فطرت توحیدی
گروهی از مفسران معتقدند می بایست مضمون آیه را به معنای توحید فطری[یادداشت ۲] حمل نمود. به نظریه این اشخاص، خداوند انسانها را از پشت پدران و رحم مادرها خارج آورد و آفرینش آنان را با خصوصیاتی ادغام بخشید که پیوسته آفریدگار خویش را بشناسند و نیاز خویش را به وی حس نمایند. زمانی که انسانها به نیاز خویش به معبود دقت پیدا کردند و خویش را غرق در نیاز دیدند، گویی به آنها گفته میگردد: اینجانب خدای شما نیستم؟ آنها می گویند: آری سند می دهیم که خدای ما آدرس مسجد توفیق مشهد هستی.[۲۲]
بعضی نیز در توضیح گفتهاند که آفریدگار هنگام خروج فرزندان انسان به طور نطفه از صُلب پدران به رَحِم مادر ها که ذراتی بیش نیستند، فطرت توحیدی را با وجود آن ها آمیخته میباشد و ذکر کرد وگوی پروردگار با بشر به لهجه شکل گیری بوده میباشد.[۲۳] مطهری مفسر و الاهی پژوه شیعه(۱۳۵۸ش.) براین اعتقادوباور میباشد که آئین حنیف یا این که آیین فطری و یا این که صبغة اللّه به عبارتی میباشد که خداوند در میثاق- یعنی در پیمانی که آفریدگار با روح انسان بسته میباشد- آدم را با آن آشنا نموده است، که از آن میثاق تعبیر و تفسیر به «فقیه ذر» رزرو مسجد توفیق مشهد مینمایند. [۲۴]
ملکوت عالَم
علامه طباطبایی نگرش خاصی دارااست و این نظر را دارد کهاین جریان مرتبط با عالم لاهوت میباشد که حقیقت این فقید و ورای آن میباشد. دراین فقیه که ورای هر فرصت و جای میباشد، کلیه آدمها و موجودات در محضر پروردگار حاضرند و هیچ موجودی غایب وجود ندارد. در اینگونه فضایی، گویی کلیه فرزندان انسان یک جا از پشت پدران گرفته گردیده، گرد هم توده آمدهاند و در قبال خداوند حضور داراهستند. دراینصورت هر انسانی خویش را به طور دانش حضوری درمییابد و یافتهاش سند پرنور بر وجود معبود و خداوندگاری وی میباشد. ولی با قرار به چنگ آوردن آدمها در گردونه فرصت و تحولات و حادثه ها عالم و زمان، آدمی را چنان درگیر و از خویش بیخویش مینماید که از آن دانش حضوری که به پروردگار خویش داشت، غافل شماره مسجد توفیق مشهد میگردد.[۲۵]
عقیده نمادین
دسته دیگری از پژوهشگران، لهجه آیه را زبانی نمادین و تمثیلی دانستهاند؛ بهاین شکل که خدا با صادر کردن انبیا و اعطای نعمت عقل به آدمها در همین عالم، از وی بر ربوبیت خویش قسم گرفته مسجد طالقانی مشهد میباشد.[۲۶]
فقیه ذر در نشانهها
آیه۱۷۲ سوره اعراف که به آیه ذر یا این که آیه میثاق آوازه دارااست[۲۷] به طور مصرح درباره فقید ذر کلام گفته میباشد.
سوره اعراف، آیه ۱۷۲:
﴿وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ ١٧٢﴾ [اعراف:172] ﴿و وقتی را که پروردگارت از پشت فرزندان انسان ذریه آنهارا برگرفت و وی را بر خودشان گواه ایجاد کرد که آیا خدا شما نیستم گفتند چرا سند دادیم تا مبادا روز قیامت بگویید ما از این [دستور] غافل بودیم ١٧٢﴾
همینطور به اطمینان بعضی آیه۲ سوره تغابن، آیه۷۴ سوره یونس، آیه ۵۶ سوره نجم، آیه۱۱۰ سوره انعام، آیه۲۰ سوره رعد، آیه۵ سوره حج، آیه۳۰ سوره روم، آیه۱۰ و ۱۱ سوره رخداد، آیه۱۳۸ سوره بقره و آیه۱۵۸ سوره انعام نیز مرتبط با دانا ذر و به آن اشاره داراست.
فطرت توحیدی
گروهی از مفسران معتقدند می بایست مضمون آیه را به معنای توحید فطری[یادداشت ۲] حمل نمود. به نظریه این اشخاص، خداوند انسانها را از پشت پدران و رحم مادرها خارج آورد و آفرینش آنان را با خصوصیاتی ادغام بخشید که پیوسته آفریدگار خویش را بشناسند و نیاز خویش را به وی حس نمایند. زمانی که انسانها به نیاز خویش به معبود دقت پیدا کردند و خویش را غرق در نیاز دیدند، گویی به آنها گفته میگردد: اینجانب خدای شما نیستم؟ آنها می گویند: آری سند می دهیم که خدای ما آدرس مسجد توفیق مشهد هستی.[۲۲]
بعضی نیز در توضیح گفتهاند که آفریدگار هنگام خروج فرزندان انسان به طور نطفه از صُلب پدران به رَحِم مادر ها که ذراتی بیش نیستند، فطرت توحیدی را با وجود آن ها آمیخته میباشد و ذکر کرد وگوی پروردگار با بشر به لهجه شکل گیری بوده میباشد.[۲۳] مطهری مفسر و الاهی پژوه شیعه(۱۳۵۸ش.) براین اعتقادوباور میباشد که آئین حنیف یا این که آیین فطری و یا این که صبغة اللّه به عبارتی میباشد که خداوند در میثاق- یعنی در پیمانی که آفریدگار با روح انسان بسته میباشد- آدم را با آن آشنا نموده است، که از آن میثاق تعبیر و تفسیر به «فقیه ذر» رزرو مسجد توفیق مشهد مینمایند. [۲۴]
ملکوت عالَم
علامه طباطبایی نگرش خاصی دارااست و این نظر را دارد کهاین جریان مرتبط با عالم لاهوت میباشد که حقیقت این فقید و ورای آن میباشد. دراین فقیه که ورای هر فرصت و جای میباشد، کلیه آدمها و موجودات در محضر پروردگار حاضرند و هیچ موجودی غایب وجود ندارد. در اینگونه فضایی، گویی کلیه فرزندان انسان یک جا از پشت پدران گرفته گردیده، گرد هم توده آمدهاند و در قبال خداوند حضور داراهستند. دراینصورت هر انسانی خویش را به طور دانش حضوری درمییابد و یافتهاش سند پرنور بر وجود معبود و خداوندگاری وی میباشد. ولی با قرار به چنگ آوردن آدمها در گردونه فرصت و تحولات و حادثه ها عالم و زمان، آدمی را چنان درگیر و از خویش بیخویش مینماید که از آن دانش حضوری که به پروردگار خویش داشت، غافل شماره مسجد توفیق مشهد میگردد.[۲۵]
عقیده نمادین
دسته دیگری از پژوهشگران، لهجه آیه را زبانی نمادین و تمثیلی دانستهاند؛ بهاین شکل که خدا با صادر کردن انبیا و اعطای نعمت عقل به آدمها در همین عالم، از وی بر ربوبیت خویش قسم گرفته مسجد طالقانی مشهد میباشد.[۲۶]
فقیه ذر در نشانهها
آیه۱۷۲ سوره اعراف که به آیه ذر یا این که آیه میثاق آوازه دارااست[۲۷] به طور مصرح درباره فقید ذر کلام گفته میباشد.
سوره اعراف، آیه ۱۷۲:
﴿وَإِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَأَشْهَدَهُمْ عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غَافِلِينَ ١٧٢﴾ [اعراف:172] ﴿و وقتی را که پروردگارت از پشت فرزندان انسان ذریه آنهارا برگرفت و وی را بر خودشان گواه ایجاد کرد که آیا خدا شما نیستم گفتند چرا سند دادیم تا مبادا روز قیامت بگویید ما از این [دستور] غافل بودیم ١٧٢﴾
همینطور به اطمینان بعضی آیه۲ سوره تغابن، آیه۷۴ سوره یونس، آیه ۵۶ سوره نجم، آیه۱۱۰ سوره انعام، آیه۲۰ سوره رعد، آیه۵ سوره حج، آیه۳۰ سوره روم، آیه۱۰ و ۱۱ سوره رخداد، آیه۱۳۸ سوره بقره و آیه۱۵۸ سوره انعام نیز مرتبط با دانا ذر و به آن اشاره داراست.
مسجد توفیق مشهد؛ معرفی، امکانات و دلیل انتخاب این مسجد برای مراسم مذهبی