یک سو عیب گیری حکومت عثمانی از شیعه ها به باعث برگزارنکردن نماز آدینه و از سوی دیگر کوشش علمای شیعه، به ویژه پژوهشگر کرکی، برای رواج نماز آدینه در جمهوری اسلامی ایران بود.[۹۸] از آن‌جا که سنّت اقامه نماز آدینه دربین شیعه ها چندان رایج خلا و میان علما معارضان جدّی داشت[۹۹] رسمیت بخشیدن به آن در جامعه شیعی کشور ایران به‌تدریج شکل گرفت.[۱۰۰] مشاجره و مناقشه درباره حکم نماز آدینه در طول غایب بودن امام معصوم و وجوب و حرمت آن در قول فرمانروا سلیمان نخستین صفوی (حکومت: ۱۰۷۷ یا این که ۱۰۷۸-۱۱۰۵) به جایی رسید که او مجلسی از فقها را با حضور وزیر اعظم خویش ترتیب بخشید تا درباره حکم نماز آدینه به فیض‌ای واحد رزرو مسجد توفیق مشهد برسند.[۱۰۱]

فرمان روا طهماسب اولیه (حکومت:۹۳۰-۹۸۴ق) به پیشنهاد متفحص کرکی برای هر شهری امام آدینه تعیین کرد.[۱۰۲] در طی فرمانروا عباس اولیه (حکومت: ۹۹۶- ۱۰۳۸) به طور رسمیً منصب امامتِ آدینه تولید شد.[۱۰۳] معمولاً روحانی الاسلام هر شهر این منصب را داشت، ولی گاه عالمانی که روضه خوان الاسلام نبودند مانند نتیجه کاشانی (درگذشت: ۱۰۹۱) به درخواست سلطان، امامت آدینه را برعهده شماره مسجد توفیق مشهد می‌گرفتند.[۱۰۴]

اول نماز آدینه را در بعدازظهر صفوی متفحص کرکی در مسجد جامع عتیق اصفهان اقامه کرد.[۱۰۵] از سایر امامان آدینه اساسی این زمان روحانی بهایی (درگذشت: ۱۰۳۰ یا این که ۱۰۳۱)، میرداماد (درگذشت: ۱۰۴۱ق)، محمدتقی مجلسی (درگذشت: ۱۰۷۰ق)، محمدباقر مجلسی (درگذشت: ۱۱۱۰ یا این که ۱۱۱۱ق)، محمدباقر سبزواری (درگذشت: ۱۰۹۰) و لطف‌الله اصفهانی (درگذشت: ۱۰۳۲) بودند.[۱۰۶] در عصر صفوی تألیف کتاب‌هایی دربردارنده خطبه‌های نماز آدینه متداول شد که کتاب «بساتین الخطبا» نوشته میرزا عبدالله افندی (درگذشت: ح ۱۱۳۰) از مشهورترین مسجد طالقانی مشهد آنهاست.[۱۰۷]

زمان قاجار
امامت آدینه در عصر قاجار (۱۲۱۰-۱۳۴۴ق) همانند عصر صفویه منصبی حکومتی بود.[۱۰۸] دقت به اسم بخش اعظمی از ائمه آدینه شهرهای گرانقدر در زمان افشاریه (۱۱۴۸-۱۲۱۰ق) و قاجاریه نشانه می دهد که منصب امامت آدینه در‌این زمان جنبه ارثی یافته بوده میباشد و برخی خویشاوندان‌ها آن را برعهده داشته‌اند،[۱۰۹] برای مثال قوم و قبیله خاتون آبادی در طهران، قوم مجلسی در اصفهان، و محمد مقیم یزدی در یزد.[۱۱۰]

زمان پهلوی
در روزگار پهلوی (۱۳۰۴-۱۳۵۷ش) امامان آدینه به ویژه در شهرهایی مانند طهران زیرا رابطه قانونی با حکومت داشتند غالباً از مقبولیت مردمی بهره مند نبودند و اقامه نماز آدینه نیز چندان رونق نداشت.[۱۱۱] گفتنی میباشد که بعضی فقیهان شیعه بر اساس فتوای خویش مبادرت به برپایی نماز آدینه می‌کردند، آن را اقامه می‌کردند که با اقبال بیشتری مواجه می شد.[۱۱۲] مثلا در قم سید محمدتقی خوانساری، محمدعلی اراکی و سید احمد شبیری زنجانی در مسجد امام حسن عسکری(ع) نماز را قامه می‌کردند،[۱۱۳] سید محمدتقی غضنفری در شهر خوانسار از حدود سال ۱۳۱۰ق تا فرصت رحلتش ۱۳۵۰ قمری، حسینعلی منتظری در نجف‌آباد، حاج آقا رحیم ارباب[۱۱۴] و سید جلال‌الدین طاهری در اصفهان،[۱۱۵] و سید محمدحسین طهرانی در طهران.[مستلزم منبع]

ورود اسلام به اصفهان
ناحیه کنونی اصفهان در نزدیکی سال ۲۰ق و در زمانه خلیفه دوم به دست مسلمانها عرب فتح شد و برخی قبایل عرب در آن سکنی آدرس مسجد توفیق مشهد گزیدند.[۵]

در روزگار خلافت امام علی(ع)، یزید بن قیس و مخنف بن سلیم بن حارث حکم کننده آن شهر بودند.[۶] عبدالقیسی‌ها که در تاریخ به عبدی آوازه دارا‌هستند، جزو قبایلی از مدائن بودند که دلبستگی فراوان به تشیع داشتند و در پیکار جمل امام علی(ع) را ملازمت و همراهی کردند. عبدالقیسی‌ها مدائن را از سابق‌ترین شهرهای شیعه کردند و آنگاه گروهی از آنها به اصفهان و قزوین رزرو مسجد توفیق مشهد رفتند.[۷]

بعداز امام علی(ع)، امویان بر مرزوبوم‌های اسلامی مسلط شدند. درین عصر حجاج ثقفی گروهی از کُردها را بر اصفهان مسلط کرد که شیعه‌ها را آزار می‌دادند.[۸]

شرایط تشیع و شیعه ها تا قبل از زمان آل بویه
اصفهان بعداز احاطه مسلمان‌ها بر آن در روزگار خلیفه دوم تا قرن‌ها به افراط در تسنن و حتی ناصبی‌گری دارای شهرت بوده میباشد.[۹] ابوبکر خوارزمی در قرن چهارم اصفهان را به ناصبی‌گری پر اسم و رسم دانسته میباشد.[۱۰] کهن‌ترین تکان شیعی در اصفهان مرتبط با اواخر زمانه اموی میباشد؛ عبدالله بن معاویه از نوادگان عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب که از کوفه قیام کرده‌ بود، مدتی اصفهان را راءس کار‌های خویش قرار شماره مسجد توفیق مشهد اعطا کرد.[۱۱]

وجود حرم بعضا امامزادگان و باقی ماندن قبور وی[۱۲] و نیز اصفهانی بودن بعضا اصحاب امامان شیعه، نشانگر حضور شیعه ها در اواخر قرن دوم و قرن سوم در‌این شهر میباشد.[۱۳] ابراهیم بن قتیبه، محرمانه بن سلامه از اصحاب امام هادی(ع)، عبدالرحمان اصفهانی، علی بن محمد بن شیره، و عبدالله بن محمد بن اصفهانی از یاران اصفهانی ائمه بوده‌اند.[۱۴] همینطور احمد بن علویه پر اسم و رسم به ابوالاسود کاتب که احادیث متعددی نقل نموده است،[۱۵] و نیز ابوالفرج اصفهانی (درگذشته ۳۶۹ق) که کتابی در فضیلت ها امیرالمؤمنین دارااست و شیعه زیدی میباشد، اصفهانی مسجد طالقانی مشهد میباشند.[۱۶]

سنیان دوستدار اهل بیت، در تعدیل تسنن افراطی در اصفهان نقش داشتند.[۱۷] حضور ابراهیم بن محمد ثقفی (درگذشته ۲۸۳ق)، مولف کتاب الغارات، و دیگر پژوهشگران اهل عراق در اصفهان برای جنگ با دیدگاه عثمانی و ضد اهل‌بیتی درین شهر، در اشاعه مذهب تشیع درین شهر اصلی بود.[۱۸] تالیف کننده نوشته ی علمی «محدثان اصفهانی در کتاب ها امامیه»، ۵۴ راوی حدیث تا نقطه نهایی قرن چهارم را ذکر شده که زاده یا این که مستقر اصفهان بوده‌اند.[۱۹]

اصفهان در روزگار آل بویه
آل بویه که جزو حاکمان شیعه بودند، قبل از سال ۳۳۴ق اصفهان را تصرف کردند.[۲۰] در زمان آل بویه گوشه و کنار برای سفر سادات و شیعه ها به اصفهان آماده شد.[۲۱] ادله مهم پیشرفت عشق به اهل بیت و رغبت به تشیع در اصفهان و بخش ها مرکزی کشور ایران درین عصر، صاحب و مالک بن عَبّاد وزیر متنفذ آل‌بویه دانسته‌ گردیده‌است.[۲۲] وی اشعار فراوانی در تکثیر فضائل اهل بیت داشت.[۲۳]

حضور تعداد متعددی از سادات در اصفهان، تحت عنوان یکی دست اندرکاران کاسته شدن از افراط اهل تسنن و بسط عشق و علاقه به اهل بیت دانسته گردیده است.[۲۴] در کتاب منتقلة الطالبیه فهرستی ۳۳ نفره از ساداتی که به اصفهان مسافرت کرده‌اند گرد آمده میباشد.[۲۵] به گفته جعفریان این کتاب که در قرن پنجم درج شده، تنها اسم سادات معروف را آورده میباشد، خیر همگی سادات.[۲۶]

به رغم اشاعه تمایل‌های تند حنبلی در اصفهان، به ندرت راویان و محدثانی که عشق‌مند به نقل احادیث در فضائل اهل بیت بودند پدید آمدند.[۲۷] نبی جعفریان متفحص تاریخ به سه نقل تاریخی از قرن چهارم اشاره نموده است که نشانه‌دهنده حضور برخی محبان اهل بیت و نیز عالمان شیعه در اصفهان میباشد.[۲۸] این ماجراها از راغب اصفهانی، دمیری و ابونعیم اصفهانی اورده شده‌اند.[۲۹] ابونعیم در کتاب «خبر ها اصفهان»، گزارشی از مباحث عبدالله بن محمد کنانی شیعی با علمای سنی شهر آورده میباشد.[۳۰] به نوشته جعفریان، ابومسعود رازی که خویش از اهل تسنن بود البته با افراط مخالف بود، همت فراوانی کرد که دشمنی با اهل بیت در اصفهان از در بین برود.[۳۱]

خبرگزاری ابنا
خبرگزاری اهل‌بیت(ع) با اسم اختصاری ابنا (abna) متعلق به مجمع جهانی اهل‌بیت میباشد که از سال ۱۳۸۳ش فعالیتش را شروع کرده و خبرها مرتبط با شیعه‌ها را به گویش‌های متعدد منعکس آدرس مسجد توفیق مشهد می‌نماید.

این خبرگزاری به ۲۶ گویش فعالیت می کند و جوایز زیادی حصول نموده است برای مثال آنان، پاداش برگزیدگان خبرگزاری در نمایشگاه میان‌المللی مطبوعات کشور‌ایران در سال ۱۳۹۱ش رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.

مداقه و هدف ها
خبرگزاری ابنا با مقصود نشر خبرها مرتبط با مدرسه تشیع و رویدادهایی که شیعه ها نقش مهم در آن دارا هستند، تأسیس گردیده است.[۱]

این خبرگزاری با تکثیر خبر ممنوعیت کار شیعه ها در گامبیا، سبب ساز شد تا ایران با گفتگوهایی، دولت گامبیا را برای رسمیت دادن به عمل شیعه ها در آن میهن، مجاب نماید.[۲] در تیر ۱۴۰۲ش، خبرگزاری ابنا بر این شد تا اتحادیه‌ای میان‌المللی از فعالان رسانه و خبرنگاران بر اساس اهل‌بیت(ع) شماره مسجد توفیق مشهد را صورت دهد.[۳]

وب سایت ابنا در‌پی بیداری اسلامی در کشورهای عرب در سال ۱۳۸۹ش، در کشورهای ایالات متحده عربی و بحرین غربال شد.[۴]

صفحه های فرهنگی
خبرگزاری ابنا صفحاتی شرعی و فرهنگی نیز ارائه می‏‌نماید. عنوان ها برخی از این صفحه ها عبارتند از: مباحث قرآنی، حدیث،‌ معاش فرستاده(ص) و اهل‏‌بیت(ع)، پا به پای ولایت، مهدویت، عفاف و حجاب، وهابیت، آشنایی ادیان و مکاتب مسجد طالقانی مشهد دیگر و...[۵]

تاریخچه و لهجه‌ها
خبرگزاری ابنا آغاز به عنوان «شیعه‌نیوز» عمل خویش را در ۲۴ اسفند ۱۳۸۳ش شروع کرد و آغاز به سه گویش فارسی، عربی و انگلیسی کار می کرد. در مرداد ۱۳۸۶ش، خبرگزاری به خبرگزاری اهل‌بیت(ع) تغییرنام اعطا کرد و به وسیله محمود احمدی‌نژاد، مدیریت‌جمهور وقت کشور‌ایران، بهره‌برداری شد.[۶]

گویش‌ها
این خبرگزاری در سال ۱۳۹۳ش به ۱۹ لهجه انگلیسی، عربی، فرانسوی، چینی، فارسی، اسپانیایی، آلمانی، روسی، ترکی استانبولی، ترکی آذری، اردو، بنگلا، مالایو، هندی، اندونزیایی، سواحیلی، میانماری، بوسنیایی و هوسا کار می‏‌کرد.[۷] و در سال‌های آن گاه دایره فعالیتش به ۲۶ لهجه رسید.[۸]

جوایز
خبرگزاری ابنا در نمایشگاه‌ها و فستیوال‌های دربین المللی، ملی و محلی گوناگون کمپانی کرده و برنده به دستیابی مشوق از برخی فستیوال‌ها گردیده‌است:

خبرگزاری رفیعتر سال ۱۳۹۱ش در نوزدهمین نمایشگاه در بین‌المللی مطبوعات و خبرگزاری‌ها در آبان ۱۳۹۱ش.[۹]
خبرگزاری بلندتر در اولی فستیوال فیلم اشراق در خرداد ماه ۱۳۹۱ش.[۱۰]
تقدیرشده در ششمی فستیوال در بین‌المللی رسانه‌های دیجیتال در مهر ۱۳۹۱ش.[۱۱]
خبرگزاری رفیعتر در دومی فستیوال ملی فیلم اشراق در آبان ۱۳۹۲ش.[۱۲]
برگزیده رفیعتر نصیب رسانه‌های برخط در چهار‌مین مسابقه میان‌المللی رسانه‌‌های دیجیتال مهر محرم در بهمن ۱۳۹۷ش.[۱۳]
برگزیده هشتمین محرک جهانی اربعین (وابسته به عکاس خبرگزاری) در بهمن ۱۴۰۱ش.[۱۴]
پانویس
«نگاهی به شغل خبرگزاری ابنا با ۱۹ لهجه در میان المللی»، خبرگزاری رسا.
«هجدهمین گویش خبرگزاری ابنا فعال‌ساز‌ی شد»، خبرگزاری قانونی حوزه.
«اول جلسه در میان‌

الازهر

اَلأزْهَر دارای اسم و رسم به الأزهرُ الشریف، بنیان علمی و آموزشی دیرین اسلامی میباشد که به دست فاطمیان در سده چهارم قمری در قاهره سازه شد و به زمان دو سده راس یاد دادن فقه و علم ها شیعی بود. بعد ها با سقوط فاطمیان، ازهر تبدیل به راس فراگیری آدرس مسجد توفیق مشهد اهل سنت شد.

ازهر در موضع مهم ترین بنیان فقاهتی مصر، در تاریخ این مرزو بوم نقش داشته میباشد. این بنیان همینطور در سراسر عالم اسلام آیتم احترام بوده و همانند نماینده فکر اسلام سنی شناخته گردیده است. ازهر در زمان‌هایی از سده بیستم میلادی یک کدام از کانون‌های تامل تخمین مذهب ها اسلامی و اتحاد در میان مسلمان ها بوده میباشد. تنی چند از علمایی که به رده روحانی ازهر رسیدند به فکر وحدت و تخمین مذهبها اسلامی اطمینان داشتند و با همیاری علمای شیعه قدم‌هایی برای ثبت و تقویت این درنگ برداشتند. تکثیر بیانیه‌ها و مقاله ها و فتواهایی در جهت پذیرش مذهب امامیه تحت عنوان یکی‌از مذهبها اسلامی، درس دادن فقه امامی در دانش کده ازهر و تشکیل بنیان دارالتقریب دربین المذاهب الاسلامیة برای مثال این رزرو مسجد توفیق مشهد قدم‌ها بود.

ازهر دربرگیرنده هیئت‌ها و نصیب‌های مختلفی، برای مثال هیئت کبار العلماء، مجلس الاعلی للازهر، دانش کده الازهر، مدرسه ها (ابتدایی تا قبل از دانش گاه)، کتابخانه و بعضی مؤسسات دیگر آموزشی میباشد. مشهورترین تحت تیم این بنیان کالج ازهر با مجاورت نیم میلیون دانشجو میباشد. دانش کده ازهر مشمول دانشگاه‌های علم ها اسلامی و علم ها تجربی به عنوان مثال طب و مهندسی میباشد و در کشورهای متفاوت شماره مسجد توفیق مشهد شعبه دارااست.

تأسیس
جامع الازهر، اول مسجدی بود که فاطمیان بعداز احاطه بر مصر در شهر قاهره سازه کردند. جوهر الصقلی که فرمانده خلفای فاطمی در مصر بود ایجاد کرد این مسجد را در جمادی الاول سال ۳۵۹ق استارت کرد و در رمضان سال ۳۶۱ق به پایان رسانید. 1سال سپس در عید فطر سال ۳۶۲ق معز لدین‌الله (درگذشت ۳۶۵ق)، که در آن مجال خلیفه فاطمی بود، این مسجد را بهره‌برداری مسجد طالقانی مشهد کرد.[۱]

اسم
این مسجد را جامع قاهره می‌نامیدند. ابعاد بدان «الازهر» نیز گفتند. هر دو اسم‌ تا مجال مقریزی، در اوایل قرن نهم، کاربرد داشتند.[۲] گفته‌اند که اسم ازهر از اسم حضرت زهراء گرفته شده است. کلمه و واژه الازهر به معنای پر‌نور‌ترین میباشد. گزارش گردیده که چراغانی این مسجد در شب‌های عید چنان دیده‌گیر بود که خلیفه فاطمی برجی برای تماشای آن روی دیوار قصر خویش سازه کرده بود. از این‌رو برخی گفته‌اند که‌این مسجد را ازهر نامیدند زیرا از سایر مساجد قاهره براق‌خیس بود. برخی نیز گفته‌اند که اسم ازهر از اسم قصرهای همسایه این مسجد گرفته شده است که «قصور الزاهرة» خوانده می‌شدند.[۳]

تاریخ
جامع ازهر در بالا صرفا مسجد بود البته در طول یک‌سری سال به یک راس آموزشی شیعی تبدیل شد. اولیه مجلس درس فقه شیعی در جامع ازهر در سال ۳۶۵ق برپا شد، یعنی چهار سال بعداز تشکیل داد مسجد. قبل از آن درس‌های فقه شیعی در درون قصر سلطنتی برگزار می شد و درس‌های فقاهتی اهل سنت نیز در مساجد محلی برپا بود. اول کتاب‌هایی که در الازهر درس دادن شد یکی‌از دعائم الاسلام حاکم نعمان و دیگری الرسالة الوزیریة فی الفقه الشیعه نوشتن یعقوب ابن کلس بود.[۴] در طی عصر فاطمیان ازهر از دفاع خلفای فاطمی بهره مند بود و موقوفاتی برای هزینه های آن در لحاظ گرفته می شد.[۵]

مشارطه
مُشارطه، شرط کردن آدم با خودش برای جاری ساختن شغل های نیک و جلوگیری از جاری ساختن ناپسند میباشد. سازه بر لحاظ اساتید اخلاق و رفتار، مشارطه او‌لین مرحله از پروسه سه‌گانه مشارطه، مراقبه و احتساب برای تحقیق فردی بر اجرا روزمره آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.

کیفیت مشارطه‌کردن
مشارطه آن میباشد که در نخستین روز با خویش شرط نماید و تصمیم بگیرد که امروز به‌مغایر فرموده معبود خلق نکند و از طاعت آفریدگار کوتاه نیاید و تا حد اقتدار در اجرا شغل های پسندیده همت نماید.[۱] علمای کردار درباره مشارطه معتقدند عالی میباشد هر فرد بعداز نماز صبح، برای مشارطه، مدتی با نفس خویش خلوت نماید و مانند کلام بازرگان با سهیم خویش بگوید به جز قدمت کالایی ندارم و در حالتی‌که از در میان برود سرمایه‌ام از در بین رفته و از کسب و کار مایوس رزرو مسجد توفیق مشهد میشوم.

[۲] ملا احمد نراقی مشارطه را یک کدام از اجزای چهارگانه(مشارطه، مراقبه، به حساب آوردن، معاتبه و استیفا) مرابطه برشمرده و آن را شرط بستن با نفس به‌این نحو دانسته که از آن عهدوپیمان گيرد كه پيرامون معاصى نگردد و چيزى که موجب سخط الهى باشد از وی صادر نشود و در طاعات واجبه کوتاهى نکند و هر کار خیرى كه از براى وی میسّر خواهد شد سوراخ شماره مسجد توفیق مشهد نکند. [۳][یادداشت ۱]

مشارطه در قرآن و احادیث
واژه و کلمه و کار مشارطه به‌شکل بدون واسطه در نشانه‌ها قرآن و احادیث منقول از امامان شیعه نیامده میباشد؛ البته برخی محتوای نشانه‌ها و احادیث، دلالت بر مشارطه مسجد طالقانی مشهد دارااست.

از آیه ها قرآن به کارگیری می‌گردد كه یاران رسول اسلام(ص) درباره مسائل اساسی باایمان عهد داشتند كه نوعی مشارطه میباشد. در آیه ۲۳ سوره احزاب آمده میباشد: «مِنَ الْمُؤمِنِینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللهَ عَلَیهِ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضی نَحْبَهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ ینْتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبْدِیلًا» میان مؤمنان مردانی می باشند كه بر رمز عهدی كه باایمان بسته‌اند صادقانه ایستاده‌اند، بعضا عهد و پیمان خویش را به انتها بردند (و در رویه وی شربت شهید شدن نوشیدند) و برخی دیگر در انتظارند و هیچ وقت تبدیل و تغییری در پیمان خویش ندادند.[۵]

در روایتی از نبی اسلام(ص) آمده میباشد: «اذا اصْبَحَ ابْنُ آدَمُ اصْبَحَتِ الْاعْضاءُ كُلُّها تَسْتَكْفِی اللِّسانَ انّی تَقُولُ اتَّقِ اللهَ فینا فَإِنَّكَ انِ اسْتَقَمْتَ اسْتَقَمْنا وَ انْ اعْوَجَجْتَ اعْوَجَجْنا»[۶] هر روز صبح تک تک اعضاء تن به لهجه هشدار میدهند و میگویند تقوای الهی را درباره‌ی ما رعایت کن؛ چون درصورتی که تو راست باشی ما هم راستیم و در حالتی که تو کج شوی ما هم کج می‌شویم.[یادداشت ۲] در دعای سی و یكم صحیفه سجادیه،‌ امام سجاد (ع) به پیشگاه آفریدگار پهنا می‌كند: «وَلَكَ یا این که رَبِّ شَرْطی الَّا اعُودَ فی مَكْرُوهِكَ، وَ ضَمانی انْ لا ارْجِعَ فی مَذْمُومِكَ وَ عَهْدی انْ اهْجُرَ جَمیعَ معاصِیكَ؛ پروردگارا! شرطی در پیشگاه تو كرده‌ام كه به آنچه دوست نداری، گشوده نگردم، و ضمانت می‌كنم به سراغ آنچه را تو مذمّت كرده‌ای نروم و عهدوپیمان می‌كنم كه از جمیع گناهانت هجران گزینم.»[۷]از تعبیروتفسیر امام سجاد(ع) (لَكَ یا این که رَبِّ شَرْطی ) فهمیده می‌شودکه مشارطه میتواند بین مخلوق و معبود باشد.

جستارهای متعلق
مراقبه
به حساب آوردن

خوف و رجاء در کتاب‌های خلق
در کتاب‌های خلق و خوی اسلامی نیز ترس و رجاء تحت عنوان یک اصل عملی عمده گزینه اعتنا قرار گرفته و بعد ها آن کاویده گردیده است. تعریف و تمجید غزالی از ترس و رجاء، بیشترین مقبولیت را در بر داشته و نویسندگان بعد از وی، سخنان او را تخلیص و تکرار آدرس مسجد توفیق مشهد کرده‌اند.

در نگاه غزالی،[۳۰] هراس و رجا همانند دوبالی می‌باشند که سبب پرواز بشر میگردند. او واهمه را اندوه و دردی در قلب آدمی دانسته که از نگرانی نسبت به فرمان ناپسندی نتایج می‌گردد که در بعدی به او خواهد رسید و در مقابل، از راحتی و لذتی که از انتظار دستور نیکو‌ای که در آجل به قلب آدمی خواهد رسید به رجاء تعبیر و تفسیر نموده است.[۳۱] اما همو در‌این دعوا تمایزات در بین غرور و تمنا با رجاء را هم مطرح رزرو مسجد توفیق مشهد می‌نماید.

غزالی[۳۲] هراس را ناشی از دانش و معرفت میداند، دانش و معرفت به عواملی که مایه رنجش آدمی‌اند و دل اورا به درد می آورند. معرفتی که موجب هراس میباشد‌ گاه معرفت به آفریدگار و صفات اوست،‌ گاه این معرفت به عبارتی درایت مخلوق از جاری ساختن اشتباه و گناهانی میباشد که مرتکب گردیده، و‌ گاه معرفت به هر دو دلیل خاطر گردیده‌است. در حیث غزالی خائف حقیقی کسی میباشد که دست از معاصی بشوید و بدن به طاعات و عبادات دهد تا قبلی را تلافی شماره مسجد توفیق مشهد نماید.

نکته اصلی در‌این باب این میباشد که عبد در دستیابی صفت هراس می بایست جانب میانه روی را رعایت نماید و به هیچ وجهً ترس نیکو واهمه معتدل میباشد. وانگهی، واهمه می بایست منشأ تاثیر باشد و خوفی که در فعالیت تأثیری نبخشد وجود و عدم آن معادل مسجد طالقانی مشهد میباشد.

غزالی[۳۳] در بررسی پایانی خویش از معنی هراس اعتقاد دارد که هیچ چیز عالی از ترس نمی‌تواند ریشه شهوات را برکند و این ترس، را سرمنشأ روشن بختی آدمیان میباشد. وی[۳۴] برای هراس دو رده قائل میباشد: جایگاه هراس از عذاب الهی که برای مردم اخلاق و ناشی از ایمان به پردیس و جهنم میباشد. و دیگر جایگاه واهمه از آفریدگار که خاص علمای اهل معرفت و ارباب قلوب میباشد.

غزالی این مقاله را نیز مطرح نموده است که‌این سوال که واهمه عالی میباشد یا این که رجاء، مجموعاَ سوال نادرستی میباشد.[۳۵] از بینش او، ترس و رجاء داروی قلوب‌اند و فضیلت آنان به قدر بیماری جان دار میباشد و به قدر بیماری در سو، جانب هراس یا این که رجاء بایستی غلبه نماید.[۳۶]

غزالی همینطور هراس و رجاء را نفیس اخلاقی دیگری مرتبط می‌سازد که آن حوصله میباشد.[۳۷] از حیث وی ترس و رجاء مایه تقویت طاقت در آدمی میباشد. [۳۸]

در تصوف و عرفان
واهمه و رجاء از اوضاع و احوال و مقامات عرفان اند که اکثر اوقات در کنار هم بیان میگردند.[۳۹] واقعیت واهمه و رجاء این میباشد که در صورتیکه احتمال وقوع امری در بعدی، به ذهن بشر رسد و قلب او‌را پایین تأثیر قرار دهد، این موقعیت را انتظار میخوانند. در صورتی چیزی که چشم به راه وقوعش هستیم، غیر مطلوب باشد و موجب درد و اَلَمی در قلب خواهد شد ترس میباشد و در‌حالتی که خوشایند باشد و وقوعش لذت و راحتی قلب را پیرو داشته باشد رجاء اسم داراست. اما سالک می بایست خویش با جاری ساختن نیک اسباب و اثاث و علل وقوع آن را مهیا نماید و آنگاه به تحقق آن آرزو داشته باشد، و گرنه انتظار و توقع وی خودفریبی میباشد. سالک کلیه آنچه در حد اوست جاری ساختن میدهد و تنها آنچه در اختیارش نبوده باقی می ماند که آن نیز به دست خداست و آیتم رجای عبد و بنده. ولی رجای هر که در راه و روش آنچه آیتم کراهت خداست قدم بردارد، بیهوده و آرم حماقت میباشد.[۴۰]

از این تعبیر و تفسیر اینگونه برمی آید که هراس و رجاء ویژه مقامات نخستین سیر و سلوک میباشد. چون هر کس فرایند اول سلوک را گذرانده باشد، یعنی باایمان انس گرفته و حق صاحب و مالک قلب وی گردیده باشد و وی فرزند وقت خودش گردیده باشد (صار ابنَ وقتِه) و جمال حق را پیوسته مشاهده نماید، دیگر توجهی به بعدی ندارد و در سود واهمه و رجایی برایش باقی نمی‌ماند، بلکه در حالتی بلندتر از واهمه و رجاء جای‌دارد. سازه بر این، در حالتی که مُحب به مکان مشاهده دوستداشتنی سرگرم ترس از فراق وی باشد، در شهودش نقصان خواهد بود و هدف واسطی از گفتۀ «‌واهمه عفاف و حجاب در میان معبود و مخلوق میباشد‌» نیز همین میباشد.[۴۱] به حیث خواجه عبدالله انصاری نیز رتبه خوب واهمه که ویژه اهل وصول میباشد، در واقع واهمه وجود ندارد چون آنها که به حق رسیده‌اند دیگر خوفی ندارند، بلکه آن فرمِ جلال معبود میباشد. [۴۲] البته تلقی همگانی صوفیه از واهمه اینگونه وجود ندارد، چنان که عبّادی گفته میباشد هر مخلوق‌ای که در توحید راسخ‌خیس و در معرفت بی نقص‌خیس باشد ترس و خشیت وی بیشتر میباشد و از نبی خداوند نقل نموده است که «‌أعلمُکُمﹾ باللّهِ أخشاکُمﹾ مِنَ اللّه».[۴۳]

به حیث میرسد که در تصوف اول درباره واهمه به استقلال دعوا می‌کردند و آن را در کنار رجاء نمی‌آوردند.[۴۴] به حیث شقیق بلخی منازلی که اهل درستی در آن ها به عبادت می پردازند چهار خانه میباشد: زهد و تقوا، هراس، اشتیاق به پردیس و محبت به پروردگار.[۴۵]

اصلاح ذات البین
این نوشته‌علمی دربارهٔ مضمون‌ اصلاح ذات‌البین میباشد. برای شناخت با آیه‌ای به همین اسم، مدخل آیه اصلاح ذات دربین را آدرس مسجد توفیق مشهد مشاهده کنید.
خلق

آیه‌ها اخلاقی
آیه ها افک • آیه اخوت • آیه اطعام • آیه نبأ • آیه نجوا • آیه مشیت • آیه بر • آیه اصلاح ذات در میان • آیه ایثار
روایات اخلاقی
حدیث قرب نوافل • حدیث مکارم کردار • حدیث معراج • حدیث جنود عقل و جهل
فضیلت ها اخلاقی
تواضع • قناعت • سخاوت • کظم غیظ • اخلاص • خشیت • حلم • زهد و تقوا • شجاعت • عفت • انصاف • اصلاح ذات البین • عیب‌پوشی • بلاکشی
رذایل اخلاقی
تکبر • حرص • حسد • لاف • غایب بودن • صحبت‌چینی • بهتان • بخل • عاق پدر و مادر • حدیث نفس • عجب • عیب‌جویی • سمعه • جدا رحم • ترویج فحشاء • کفران نعمت
اصطلاحات اخلاقی
جهاد نفس • نفس لوامه • نفس اماره • نفس مطمئنه • به حساب آوردن • مراقبه • مشارطه • گناه • درس کردار • استدراج
عالمان خوی
ملامهدی نراقی • ملا احمد نراقی • میرزا جواد ملکی تبریزی • سید علی حاکم • سید رضا بهاءالدینی • سید عبدالحسین دستغیب • عبدالکریم حق‌شناس • عزیزالله خوشوقت • محمدتقی بهجت • علی‌اکبر مشکینی • حسین مظاهری • محمدرضا مهدوی کنی
منابع اخلاقی
قرآن • نهج البلاغه • مصباح الشریعة • مکارم الاخلاق • المحجة البیضاء • رساله لقاءالله (کتاب) • تیم وَرّام • جامع السعادات • معراج السعادة • المراقبات
نبو
اِصلاح ذات‌البَین آشتی دادن عموم و اصلاح ارتباط در میان آن ها میباشد. اصلاح ذات البین از فضائل اخلاقی دانسته گردیده و در مقابل آن، بدگویی، کلام‌چینی و ساخت‌و‌ساز دوگانگی و دشمنی دربین بشر‌ها از رذائل رزرو مسجد توفیق مشهد اخلاقی میباشد.

در نشانه‌ها و احادیث راهکارهایی برای آشتی دادن بین عموم و نقطه نهایی بخشیدن به تضارب‌ها و اختلافات توصیه گردیده‌است؛ ازجمله گزینش داور از سوی طرفین در اختلافات خانوادگی، پیشگیری از وقوع اختلاف با وصیت کردن درست و تحریک عاطفه ها مذهبی. در آموزه‌های شرعی دارا بودن صفاتی از قبیل بخل، تاسی از شیطان و دنیاطلبی، از سختی ها اصلاح ذات‌البین معرفی شماره مسجد توفیق مشهد گردیده‌است.

معنا‌شناسی
اصلاح ذات‌البین آشتی دادن و اصلاح ارتباط بدِ میان افراد یا این که مجموعه‌ها میباشد[۱][یادداشت ۱] که بر تاثیر تضارب، دشمنی و... تاسیس شده است.[۲]این واژه و کلمه از اولیه آیه سوره انفال گرفته گردیده است.[یادداشت ۲][۳] اصلاح ذات‌البین دربرگیرنده آشتی دادن دو شخص و دو مجموعه مسجد طالقانی مشهد می شود.

اصلاح ذات‌البین از فضائل اخلاقی میباشد و در مقابل سعایت (بدگویی) و حرف‌چینی قراردارد.[۴]

مداقه و مقام
قرآن در یک سری آیه از اصلاح ذات‌البین حافظه کرده و به جاری ساختن آن دستور داده میباشد.[۵] همینطور امام علی(ع) در وصیت خویش به حسنین(ع) آن‌ها‌را اصلاح ذات‌البین توصیه نموده است.[یادداشت ۳][۶] همینطور سازه بر نشانه‌ها قرآن اشخاصی که پیرو اصلاح در بین مردمند، از عفووبخشش و مغفرت خداوند برخوردارند.[۷] در بعضی از احادیث اصلاح ذات‌البین از نماز، روزه[۸] و صدقه[۹] رفیعتر دانسته گردیده‌است. همینطور بر شالوده روایتی هر که برای اصلاح در بین دو نفر مبادرت نماید شامل سلام ملائکه میباشد و برای وی اجر فهم و شعور شب قدر قراردارد.[۱۰]

سازه به روایتی از امام درستگو(ع) اعلام کردن لاف برای اصلاح فی مابین عموم روا میباشد.[۱۱][یادداشت ۴] همینطور قرآن نجوا را برای اصلاح در بین عموم جایز دانسته میباشد[۱۲] با اینکه آن را در مکان دیگر عملی شیطانی[۱۳] معرفی نموده است.[۱۴] قرآن، سوگندی که برای سوراخ اصلاح در بین عموم باشد را دارای اعتبار نمی‌داند.[۱۵]

برپایه روایتی مُفَضّل بن عُمر پول هایی از سوی امام راستگو(ع) در چنگ داشت و برای اصلاح بین شیعه‌ها استعمال می کرد. برای مثال از آن مبلغ برای رفع اختلاف دربین ابوحنیفه کهن‌الحج[یادداشت ۵] با دامادش بهره برد.[۱۶]

راهکارها و سختی ها
برای ساخت و ساز اصلاح در میان عموم راهکارهایی آورده شده میباشد:

پیشگیری از وقوع اختلاف: بر پایه ی لحاظ مفسران پیشگیری از بروز اختلاف در بین وارثان مضمون آیه ۱۸۲ سوره بقره میباشد[۱۷] که می بایست وصیت‌کننده به رعایت عدل و داد و فعالیت به وظیفه پیشنهاد گردد تا از وصیتی که سبب تولید اختلاف میگردد، خودداری خواهد شد.[۱۸]
گزینش داور از سوی زن و شوهر در اختلافات خانوادگی: برای حل اختلافات خانوادگی به هنگام هراس از طلاق زن و شوهر سفارش گردیده که از سوی هرکدام از زن و مرد داوری برای تولید آشتی گزینش خواهد شد.[۱۹]
پیداکردن ریشه اختلاف، به کار گیری از مسائل عاطفی، داشتن طاقت و دوری از امان از سایر راهکارهای اصلاح ذات‌‎البین معرفی گردیده است.[۲۰] حرف چینی وتفرقه افکنی از کارداران اساسی از در بین رفتن اصلاح فی مابین مردمان میباشد و چاره رویارویی با آن عدم متکی بودن به حرف چین و طرد اوست.[۲۱]

آیه «إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّىٰ يَسْمَعَ كَلَامَ اللهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ» آیه ۶ سوره توبه را بیان کنده این دانسته‌اند که اسلام، دين آزادى میباشد و ايمان از روى ادراک، قیمت دارااست، خیر از روى واهمه يا زور و حتی به معاند هم می بایست زمان فكر و گزینش بخشید و در شرايط جنگى نيز نباید عموم از پرورش فكرى آدرس مسجد توفیق مشهد گشوده داشته شوند.

[۲۳] علامه طباطبایی این آیه را نشانگر پایبندی اسلام به اصول فضیلت، مراقبت کرامت، تکثیر بخشش، رأفت و شرافت انسانی دانسته و بر این یقین میباشد؛ انسانی که خواستار تفحص درباره آئین اسلام میباشد (هرچند در میدان مبارزه) می بایست به وی زمان و اعتقاد و باور داده گردد تا به تفحص در فضای امن بپردازد و بعداً به محل امن خویش بازگردانده خواهد شد بی آن‌که تهدیدی از سوی مسلمان‌ها متوجه وی باشد تا با آزادی عزم هرچه را که خواست برای خودش رزرو مسجد توفیق مشهد برگزیند.[۲۴]
آیه «إنّا هَدَیناهُ السَّبیلَ إمّا شاکِراً و إمّا کَبلافاصلهً»: بنابر مقتضای آیه سوم سوره بشر تلکیف و تست آدم ضمن درایت و آشنایی، نیاز به هدایت و سپردن آدم دارااست. آیت الله مکارم شیرازی این سه مسأله را مایحتاج و ملزوم هم دانسته که در انتخاب آخر و عاقبت آدم بسیار اصلی شماره مسجد توفیق مشهد می باشند.[۲۵]
در درنگ‌های غربی و برخی غیردینی، آزادی نظریه را بر اساس مبانی و اصول خاصی دانسته‌اند که سوای آن، قابلیت و امکان حرف اعلام کردن از آزادی نظریه ممکن نخواهد بود.[۲۶] فردی بودن عقاید،[۲۷] نسبیت معرفت و عقاید بشری،[۲۸] برتری قیمت بشر نسبت به عقایدش (عدم دخالت فکر در انسانیت بشر)[۲۹] و طلاق حقوق و دستمزد انسانی از عقاید (عدم محرومیت آدم از دستمزد خویش به جهت داشتن عقاید خاص)[۳۰] برای مثال مبانی آزادی نظریه محسوب مسجد طالقانی مشهد گردیده‌است.

محدودیت آزادی نظریه
اندیشمندان اسلامی آزادی نظریه را بی‌حد و حصر و مطلق ندانسته‌اند. آن ها معتقدند اگرچه در آیین اسلام برای آزادی تامل و تامل حدی معلوم نشده و آن را از واجبات و عبادات شمرده‌اند، البته آدم‌ها را در تایید هر نظریه‌ای مجاز نگذاشته میباشد؛ چون نیازمند درست درک کردن مجموع عقاید حتی عقاید مخالف توحید بوسیله اسلام میباشد و این تناقض آشکار با درنگ توحیدی داراست.[۳۱]

بر طبق حیث علامه طباطبایی محدودیت آزادی نظریه در اسلام به جهت اسباب عملی آن میباشد. او بابیان این نمونه که آزادی در نظریه مانند این میباشد که در جامعه شرایطی برای ساخت و ساز نظم ثبت شود و در انتهای آن عموم را در اعمال یا این که رخنه‌ آن قانون ها مخیر بدانند این نظر را دارد اجرا بعضی از امور یا این که اظهار برخی از عقاید مانند کفر و بت‌پرستی، زیرا با مقتضای نظریه توحید و مقررات جامعه اسلامی در ناهمخوانی میباشد، محصور خواهند بود؛[۳۲] ولی علامه طباطبایی پیدایش نظریه را در ذهن آدم به جهت اینکه از کارها قلبی میباشد، اکراه‌بردار نمی‌داند.[۳۳]

شهید مطهری با تفاوت گذاشتن فی مابین نظریه و فکر، بر این اطمینان میباشد، عقایدی که در تاثیر دل‌بستگی و احساسات پیدا می شود منجر جمود و تعصب در آدم شود و او‌لین تاثیر آن پرهیز از شغل تامل و ضد آزادی پندار میباشد.[۳۴] بدین ترتیب در نظام اسلامی نظریه‌ای آزاد میباشد که مبنای آن درنگ باشد و اسلام، آزادی عقایدی که از روی جهالت و تسلیم شدن در قبال عامل ها ضد تفکر ساخت و ساز میگردد، نمی‌پذیرد؛ چون اینگونه عقایدی همانند زنجیرهایی میباشد که به پای اندیشه و روح بشر بسته گردیده‌است.[۳۵] به یقین شهید مطهری، تعیین عقایدی برای بشر آزاد میباشد که با آمادگی و کمالات انسانی سازگار باشد. به همین جهت آفریدگار، پیامبران را به نزاع با عقاید غلط و رفع سختی ها آزادی پندار مأمور نموده است.[۳۶] [یادداشت ۱] او با استناد به بعضی آیه‌ها قرآن که آدم را از پیروی در تعیین آئین نهی می‌نماید[۳۷] اعتقاد دارد آزادی نظریه در اینگونه جاهایی مضمون‌ ندارد؛ چون آزادی یعنی رفع بازدارنده از شغل یک قوه فعال؛ البته اینگونه عقایدی نوعی رکود و جمود میباشد.[۳۸]

فطرت توحیدی
گروهی از مفسران معتقدند می بایست مضمون آیه را به معنای توحید فطری[یادداشت ۲] حمل نمود. به نظریه این اشخاص، خداوند انسانها را از پشت پدران و رحم مادرها خارج آورد و آفرینش آنان را با خصوصیاتی ادغام بخشید که پیوسته آفریدگار خویش را بشناسند و نیاز خویش را به وی حس نمایند. زمانی که انسانها به نیاز خویش به معبود دقت پیدا کردند و خویش را غرق در نیاز دیدند، گویی به آن‌ها گفته میگردد: اینجانب خدای شما نیستم؟ آنها می گویند: آری سند می دهیم که خدای ما آدرس مسجد توفیق مشهد هستی.[۲۲]

بعضی نیز در توضیح گفته‌اند که آفریدگار هنگام خروج فرزندان انسان به طور نطفه از صُلب پدران به رَحِم مادر ها که ذراتی بیش نیستند، فطرت توحیدی را با وجود آن ها آمیخته میباشد و ذکر کرد وگوی پروردگار با بشر به لهجه شکل گیری بوده میباشد.[۲۳] مطهری مفسر و الاهی پژوه شیعه(۱۳۵۸ش.) براین اعتقادوباور میباشد که آئین حنیف یا این که آیین فطری و یا این که صبغة اللّه به عبارتی میباشد که خداوند در میثاق- یعنی در پیمانی که آفریدگار با روح انسان بسته میباشد- آدم را با آن آشنا نموده است، که از آن میثاق تعبیر و تفسیر به «فقیه ذر» رزرو مسجد توفیق مشهد می‌نمایند. [۲۴]

ملکوت عالَم
علامه طباطبایی نگرش خاصی دارااست و این نظر را دارد که‌این جریان مرتبط با عالم لاهوت میباشد که حقیقت این فقید و ورای آن میباشد. در‌این فقیه که ورای هر فرصت و جای میباشد، کلیه آدم‌ها و موجودات در محضر پروردگار حاضرند و هیچ موجودی غایب وجود ندارد. در اینگونه فضایی، گویی کلیه فرزندان انسان یک جا از پشت پدران گرفته گردیده، گرد هم توده آمده‌اند و در قبال خداوند حضور دارا‌هستند. در‌این‌صورت هر انسانی خویش را به طور دانش حضوری درمی‌یابد و یافته‌اش سند پر‌نور بر وجود معبود و خداوندگاری وی میباشد. ولی با قرار به چنگ آوردن آدم‌ها در گردونه فرصت و تحولات و حادثه ها عالم و زمان، آدمی را چنان درگیر و از خویش بی‌خویش می‌نماید که از آن دانش حضوری که به پروردگار خویش داشت، غافل شماره مسجد توفیق مشهد میگردد.[۲۵]

عقیده نمادین
دسته دیگری از پژوهشگران، لهجه آیه را زبانی نمادین و تمثیلی دانسته‌اند؛ به‌این شکل که خدا با صادر کردن انبیا و اعطای نعمت عقل به آدم‌ها در همین عالم، از وی بر ربوبیت خویش قسم گرفته مسجد طالقانی مشهد میباشد.[۲۶]

فقیه ذر در نشانه‌ها
آیه۱۷۲ سوره اعراف که به آیه ذر یا این که آیه میثاق آوازه دارااست[۲۷] به طور مصرح درباره فقید ذر کلام گفته میباشد.

سوره اعراف، آیه ۱۷۲:
﴿وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ ١٧٢﴾ [اعراف:172] ﴿و وقتی را که پروردگارت از پشت فرزندان انسان ذریه آن‌ها‌را برگرفت و وی را بر خودشان گواه ایجاد کرد که آیا خدا شما نیستم گفتند چرا سند دادیم تا مبادا روز قیامت بگویید ما از این [دستور] غافل بودیم ١٧٢﴾

همینطور به اطمینان بعضی آیه۲ سوره تغابن، آیه۷۴ سوره یونس، آیه ۵۶ سوره نجم، آیه۱۱۰ سوره انعام، آیه۲۰ سوره رعد، آیه۵ سوره حج، آیه۳۰ سوره روم، آیه۱۰ و ۱۱ سوره رخداد، آیه۱۳۸ سوره بقره و آیه۱۵۸ سوره انعام نیز مرتبط با دانا ذر و به آن اشاره داراست.

محمدتقی مجلسی
برای دیگر کاربردها مجلسی را مشاهده کنید.
محمد تقی مجلسی

داده ها شخصی
اسم بدون نقص محمد تقی بن ملاعلی مجلسی اصفهانی
کنیه مجلسی نخستین
تاریخ به دنیاآمدن ۱۰۰۳ ق
محل معاش اصفهان
تاریخ وفات ۱۱ شعبان، ۱۰۷۰ق
محل دفن مسجد جامع اصفهان
شهر وفات اصفهان
خویشان
سرشناس علامه مجلسی(فرزند) • ملا پارسا مازندرانی(داماد)
داده ها علمی
استادان روحانی بهائی • میر داماد • امیر اسحاق استرآبادی
شاگردان علامه مجلسی • آقا حسین خوانساری
محل علم آموزی اصفهان • نجف
اذن ماجرا از سید شرف‌ الدین علی شولستانی
اذن قصه به آقا حسین خوانساری
تألیفات روضة المتقین • لوامع صاحبقرانی حلیة المتقین • گستردن آدرس مسجد توفیق مشهد صحیفه سجادیه
عمل‌های اجتماعی-سیاسی
اجتماعی اقامه نماز آدینه در مسجد جامع اصفهان

محمدتقی مجلسی (۱۰۰۳-۱۰۷۰ق) دارای اسم و رسم به مجلسی نخستین، بابا علامه مجلسی، از علمای شیعه در قرن یازدهم قمری و مولف اثراتی همانند روضة المتقین و لوامع صاحبقرانی. مجلسی در اصفهان و نجف علم آموزی کرد و در مسجد جامع اصفهان به درس دادن علم ها شرعی درگیر بود. او بعد از استادانش روحانی بهائی و میر داماد، درین مسجد نماز آدینه اقامه میکرد. مجلسی در ۱۰۷۰ق در اصفهان درگذشت و در مسجد جامع اصفهان دفن شد. مشهورترین فرزند وی ضمن علامه مجلسی، آمنه بیگم میباشد که همسر ملا باتقوا مازندرانی بود.
به گفته محمدباقر مجلسی، پدرش اهل زهدوتقوا و ریاضت بود و به خواسته هدایت صوفیان با آن ها رابطه داشت ولی بعضی از اعتقادات آنان را فسخ می‌دانست. او کتاب الفوائد المدنیه محمدامین استرآبادی را ستوده میباشد و به همین جهت، او‌را از اخباریان معتدل رزرو مسجد توفیق مشهد دانسته‌اند.

معاش‎طومار
محمدتقی مجلسی پسر ملا مقصودعلی نظنزی اصفهانی[یادداشت ۱] در سال ۱۰۰۳ق در اصفهان، پایتخت صفویه، به دنیا آمد.[۱] پدرش مقصودعلی مجلسی اهل دانش و وقار و رواج مذهب شیعه بود و با تخلص «مجلسی» شعر می‌سرود.[۲] نسب محمدتقی از بابا به ابونعیم اصفهانی و از مامان به محمد بن حسن نطنزی میرسد.[۳]
او در سال ۱۰۳۴ق در ۳۱ سالگی به نجف رفت و در ۳۳ سالگی از سید شرف‌‌الدین علی شولستانی از محدثان حوزه نجف، اذن نقل حدیث گرفت؛ بعد به اصفهان رجوع و برگشت و در مسجد جامع اصفهان به درس دادن سرگرم شماره مسجد توفیق مشهد شد.[۴]
به گفته سید محمدباقر خوانساری، مولف کتاب روضات الجنات، محمدتقی مجلسی اول کسی بود که بعد از ظهور صفویه، حدیث شیعه را انتشار بخشید[۵] و بعداز روضه خوان بهائی و میرداماد، در اصفهان نماز آدینه اقامه می کرد.[۶] همینطور به گفته او، محمدباقر مجلسی کرامات بخش اعظمی از پدرش نقل نموده است.[۷]
مطهری او‌را از علمای بسیار بلندمرتبه و مالک تألیفات و مقامات معنوی فراوان تعریف نموده است.[۸]

وفات
محمدتقی مجلسی در ۱۱ شعبان ۱۰۷۰ق در اصفهان درگذشت[۹] و در مسجد جامع اصفهان دفن شد.[۱۰]

فرزندان
محمدباقر مجلسی دارای شهرت به علامه مجلسی، تالیف کننده کتاب بحار الانوار، مشهورترین فرزند محمدتقی مجلسی میباشد. دو پسر دیگر وی عزیزالله و عبدالله اسم داشتند که عبدالله[۱۱] به هند رفت و در آنجا نزدیک به سال ۱۰۸۴ درگذشت.[۱۲] از در بین دختران محمدتقی، اسم آمنه‌بیگم را می‌قدرت در منابع مشاهده کرد که همسر ملا پارسا مازندرانی، شارح اصول کافی بوده میباشد.[۱۳] محمدتقی سه دختر دیگر داشته که نامی از آن ها بیان نشده میباشد، البته اسم همسران‌شان تصویب گردیده که عبارتند از: محمدعلی استرآبادی،[۱۴] ملا میرزا محمد شیروانی و میرزا کمال‌الدین محمد فسائی، شارح مسجد طالقانی مشهد شافیه[۱۵][یادداشت ۲]

استادان و شاگردان
محمدتقی مجلسی ضمن پدرش، از تعدادی معلم بهره مند شد که مشهورترین‌شان روحانی بهائی و میرداماد بودند. استادان دیگر وی عبارتند از ملا عبدالله شوشتری و امیراسحاق استرآبادی.[۱۶][یادداشت ۳]

او شاگردانی تربیت کرد که شاید پررنگ‌ترین‌شان پسرش، محمدباقر، معروف به علامه مجلسی بود که بحار الانوار را نوشت. از شاگردان دیگر وی می‌اقتدار از ملا محمدصالح مازندرانی اسم پیروزی که خلال اینکه داماد محمدتقی مجلسی بود،(همسر آمنه بیگم) پای درس وی نیز حاضر می شد و تفصیل مشهوری بر اصول کافی نوشت. آقا حسین خوانساری[۱۷] نیز از شاگردان محمدتقی مجلسی میباشد که در فقه و اصول آوازه داشت. او در گورستان تخت فولاد اصفهان دفن شد‌ه‌است و بخشی از این گورستان به جهت وجود قبر او، به اسم توکل آقا حسین خوانساری دارای شهرت شده است.[مستلزم منبع] اسم دو فرزند دیگر محمدتقی مجلسی، یعنی عزیزالله (درگذشت:۱۰۷۴ ق. تالیف کننده کتاب انشای اتفاق ها الروم. [۱۸])و عبدالله نیز در فهرست حاضران در درس‌های بابا چشم میگردد.[مستلزم منبع] از شاگردان دیگر وی عبارتند از سید عبدالحسین خاتون‌آبادی، ملامیرزای شیروانی، ملا محمدصادق کرباسی، سید شرف‌الدین علی گلستانه، میرزا ابراهیم اردکانی یزدی، مولا ابوالقاسم بن محمد گلپایگانی، بدرالدین بن احمد عاملی و میرزا تاج‌الدین گلستانه [۱۹][مستلزم منبع]