حُکَیم بن جَبَله (شهید شدن در سال ۳۶ قمری)، از اصحاب حضرت علی(ع) بود که در کودتا علیه عثمان نقش داشت. وی بعداز قتل عثمان، زبیر را به بیعت با امام علی(ع) وادار کرد. حکیم، قبل از مبارزه جمل فرماندهی نظامیان بصره را برعهده داشت. وی با لشکریان طلحه و زبیر در بصره یا این که قربت آن جنگید و دراین تضارب به شهیدشدن رسید. حضرت علی(ع) در مدحش شعری سرود و به وی کنیه رجل پارسا اعطا آدرس مسجد توفیق مشهد کرد.
نسب
نسب حکیم بن جبله(جبل) به عبدالقیس می رسد. از اینرو به عبدی آوازه یافته میباشد.[۱] وی در طی رسول به جهان آمده البته گزارشی از اینکه از رسول حدیث شنیده باشد یا این که اورا چشم باشد نیست.[۲] وی مردی پارسا و موحد بود و قومش سخن اورا میپذیرفتند.[۳] برادرش اشرف بن جبله از اصحاب امام علی(ع) بود که قبل از پیکار جمل در زد خورد با اصحاب جمل شهید شدن رزرو مسجد توفیق مشهد رسید.[۴]
زمان خلافت عثمان
وقتی که عثمان در سال ۲۳ هجری قمری به خلافت رسید عبدالله بن عامر را به ولایت بصره گماشت، از وی خواست تا شخصی را برای پژوهش ها به سِند (مرز هند) گسیل داراست. وی، حکیم را برای این شغل برگزید. حکیم به آنجا رفت.[۵] وقتی که به بصره برگشت ابنعامر اورا نزد عثمان ارسال کرد، عثمان از وی درباره حالت آن دیار پرسید، حكیم آنجا را تعریف و عثمان کسی را به آنجا شماره مسجد توفیق مشهد نفرستاد.[۶]
طبری، به گزارش سیف بن قدمت ضبّی در رویدادها سال ۳۳ق آورده میباشد که حکیم به یاروهمدم لشکریان اسلام به مبارزه رفت هنگام غفلت سربازان، خویش را از لشکر کنار کشید و در کشور عجم به آزار رسانی و غارت اهل عهده پرداخت بعد به بصره بازگشت. عموم آن مملکت به عثمان گلایه کردند وی از عبداللّه بن عامر خواست که حکیم و اشخاص دیگری که مانند وی به اذیت و آزار عموم میپردازند را زندانی نماید و عده ای که مثل وی می باشند دیگر از بصره بیرون نشوند.[۷] ابن عامر حکیم را زندانی کرد وی در زندان بود تا اینکه عبدالله بن سبأ وارد بصره شد و حکیم به وی پیوست.[۸] اما بعضا بر این باورند با دقت به اینکه حکیم در کودتا علیه عثمان نقش داشت، به احتمال، سیف بن قدمت این قصه را برای تخریب شخصیت وی جعل نموده مسجد طالقانی مشهد است.[۹]
کودتا علیه عثمان
نوشته ی علمیٔ مهم: قتل عثمان
حکیم، سرکردگی گروهی از شورشیان بصره علیه عثمان را بر ذمه داشت.[۱۰] در سال ۳۵ قمری، عثمان بعداز اقامه نماز، بر منبر رفت و خطاب به شورشیان ذکر کرد: اهل مدینه می دانند که نبی، شمارا لعن نموده است. محمد بن مَسْلَمه این گفته عثمان را تأیید کرد، البته حکیم، دست اورا گرفت و اورا نشاند.[۱۱] بعداز آنکه صاحب و مالک اشتر، که رهبری کوفیان را ذمه دار بود، از محاصره منزل عثمان گوشهگیری کرد، حکیم بن جبله نیز از این عمل قیدش را زد.[۱۲]
حکیم عثمان را به خیال برخی از کارگزارانش مانند عبدالله بن عامر شماتت می کرد.[۱۳]
حکومت امام علی(ع)
نوشتهعلمیٔ اساسی: خلافت امام علی(ع)
بعداز کشته شدن عثمان، حکیم بن جبله، زبیر را که از بیعت با امام علی(ع) جلوگیری می کرد، به بیعت واداشت.[۱۴] بعداً زبیر داعیه کرد که دزدی از عبدالقیس خنجر برگردنش نهاده و اورا به بیعت ناچار کرده،[۱۵] ولی روحانی اثر گذار بیعت اجباری زبیر را رد نموده است.[۱۶] بر پایه ی بعضی نقلها وی کارگزار امام علی در بصره بوده میباشد.[۱۷]
زد خورد با اصحاب جمل و شهید شدن
بعد از انتصاب عثمان بن حنیف به ولایت بصره بوسیله امام علی(ع)، مسئولیت نظامیان بصره نیز به حکیم بن جبله واگذار شد.[۱۸]
در سال ۳۶ قمری، قبل از نبرد جمل، زبیر، طلحه و عایشه به سمت بصره جنبش کردند والی آنجا از طرف امام علی(ع) عثمان بن حنیف بود. اصحاب جمل در محلی به اسم چاه ابوموسی گردآوری شدند. زمانی خبر به بصره رسید، حکیم خواست به سوی آنها برود، البته عثمان بن حنیف نپذیرفت.[۱۹] عثمان بن حنیف، عمران بن حصین و ابوالاسود دوئلی را نزد آنها ارسال کرد تا از نزاع منصرفشان سازد اما سودی نبخشید[۲۰] آنگاه گروهی به فرماندهی حکیم بن جبله را برای مبارزه به سوی آن ها ارسال کرد.[۲۱] بر مبنا گزارشی دو طرف بعد از زد خورد توافق کردند تا وقتیکه امام علی(ع) به بصره نیامده، با هم نجنگند.[۲۲] البته طلحه و طرفدارانش شبانه وارد قصر شدند و ۴۰ بدن از نگهبانان بیتالمال را کشتند و عثمان بن حنیف را به اسارت گرفتند. فردای آن شب، حکیم با ۷۰۰ نفر در محلی به اسم زابوقه با آنها جنگید.[۲۳] دراین پیکار ۷۰ نفر از خویشان عبدالقیس شهید شدند، پای حکیم جدا شد وی پای انقطاع گردیده خویش را به سمت قاتلش پرتاب کرد و وی زمین زمین خورد. حکیم کشان کشان خویش را به وی رساند و اورا کشت. بعد خویش نیز به شهید شدن رسید.[۲۴]
حُکَیم بن جَبَله (شهید شدن در سال ۳۶ قمری)، از اصحاب حضرت علی(ع) بود که در کودتا علیه عثمان نقش داشت. وی بعداز قتل عثمان، زبیر را به بیعت با امام علی(ع) وادار کرد. حکیم، قبل از مبارزه جمل فرماندهی نظامیان بصره را برعهده داشت. وی با لشکریان طلحه و زبیر در بصره یا این که قربت آن جنگید و دراین تضارب به شهیدشدن رسید. حضرت علی(ع) در مدحش شعری سرود و به وی کنیه رجل پارسا اعطا آدرس مسجد توفیق مشهد کرد.
نسب
نسب حکیم بن جبله(جبل) به عبدالقیس می رسد. از اینرو به عبدی آوازه یافته میباشد.[۱] وی در طی رسول به جهان آمده البته گزارشی از اینکه از رسول حدیث شنیده باشد یا این که اورا چشم باشد نیست.[۲] وی مردی پارسا و موحد بود و قومش سخن اورا میپذیرفتند.[۳] برادرش اشرف بن جبله از اصحاب امام علی(ع) بود که قبل از پیکار جمل در زد خورد با اصحاب جمل شهید شدن رزرو مسجد توفیق مشهد رسید.[۴]
زمان خلافت عثمان
وقتی که عثمان در سال ۲۳ هجری قمری به خلافت رسید عبدالله بن عامر را به ولایت بصره گماشت، از وی خواست تا شخصی را برای پژوهش ها به سِند (مرز هند) گسیل داراست. وی، حکیم را برای این شغل برگزید. حکیم به آنجا رفت.[۵] وقتی که به بصره برگشت ابنعامر اورا نزد عثمان ارسال کرد، عثمان از وی درباره حالت آن دیار پرسید، حكیم آنجا را تعریف و عثمان کسی را به آنجا شماره مسجد توفیق مشهد نفرستاد.[۶]
طبری، به گزارش سیف بن قدمت ضبّی در رویدادها سال ۳۳ق آورده میباشد که حکیم به یاروهمدم لشکریان اسلام به مبارزه رفت هنگام غفلت سربازان، خویش را از لشکر کنار کشید و در کشور عجم به آزار رسانی و غارت اهل عهده پرداخت بعد به بصره بازگشت. عموم آن مملکت به عثمان گلایه کردند وی از عبداللّه بن عامر خواست که حکیم و اشخاص دیگری که مانند وی به اذیت و آزار عموم میپردازند را زندانی نماید و عده ای که مثل وی می باشند دیگر از بصره بیرون نشوند.[۷] ابن عامر حکیم را زندانی کرد وی در زندان بود تا اینکه عبدالله بن سبأ وارد بصره شد و حکیم به وی پیوست.[۸] اما بعضا بر این باورند با دقت به اینکه حکیم در کودتا علیه عثمان نقش داشت، به احتمال، سیف بن قدمت این قصه را برای تخریب شخصیت وی جعل نموده مسجد طالقانی مشهد است.[۹]
کودتا علیه عثمان
نوشته ی علمیٔ مهم: قتل عثمان
حکیم، سرکردگی گروهی از شورشیان بصره علیه عثمان را بر ذمه داشت.[۱۰] در سال ۳۵ قمری، عثمان بعداز اقامه نماز، بر منبر رفت و خطاب به شورشیان ذکر کرد: اهل مدینه می دانند که نبی، شمارا لعن نموده است. محمد بن مَسْلَمه این گفته عثمان را تأیید کرد، البته حکیم، دست اورا گرفت و اورا نشاند.[۱۱] بعداز آنکه صاحب و مالک اشتر، که رهبری کوفیان را ذمه دار بود، از محاصره منزل عثمان گوشهگیری کرد، حکیم بن جبله نیز از این عمل قیدش را زد.[۱۲]
حکیم عثمان را به خیال برخی از کارگزارانش مانند عبدالله بن عامر شماتت می کرد.[۱۳]
حکومت امام علی(ع)
نوشتهعلمیٔ اساسی: خلافت امام علی(ع)
بعداز کشته شدن عثمان، حکیم بن جبله، زبیر را که از بیعت با امام علی(ع) جلوگیری می کرد، به بیعت واداشت.[۱۴] بعداً زبیر داعیه کرد که دزدی از عبدالقیس خنجر برگردنش نهاده و اورا به بیعت ناچار کرده،[۱۵] ولی روحانی اثر گذار بیعت اجباری زبیر را رد نموده است.[۱۶] بر پایه ی بعضی نقلها وی کارگزار امام علی در بصره بوده میباشد.[۱۷]
زد خورد با اصحاب جمل و شهید شدن
بعد از انتصاب عثمان بن حنیف به ولایت بصره بوسیله امام علی(ع)، مسئولیت نظامیان بصره نیز به حکیم بن جبله واگذار شد.[۱۸]
در سال ۳۶ قمری، قبل از نبرد جمل، زبیر، طلحه و عایشه به سمت بصره جنبش کردند والی آنجا از طرف امام علی(ع) عثمان بن حنیف بود. اصحاب جمل در محلی به اسم چاه ابوموسی گردآوری شدند. زمانی خبر به بصره رسید، حکیم خواست به سوی آنها برود، البته عثمان بن حنیف نپذیرفت.[۱۹] عثمان بن حنیف، عمران بن حصین و ابوالاسود دوئلی را نزد آنها ارسال کرد تا از نزاع منصرفشان سازد اما سودی نبخشید[۲۰] آنگاه گروهی به فرماندهی حکیم بن جبله را برای مبارزه به سوی آن ها ارسال کرد.[۲۱] بر مبنا گزارشی دو طرف بعد از زد خورد توافق کردند تا وقتیکه امام علی(ع) به بصره نیامده، با هم نجنگند.[۲۲] البته طلحه و طرفدارانش شبانه وارد قصر شدند و ۴۰ بدن از نگهبانان بیتالمال را کشتند و عثمان بن حنیف را به اسارت گرفتند. فردای آن شب، حکیم با ۷۰۰ نفر در محلی به اسم زابوقه با آنها جنگید.[۲۳] دراین پیکار ۷۰ نفر از خویشان عبدالقیس شهید شدند، پای حکیم جدا شد وی پای انقطاع گردیده خویش را به سمت قاتلش پرتاب کرد و وی زمین زمین خورد. حکیم کشان کشان خویش را به وی رساند و اورا کشت. بعد خویش نیز به شهید شدن رسید.[۲۴]
مسجد توفیق مشهد؛ معرفی، امکانات و دلیل انتخاب این مسجد برای مراسم مذهبی