مرجع مقالات مسجد توفیق

آیه «إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّىٰ يَسْمَعَ كَلَامَ اللهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ» آیه ۶ سوره توبه را بیان کنده این دانسته‌اند که اسلام، دين آزادى میباشد و ايمان از روى ادراک، قیمت دارااست، خیر از روى واهمه يا زور و حتی به معاند هم می بایست زمان فكر و گزینش بخشید و در شرايط جنگى نيز نباید عموم از پرورش فكرى آدرس مسجد توفیق مشهد گشوده داشته شوند.

[۲۳] علامه طباطبایی این آیه را نشانگر پایبندی اسلام به اصول فضیلت، مراقبت کرامت، تکثیر بخشش، رأفت و شرافت انسانی دانسته و بر این یقین میباشد؛ انسانی که خواستار تفحص درباره آئین اسلام میباشد (هرچند در میدان مبارزه) می بایست به وی زمان و اعتقاد و باور داده گردد تا به تفحص در فضای امن بپردازد و بعداً به محل امن خویش بازگردانده خواهد شد بی آن‌که تهدیدی از سوی مسلمان‌ها متوجه وی باشد تا با آزادی عزم هرچه را که خواست برای خودش رزرو مسجد توفیق مشهد برگزیند.[۲۴]
آیه «إنّا هَدَیناهُ السَّبیلَ إمّا شاکِراً و إمّا کَبلافاصلهً»: بنابر مقتضای آیه سوم سوره بشر تلکیف و تست آدم ضمن درایت و آشنایی، نیاز به هدایت و سپردن آدم دارااست. آیت الله مکارم شیرازی این سه مسأله را مایحتاج و ملزوم هم دانسته که در انتخاب آخر و عاقبت آدم بسیار اصلی شماره مسجد توفیق مشهد می باشند.[۲۵]
در درنگ‌های غربی و برخی غیردینی، آزادی نظریه را بر اساس مبانی و اصول خاصی دانسته‌اند که سوای آن، قابلیت و امکان حرف اعلام کردن از آزادی نظریه ممکن نخواهد بود.[۲۶] فردی بودن عقاید،[۲۷] نسبیت معرفت و عقاید بشری،[۲۸] برتری قیمت بشر نسبت به عقایدش (عدم دخالت فکر در انسانیت بشر)[۲۹] و طلاق حقوق و دستمزد انسانی از عقاید (عدم محرومیت آدم از دستمزد خویش به جهت داشتن عقاید خاص)[۳۰] برای مثال مبانی آزادی نظریه محسوب مسجد طالقانی مشهد گردیده‌است.

محدودیت آزادی نظریه
اندیشمندان اسلامی آزادی نظریه را بی‌حد و حصر و مطلق ندانسته‌اند. آن ها معتقدند اگرچه در آیین اسلام برای آزادی تامل و تامل حدی معلوم نشده و آن را از واجبات و عبادات شمرده‌اند، البته آدم‌ها را در تایید هر نظریه‌ای مجاز نگذاشته میباشد؛ چون نیازمند درست درک کردن مجموع عقاید حتی عقاید مخالف توحید بوسیله اسلام میباشد و این تناقض آشکار با درنگ توحیدی داراست.[۳۱]

بر طبق حیث علامه طباطبایی محدودیت آزادی نظریه در اسلام به جهت اسباب عملی آن میباشد. او بابیان این نمونه که آزادی در نظریه مانند این میباشد که در جامعه شرایطی برای ساخت و ساز نظم ثبت شود و در انتهای آن عموم را در اعمال یا این که رخنه‌ آن قانون ها مخیر بدانند این نظر را دارد اجرا بعضی از امور یا این که اظهار برخی از عقاید مانند کفر و بت‌پرستی، زیرا با مقتضای نظریه توحید و مقررات جامعه اسلامی در ناهمخوانی میباشد، محصور خواهند بود؛[۳۲] ولی علامه طباطبایی پیدایش نظریه را در ذهن آدم به جهت اینکه از کارها قلبی میباشد، اکراه‌بردار نمی‌داند.[۳۳]

شهید مطهری با تفاوت گذاشتن فی مابین نظریه و فکر، بر این اطمینان میباشد، عقایدی که در تاثیر دل‌بستگی و احساسات پیدا می شود منجر جمود و تعصب در آدم شود و او‌لین تاثیر آن پرهیز از شغل تامل و ضد آزادی پندار میباشد.[۳۴] بدین ترتیب در نظام اسلامی نظریه‌ای آزاد میباشد که مبنای آن درنگ باشد و اسلام، آزادی عقایدی که از روی جهالت و تسلیم شدن در قبال عامل ها ضد تفکر ساخت و ساز میگردد، نمی‌پذیرد؛ چون اینگونه عقایدی همانند زنجیرهایی میباشد که به پای اندیشه و روح بشر بسته گردیده‌است.[۳۵] به یقین شهید مطهری، تعیین عقایدی برای بشر آزاد میباشد که با آمادگی و کمالات انسانی سازگار باشد. به همین جهت آفریدگار، پیامبران را به نزاع با عقاید غلط و رفع سختی ها آزادی پندار مأمور نموده است.[۳۶] [یادداشت ۱] او با استناد به بعضی آیه‌ها قرآن که آدم را از پیروی در تعیین آئین نهی می‌نماید[۳۷] اعتقاد دارد آزادی نظریه در اینگونه جاهایی مضمون‌ ندارد؛ چون آزادی یعنی رفع بازدارنده از شغل یک قوه فعال؛ البته اینگونه عقایدی نوعی رکود و جمود میباشد.[۳۸]

آیه «إِنْ أَحَدٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ اسْتَجَارَكَ فَأَجِرْهُ حَتَّىٰ يَسْمَعَ كَلَامَ اللهِ ثُمَّ أَبْلِغْهُ مَأْمَنَهُ» آیه ۶ سوره توبه را بیان کنده این دانسته‌اند که اسلام، دين آزادى میباشد و ايمان از روى ادراک، قیمت دارااست، خیر از روى واهمه يا زور و حتی به معاند هم می بایست زمان فكر و گزینش بخشید و در شرايط جنگى نيز نباید عموم از پرورش فكرى آدرس مسجد توفیق مشهد گشوده داشته شوند.

[۲۳] علامه طباطبایی این آیه را نشانگر پایبندی اسلام به اصول فضیلت، مراقبت کرامت، تکثیر بخشش، رأفت و شرافت انسانی دانسته و بر این یقین میباشد؛ انسانی که خواستار تفحص درباره آئین اسلام میباشد (هرچند در میدان مبارزه) می بایست به وی زمان و اعتقاد و باور داده گردد تا به تفحص در فضای امن بپردازد و بعداً به محل امن خویش بازگردانده خواهد شد بی آن‌که تهدیدی از سوی مسلمان‌ها متوجه وی باشد تا با آزادی عزم هرچه را که خواست برای خودش رزرو مسجد توفیق مشهد برگزیند.[۲۴]
آیه «إنّا هَدَیناهُ السَّبیلَ إمّا شاکِراً و إمّا کَبلافاصلهً»: بنابر مقتضای آیه سوم سوره بشر تلکیف و تست آدم ضمن درایت و آشنایی، نیاز به هدایت و سپردن آدم دارااست. آیت الله مکارم شیرازی این سه مسأله را مایحتاج و ملزوم هم دانسته که در انتخاب آخر و عاقبت آدم بسیار اصلی شماره مسجد توفیق مشهد می باشند.[۲۵]
در درنگ‌های غربی و برخی غیردینی، آزادی نظریه را بر اساس مبانی و اصول خاصی دانسته‌اند که سوای آن، قابلیت و امکان حرف اعلام کردن از آزادی نظریه ممکن نخواهد بود.[۲۶] فردی بودن عقاید،[۲۷] نسبیت معرفت و عقاید بشری،[۲۸] برتری قیمت بشر نسبت به عقایدش (عدم دخالت فکر در انسانیت بشر)[۲۹] و طلاق حقوق و دستمزد انسانی از عقاید (عدم محرومیت آدم از دستمزد خویش به جهت داشتن عقاید خاص)[۳۰] برای مثال مبانی آزادی نظریه محسوب مسجد طالقانی مشهد گردیده‌است.

محدودیت آزادی نظریه
اندیشمندان اسلامی آزادی نظریه را بی‌حد و حصر و مطلق ندانسته‌اند. آن ها معتقدند اگرچه در آیین اسلام برای آزادی تامل و تامل حدی معلوم نشده و آن را از واجبات و عبادات شمرده‌اند، البته آدم‌ها را در تایید هر نظریه‌ای مجاز نگذاشته میباشد؛ چون نیازمند درست درک کردن مجموع عقاید حتی عقاید مخالف توحید بوسیله اسلام میباشد و این تناقض آشکار با درنگ توحیدی داراست.[۳۱]

بر طبق حیث علامه طباطبایی محدودیت آزادی نظریه در اسلام به جهت اسباب عملی آن میباشد. او بابیان این نمونه که آزادی در نظریه مانند این میباشد که در جامعه شرایطی برای ساخت و ساز نظم ثبت شود و در انتهای آن عموم را در اعمال یا این که رخنه‌ آن قانون ها مخیر بدانند این نظر را دارد اجرا بعضی از امور یا این که اظهار برخی از عقاید مانند کفر و بت‌پرستی، زیرا با مقتضای نظریه توحید و مقررات جامعه اسلامی در ناهمخوانی میباشد، محصور خواهند بود؛[۳۲] ولی علامه طباطبایی پیدایش نظریه را در ذهن آدم به جهت اینکه از کارها قلبی میباشد، اکراه‌بردار نمی‌داند.[۳۳]

شهید مطهری با تفاوت گذاشتن فی مابین نظریه و فکر، بر این اطمینان میباشد، عقایدی که در تاثیر دل‌بستگی و احساسات پیدا می شود منجر جمود و تعصب در آدم شود و او‌لین تاثیر آن پرهیز از شغل تامل و ضد آزادی پندار میباشد.[۳۴] بدین ترتیب در نظام اسلامی نظریه‌ای آزاد میباشد که مبنای آن درنگ باشد و اسلام، آزادی عقایدی که از روی جهالت و تسلیم شدن در قبال عامل ها ضد تفکر ساخت و ساز میگردد، نمی‌پذیرد؛ چون اینگونه عقایدی همانند زنجیرهایی میباشد که به پای اندیشه و روح بشر بسته گردیده‌است.[۳۵] به یقین شهید مطهری، تعیین عقایدی برای بشر آزاد میباشد که با آمادگی و کمالات انسانی سازگار باشد. به همین جهت آفریدگار، پیامبران را به نزاع با عقاید غلط و رفع سختی ها آزادی پندار مأمور نموده است.[۳۶] [یادداشت ۱] او با استناد به بعضی آیه‌ها قرآن که آدم را از پیروی در تعیین آئین نهی می‌نماید[۳۷] اعتقاد دارد آزادی نظریه در اینگونه جاهایی مضمون‌ ندارد؛ چون آزادی یعنی رفع بازدارنده از شغل یک قوه فعال؛ البته اینگونه عقایدی نوعی رکود و جمود میباشد.[۳۸]