مرجع مقالات مسجد توفیق

ورود اسلام به اصفهان
ناحیه کنونی اصفهان در نزدیکی سال ۲۰ق و در زمانه خلیفه دوم به دست مسلمانها عرب فتح شد و برخی قبایل عرب در آن سکنی آدرس مسجد توفیق مشهد گزیدند.[۵]

در روزگار خلافت امام علی(ع)، یزید بن قیس و مخنف بن سلیم بن حارث حکم کننده آن شهر بودند.[۶] عبدالقیسی‌ها که در تاریخ به عبدی آوازه دارا‌هستند، جزو قبایلی از مدائن بودند که دلبستگی فراوان به تشیع داشتند و در پیکار جمل امام علی(ع) را ملازمت و همراهی کردند. عبدالقیسی‌ها مدائن را از سابق‌ترین شهرهای شیعه کردند و آنگاه گروهی از آنها به اصفهان و قزوین رزرو مسجد توفیق مشهد رفتند.[۷]

بعداز امام علی(ع)، امویان بر مرزوبوم‌های اسلامی مسلط شدند. درین عصر حجاج ثقفی گروهی از کُردها را بر اصفهان مسلط کرد که شیعه‌ها را آزار می‌دادند.[۸]

شرایط تشیع و شیعه ها تا قبل از زمان آل بویه
اصفهان بعداز احاطه مسلمان‌ها بر آن در روزگار خلیفه دوم تا قرن‌ها به افراط در تسنن و حتی ناصبی‌گری دارای شهرت بوده میباشد.[۹] ابوبکر خوارزمی در قرن چهارم اصفهان را به ناصبی‌گری پر اسم و رسم دانسته میباشد.[۱۰] کهن‌ترین تکان شیعی در اصفهان مرتبط با اواخر زمانه اموی میباشد؛ عبدالله بن معاویه از نوادگان عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب که از کوفه قیام کرده‌ بود، مدتی اصفهان را راءس کار‌های خویش قرار شماره مسجد توفیق مشهد اعطا کرد.[۱۱]

وجود حرم بعضا امامزادگان و باقی ماندن قبور وی[۱۲] و نیز اصفهانی بودن بعضا اصحاب امامان شیعه، نشانگر حضور شیعه ها در اواخر قرن دوم و قرن سوم در‌این شهر میباشد.[۱۳] ابراهیم بن قتیبه، محرمانه بن سلامه از اصحاب امام هادی(ع)، عبدالرحمان اصفهانی، علی بن محمد بن شیره، و عبدالله بن محمد بن اصفهانی از یاران اصفهانی ائمه بوده‌اند.[۱۴] همینطور احمد بن علویه پر اسم و رسم به ابوالاسود کاتب که احادیث متعددی نقل نموده است،[۱۵] و نیز ابوالفرج اصفهانی (درگذشته ۳۶۹ق) که کتابی در فضیلت ها امیرالمؤمنین دارااست و شیعه زیدی میباشد، اصفهانی مسجد طالقانی مشهد میباشند.[۱۶]

سنیان دوستدار اهل بیت، در تعدیل تسنن افراطی در اصفهان نقش داشتند.[۱۷] حضور ابراهیم بن محمد ثقفی (درگذشته ۲۸۳ق)، مولف کتاب الغارات، و دیگر پژوهشگران اهل عراق در اصفهان برای جنگ با دیدگاه عثمانی و ضد اهل‌بیتی درین شهر، در اشاعه مذهب تشیع درین شهر اصلی بود.[۱۸] تالیف کننده نوشته ی علمی «محدثان اصفهانی در کتاب ها امامیه»، ۵۴ راوی حدیث تا نقطه نهایی قرن چهارم را ذکر شده که زاده یا این که مستقر اصفهان بوده‌اند.[۱۹]

اصفهان در روزگار آل بویه
آل بویه که جزو حاکمان شیعه بودند، قبل از سال ۳۳۴ق اصفهان را تصرف کردند.[۲۰] در زمان آل بویه گوشه و کنار برای سفر سادات و شیعه ها به اصفهان آماده شد.[۲۱] ادله مهم پیشرفت عشق به اهل بیت و رغبت به تشیع در اصفهان و بخش ها مرکزی کشور ایران درین عصر، صاحب و مالک بن عَبّاد وزیر متنفذ آل‌بویه دانسته‌ گردیده‌است.[۲۲] وی اشعار فراوانی در تکثیر فضائل اهل بیت داشت.[۲۳]

حضور تعداد متعددی از سادات در اصفهان، تحت عنوان یکی دست اندرکاران کاسته شدن از افراط اهل تسنن و بسط عشق و علاقه به اهل بیت دانسته گردیده است.[۲۴] در کتاب منتقلة الطالبیه فهرستی ۳۳ نفره از ساداتی که به اصفهان مسافرت کرده‌اند گرد آمده میباشد.[۲۵] به گفته جعفریان این کتاب که در قرن پنجم درج شده، تنها اسم سادات معروف را آورده میباشد، خیر همگی سادات.[۲۶]

به رغم اشاعه تمایل‌های تند حنبلی در اصفهان، به ندرت راویان و محدثانی که عشق‌مند به نقل احادیث در فضائل اهل بیت بودند پدید آمدند.[۲۷] نبی جعفریان متفحص تاریخ به سه نقل تاریخی از قرن چهارم اشاره نموده است که نشانه‌دهنده حضور برخی محبان اهل بیت و نیز عالمان شیعه در اصفهان میباشد.[۲۸] این ماجراها از راغب اصفهانی، دمیری و ابونعیم اصفهانی اورده شده‌اند.[۲۹] ابونعیم در کتاب «خبر ها اصفهان»، گزارشی از مباحث عبدالله بن محمد کنانی شیعی با علمای سنی شهر آورده میباشد.[۳۰] به نوشته جعفریان، ابومسعود رازی که خویش از اهل تسنن بود البته با افراط مخالف بود، همت فراوانی کرد که دشمنی با اهل بیت در اصفهان از در بین برود.[۳۱]

ورود اسلام به اصفهان
ناحیه کنونی اصفهان در نزدیکی سال ۲۰ق و در زمانه خلیفه دوم به دست مسلمانها عرب فتح شد و برخی قبایل عرب در آن سکنی آدرس مسجد توفیق مشهد گزیدند.[۵]

در روزگار خلافت امام علی(ع)، یزید بن قیس و مخنف بن سلیم بن حارث حکم کننده آن شهر بودند.[۶] عبدالقیسی‌ها که در تاریخ به عبدی آوازه دارا‌هستند، جزو قبایلی از مدائن بودند که دلبستگی فراوان به تشیع داشتند و در پیکار جمل امام علی(ع) را ملازمت و همراهی کردند. عبدالقیسی‌ها مدائن را از سابق‌ترین شهرهای شیعه کردند و آنگاه گروهی از آنها به اصفهان و قزوین رزرو مسجد توفیق مشهد رفتند.[۷]

بعداز امام علی(ع)، امویان بر مرزوبوم‌های اسلامی مسلط شدند. درین عصر حجاج ثقفی گروهی از کُردها را بر اصفهان مسلط کرد که شیعه‌ها را آزار می‌دادند.[۸]

شرایط تشیع و شیعه ها تا قبل از زمان آل بویه
اصفهان بعداز احاطه مسلمان‌ها بر آن در روزگار خلیفه دوم تا قرن‌ها به افراط در تسنن و حتی ناصبی‌گری دارای شهرت بوده میباشد.[۹] ابوبکر خوارزمی در قرن چهارم اصفهان را به ناصبی‌گری پر اسم و رسم دانسته میباشد.[۱۰] کهن‌ترین تکان شیعی در اصفهان مرتبط با اواخر زمانه اموی میباشد؛ عبدالله بن معاویه از نوادگان عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب که از کوفه قیام کرده‌ بود، مدتی اصفهان را راءس کار‌های خویش قرار شماره مسجد توفیق مشهد اعطا کرد.[۱۱]

وجود حرم بعضا امامزادگان و باقی ماندن قبور وی[۱۲] و نیز اصفهانی بودن بعضا اصحاب امامان شیعه، نشانگر حضور شیعه ها در اواخر قرن دوم و قرن سوم در‌این شهر میباشد.[۱۳] ابراهیم بن قتیبه، محرمانه بن سلامه از اصحاب امام هادی(ع)، عبدالرحمان اصفهانی، علی بن محمد بن شیره، و عبدالله بن محمد بن اصفهانی از یاران اصفهانی ائمه بوده‌اند.[۱۴] همینطور احمد بن علویه پر اسم و رسم به ابوالاسود کاتب که احادیث متعددی نقل نموده است،[۱۵] و نیز ابوالفرج اصفهانی (درگذشته ۳۶۹ق) که کتابی در فضیلت ها امیرالمؤمنین دارااست و شیعه زیدی میباشد، اصفهانی مسجد طالقانی مشهد میباشند.[۱۶]

سنیان دوستدار اهل بیت، در تعدیل تسنن افراطی در اصفهان نقش داشتند.[۱۷] حضور ابراهیم بن محمد ثقفی (درگذشته ۲۸۳ق)، مولف کتاب الغارات، و دیگر پژوهشگران اهل عراق در اصفهان برای جنگ با دیدگاه عثمانی و ضد اهل‌بیتی درین شهر، در اشاعه مذهب تشیع درین شهر اصلی بود.[۱۸] تالیف کننده نوشته ی علمی «محدثان اصفهانی در کتاب ها امامیه»، ۵۴ راوی حدیث تا نقطه نهایی قرن چهارم را ذکر شده که زاده یا این که مستقر اصفهان بوده‌اند.[۱۹]

اصفهان در روزگار آل بویه
آل بویه که جزو حاکمان شیعه بودند، قبل از سال ۳۳۴ق اصفهان را تصرف کردند.[۲۰] در زمان آل بویه گوشه و کنار برای سفر سادات و شیعه ها به اصفهان آماده شد.[۲۱] ادله مهم پیشرفت عشق به اهل بیت و رغبت به تشیع در اصفهان و بخش ها مرکزی کشور ایران درین عصر، صاحب و مالک بن عَبّاد وزیر متنفذ آل‌بویه دانسته‌ گردیده‌است.[۲۲] وی اشعار فراوانی در تکثیر فضائل اهل بیت داشت.[۲۳]

حضور تعداد متعددی از سادات در اصفهان، تحت عنوان یکی دست اندرکاران کاسته شدن از افراط اهل تسنن و بسط عشق و علاقه به اهل بیت دانسته گردیده است.[۲۴] در کتاب منتقلة الطالبیه فهرستی ۳۳ نفره از ساداتی که به اصفهان مسافرت کرده‌اند گرد آمده میباشد.[۲۵] به گفته جعفریان این کتاب که در قرن پنجم درج شده، تنها اسم سادات معروف را آورده میباشد، خیر همگی سادات.[۲۶]

به رغم اشاعه تمایل‌های تند حنبلی در اصفهان، به ندرت راویان و محدثانی که عشق‌مند به نقل احادیث در فضائل اهل بیت بودند پدید آمدند.[۲۷] نبی جعفریان متفحص تاریخ به سه نقل تاریخی از قرن چهارم اشاره نموده است که نشانه‌دهنده حضور برخی محبان اهل بیت و نیز عالمان شیعه در اصفهان میباشد.[۲۸] این ماجراها از راغب اصفهانی، دمیری و ابونعیم اصفهانی اورده شده‌اند.[۲۹] ابونعیم در کتاب «خبر ها اصفهان»، گزارشی از مباحث عبدالله بن محمد کنانی شیعی با علمای سنی شهر آورده میباشد.[۳۰] به نوشته جعفریان، ابومسعود رازی که خویش از اهل تسنن بود البته با افراط مخالف بود، همت فراوانی کرد که دشمنی با اهل بیت در اصفهان از در بین برود.[۳۱]