مرجع مقالات مسجد توفیق

علم آموزی، درس دادن و تألیفات

تأییدیه اجتهاد و تایید صلاحیت پوشیدن جامه روحانیت بهاء‌الدین محلاتی در زمان پهلوی اولیه
بهاءالدین محلاتی علم آموزی را از مکتب شریعت شیراز، از مدرسه های تازه با مدل فراگیری اسلامی، شروع کرد.[۲۳] بعد از آن، به علم آموزی علم ها اسلامی نزد پدرش و بعضی عالمان شیرزا پرداخت.[۲۴] همینطور او در نجف در درس اشخاصی زیرا محمدحسین نائینی، آقا ضیاء عراقی، سید ابوالحسن اصفهانی و محمدکاظم شیرازی کمپانی کرد و از برخی از آن‌ها اذن اجتهاد گرفت.[۲۵] گرچه وی برای ماندن و درس دادن در نجف با پافشاری سید ابوالحسن اصفهانی و آقا ضیاء عراقی مواجه شد البته به درخواست پدرش به شیراز آدرس مسجد توفیق مشهد برگشت.[۲۶]

به گزارش منابع، بهاءالدین محلاتی بعد از برگشت کوشید تا با برگزاری درس و تربیت فراگیر به حوزه علمیه شیراز رونق دهد.[۲۷] وی در مکتب مُقیمیّه درس بیرون فقه و اصول می‌اظهار‌کرد.[۲۸] درس محلاتی را مختصر، موثر و خالی از حشو و زوائد تعریف کرده‌اند.[۲۹] آورده شده که وی مطالب غامض را با بیانی پر‌نور و ظریف ارائه می‌نموده است.[۳۰] سید عبدالحسین دستغیب به عنوان مثال شاگردان وی قلمداد گردیده‌اند.[۳۱] مثلا اثرها وی به رساله عملیه، مناسک حج، لبه بر عروة‌الوثقی و رهنمای حق اشاره رزرو مسجد توفیق مشهد گردیده است.[۳۲]

رهنمای حق کتابی درباره اصول عقاید شیعه.
مبارزات سیاسی
بهاءالدین محلاتی را شالوده مبارزات سیاسی حوزه‌ عجم قبل از انقلاب اسلامی دانسته‌اند.[۳۳] او‌لین حضور وی در مبارزات سیاسی را در کنار پدرش برای جنگ با قوای انگلستان در دشتستان و تنگستان گزارش کرده‌اند.[۳۴] گزارش گردیده که در روزگار پهلوی نخستین، محلاتی به‌ مخالفت با حکومت پرداخت و به‌شدت با کشف عفاف رویا رویی کرد.[۳۵] محلاتی در جریان نهضت ملی‌شدن صنعت نفت به نگهبانی از دولت ملی محمد مصدق شماره مسجد توفیق مشهد پرداخت.[۳۶]

در سندها ساواک، از مخالفت محلاتی با اصلاحات ارضی به‌عامل مخالفت آن با شرع حافظه گردیده است.[۳۷] به‌گزارش علی دوانی، در جریان ثبت ضابطه انجمن‌های ایالتی و ولایتی، محلاتی علاوه بر اعلامیه‌ای مخالفت با این لایحه و پناه خویش از امام خمینی را اذعان کرد.[۳۸] در قیام ۱۵ خرداد ماه، محلاتی، خلال رهبری اعتراضات در شیراز، بعد از دستگیر امام خمینی دست به تحرکاتی زد که سبب به دستگیر چهارماهه وی شد.[۳۹] امام خمینی بعد از آزادی خویش از زحمات محلاتی تقدیر کرد.[۴۰] بعد از تبعید امام خمینی به ترکیه در آبان ۱۳۴۳ش به‌ادله مخالفت با کاپیتولاسیون، محلاتی مخالفت خویش را با این لایحه و تبعید امام خاطرنشان مسجد طالقانی مشهد کرد.[۴۱]

از آبان ۱۳۴۳ش تا بهمن ۱۳۵۷ش، محلاتی، ضمن ادامه عیب گیری از حکومت پهلوی،[۴۲] به کوشش برای تولید هماهنگی بین معارضان حکومت و جانبداری از آن ها پرداخت.[۴۳] دفاع از عفاف علم آموزان دختر در مدرسه های،[۴۴] مخالفت با جشن و پای کوبی‌های ۲۵۰۰ساله شاهنشاهی[۴۵] و مخالفت با اپ‌های غیراخلاقی در جشن و پایکوبی هنر شیراز[۴۶] از سایر کار‌های وی درین زمانه میباشد. سال موفقیت انقلاب، روزگار نقط ی اوج شغل‌های سیاسی محلاتی دانسته گردیده است:[۴۷] اعلام عزای همگانی به‌خیال کشتار ۱۹ مرداد شیراز،[۴۸] [یادداشت ۱] صدرو اعلامیه علیه حکومت یک دیروز از ۱۷ شهریور،[۴۹] دعوت از عموم برای ادامه تظاهرات و اعتصابات،[۵۰] مخالفت با حکومت نظامی در آبان[۵۱] و دوری از تندروی به نام انقلاب[۵۲] برای مثال شغل‌های وی در سال ۱۳۵۷ش دانسته گردیده است.

با موفقیت انقلاب اسلامی، محلاتی به‌ سرپرستی کمیته انقلاب اسلامی در عجم پرداخت و بعداز استقرار دولت موقت کل وظایف را به آن سپرد.[۵۳] محلاتی عموم را به کمپانی در همگی‌پرسی جمهوری اسلامی دعوت کرد.[۵۴] در جریان انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی کشور، محلاتی را در ابتدا لیست حزب جمهوری اسلامی قرار داده بودند، ولی وی از کاندیداتوری انصراف اعطا کرد.[۵۵] در جریان برگزاری دادگاه‌های بعداز انقلاب، محلاتی با برخی تندروی‌های بر خلاف شرع مخالفت و به آن ها اعتراض کرد.[۵۶] اورده شده که‌این مخالفت از سوی بعضا موجب فشار به وی و بعضیً بی‌حرمتی نسبت به جایگاهش شد.[۵۷] امام خمینی در مواقعی به‌این بی‌حرمتی‌ها برخورد آرم اعطا کرد و کارایی کرد تا از وی دلجویی نماید.[۵۸]

ابراهیم عَقیل (۱۹۶۲-۲۰۲۴م) پر اسم و رسم به «حاج‌عبدالقادر» و «حاج‌تحسین»، فرمانده نظامی پررنگ حزب‌الله لبنان بود که گردان رضوان را تأسیس کرده بود. وی از طراحان عملیات‌ها برای حزب‌الله بود و بارها علیه رژیم صهیونیستی مبادرت نظامی کرده بود. برای مثال کار‌های وی، پیکار ۳۳ روزه با اسرائیل بود. وی در ۳۰ شهریور سال ۱۴۰۳، درپی حمله هوایی ارتش اسرائیل به لبنان، آدرس مسجد توفیق مشهد ترور شد.

معاش
ابراهیم عقیل در دسامبر ۱۹۶۲م در منطقه مقبره لبنان متولد شد و از بنیانگذاران مقاومت اسلامی در دهه ۱۹۸۰ در لبنان بود.[۱] ابراهیم عقیل در نبرد ۳۳ روزه لبنان و اسرائیل نیز نقش مهمی جاری ساختن می کرد و توانسته بود با تاکتیک‌های جنگی، برای ارتش اسرائیل معضل‌آفرین باشد. وی همینطور نقش محوری برای رابطه در میان حزب‌الله لبنان و نیروهای حماس بود.[۲] وی به کنیه «حاج‌عبدالقادر»[۳] و «تحسین» شناخته رزرو مسجد توفیق مشهد می شد.[۴]

مقام در ساختار حزب‌الله

ابراهیم عقیل در کنار سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان
ابراهیم عقیل، عضو یکی‌از هسته‌های پنج نفری در نزدیکی عِماد مُغنیه از شروع عملیات نظامی حزب‌الله لبنان بود.[۵] عقیل پس از فواد شُکُر، دیگر فرمانده حزب‌الله لبنان، بالاترین منزلت فرماندهی نظامی در حزب‌الله را برعهده داشت.[۶] وی از سال ۲۰۰۸م سمت دستیاری دبیرکل در کارها عملیات حزب‌الله را ذمه ‌دار شد.[۷] وی همینطور فرماندهی یگان رضوان را ذمه ‌دار بود.[۸] بعد از ترور فواد شکر، ابراهیم عقیل تحت عنوان مسئول اداره عملیات ویژه حزب‌الله منصوب شد. وی همینطور در «مجلس شورا»، بهتر‌ترین بنیان نظامی حزب‌الله، عضویت شماره مسجد توفیق مشهد داشت.[۹]

ترور
دولت ایالات متحده برای ترور یا این که ارائه اطلاعاتی که به ترور یا این که دستگیری او سبب ساز خواهد شد، ۷ میلیون دلار محرک انتخاب کرده بود.[۱۰] به نقل از بعضا منابع، ابراهیم عقیل در انفجار پیجرهای حزب‌الله در شهریور ۱۴۰۳ش، مصدوم گردیده بود و بعداز مدتی از مریض‌خانه مرخص شد.[۱۱] روز ۳۰ شهریور سال ۱۴۰۳ش، نیروی هوایی ارتش اسرائیل به مقر مهم حزب‌الله در ضاحیه جنوبی در حومه بیروت حمله کرد. درین حمله ۱۶ نیروی حزب‌الله مثلا ابراهیم عقیل به شهیدشدن رسیدند.[۱۲] وی ۱ مهر ۱۴۰۳ش در لبنان، تشییع و در گورستان روضةالشهیدین در بیروت دفن مسجد طالقانی مشهد شد.[۱۳]

برخورد‌ها به ترور
حزب‌الله لبنان در بیانیه‌ای قانونی، شهیدشدن اورا تأیید کرد و از سرویس ها وی تعریف نمود.[۱۴] نعیم قاسم نائب رئیس وقت دبیرکل حزب‌الله لبنان، در سخنرانی خویش از انتقام در بعدی‌ای مجاورت از نیروهای صهیونیستی خبر اعطا کرد.[۱۵] تکان حماس فلسطین نیز با صدور بیانیه‌ای، ترور ابراهیم عقیل را محکوم کرد و وعده خون‌خواهی اورا بخشید.[۱۶] علی‌اکبر ولایتی مشاور آیت‌الله خامنه‌ای،[۱۷] محمدباقر قالیباف مدیریت مجلس شورای اسلامی[۱۸] و عباس عراقچی وزیر امورخارجه کشور‌ایران در پیام‌های غیر وابسته‌ای، شهید شدن ابراهیم عقیل را تسلیت گفته یا این که به آن عکس العمل نشانه دادند.[۱۹] در عکس العمل‌های فی مابین‌المللی، کشورهایی زیرا جمهوری اسلامی ایران و یمن، این ترور را محکوم کردند و نماینده جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل نیز به‌این ترور برخورد آرم اعطا کرد.[۲۰]

پانویس

محمد بن حسن حِلّی دارای شهرت به فَخْرُ الْمُحَقّقین (۶۸۲-۷۷۱ق) از فقیهان شیعه در قرن هشتم قمری. وی فرزند علامه حلی بود و در زمان نوجوانی به مرتبه اجتهاد آدرس مسجد توفیق مشهد رسید.

فخرالمحققین در فقه، اصول فقه و حرف تألیفاتی داراست که بخش اعظمی از آنان کامل شدن اثرها پدرش علامه حلی میباشد. مشهورترین تاثیر وی ایضاح الفوائد فی تفصیل خطاها القواعد اسم دارااست که گزینه اعتنا فقیهان عصر‌های پس از وی قرار گرفته میباشد.

معاش و تحصیلات
محمد بن حسن حلی در ۲۰ جمادی‌الاول سال ۶۸۲ق در حله از شهرهای عراق متولد شد.[۱] از کودکی علم آموزی در علم ها شرعی را نزد پدرش علامه حلی استارت کرد.[۲] بیان کننده وی درین بازه زمانی معلم دیگری به جز علامه حلی نداشته رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.[مستلزم منبع]

حکم دهنده نورالله شوشتری در مجالس المؤمنین این نظر را دارد که با نگاهی به سال تألیف کتاب قواعد و سال ولادت فخرالمحققین درمی‌یابیم که فخرالمحققین در هنگام نوشتن کتاب قواعد کمتر از ده سال داشته میباشد، ولی علی دوانی این حیث را رد می‌نماید و این نظر را دارد که چه‌بسا علامه در صدر قواعد را به‌طور خلاصه نوشته میباشد؛ همچنانکه این نکته از وصیت‌طومار علامه به فرزندش به دست میاید، و بعداً آن را کامل شدن کرد و از این جهت فخرالمحققین در هنگام تایپ کردن گستردن قواعد یا این که جدید به سن بلوغ رسیده بود و یا این که به سن بلوغ شماره مسجد توفیق مشهد نرسیده بود.[۳]

مطابق آنچه خویش فخرالمحققین در لبه کتاب الالفین می‌نویسد، ناگزیر به جلای وطن شده و در روزها جوانی با پدرش به نواحی آذربایجان در کشور‌ایران مسافرت کرده است و بعداز مدتی با بابا به حله برگشته مسجد طالقانی مشهد میباشد.[مستلزم منبع]

فخرالمحققین به به عبارتی واحد سنجش‌که از نگاه مراتب فضل و ادب و کمال ممتاز و در توان خویش بی‌نظیر بوده میباشد، از نظر آرامش و خلق و خوی و ملکات فاضله نیز امتیازی منحصربه‌فرد داشته میباشد. کلمات علامه حلی در پیشگفتار کتاب قواعد الاحکام نشانگر خصوصیت‌های شخصیت فخرالمحققین میباشد.[۴]

کتاب ایضاح الفوائد
اثر ها
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: فهرست اثر ها فخرالمحققین
فخرالمحققین تألیفات زیادی در علم ها گوناگون اسلامی دارااست که بخش اعظمی از آنان کامل شدن و یا این که گستردن اثر ها پدرش علامه حلی میباشد؛ مثلا کامل شدن کتاب الفین و ایضاح الفوائد فی تفصیل ایرادات القواعد.[۵]

شاگردان
برخی از شاگردان فخرالمحققین عبارتند از:

شهید اولیه،[۶]
سید بدرالدین مدنی
ابن‌متوج بحرانی
سید حیدر آملی
سید تاج‌الدین بن معیه
ظهیر الدین فرزند خویش فخرالمحققین.[۷]
درگذشت
سال درگذشت او ۷۷۱ ه‍.ق در سن ۸۹ سالگی میباشد اما از مزار و مدفن او استحضار دقیقی در اختیار وجود ندارد.[مستلزم منبع]

روحانی عباس قمی در فایده ها الرضویة از حرف مجلسی نخستین در گستردن اینجانب لایحضره الفقیه اینگونه برداشت کرده که فخر المحققین در حله درگذشته و لاشه‌اش را به نجف اشرف حمل کرده‌اند و بعید وجود ندارد که قبرش مجاورت پدرش علامه حلی باشد.[۸] مجلسی نخستین اینگونه نوشته میباشد: «... و علامه و پسرش را در نجف اشرف پس از نقل مدفون ساختند»(یعنی بعد از اینکه اجسادشان را به نجف بردند در آنجا به خاک سپردند).[۹]

عبدالله مامقانی در تنقیح المقال می‌نویسد: «استحضار نیافتم که تا به امروز کسی از محققان، مدفن اورا معلوم کرده‌باشد البته بزرگان میگویند که درندگان اورا خورده‌اند و زمینه‌ای داراست که اینجانب از نقل آن به خیال توهین به معاصرینش، پرهیز می کنم. لذا جسدی نداشته تا دفن خواهد شد»[۱۰] سید موسی شبیری زنجانی، در جرعه‌ای از دریا، با بیان شواهدی (برای مثال استناد به کلام نام برده از مجلسی نخستین) صحبت مامقانی را اشتباه دانسته میباشد.[۱۱]

پانویس
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، قسمت پیشگفتار، ص۱۰.
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، قسمت پیشگفتار، ص۱۰.
مراجعه نمایید به: دوانی، «فخر المحققین، محمد»، صص۳۲-۳۳.
فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۱۳۸۷ش، نصیب پیشگفتار، ص۱۱.
حسینی دشتی، معارف و معاریف، ج۷، ص۷۴۷.
امین، اعیان الشیعه، ۱۴۲۰ق، ج۱۳، ص۴۰۰.

اثبات بن دینار ثُمالی دارای اسم و رسم به ابوحمزه ثمالی (درگذشت ۱۵۰ق) عالم، راوی، محدّث و مفسر امامی در قرن دوم و از اصحاب امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام درستگو(ع) بود. ابوحمزه دعایی از امام زین العابدین(ع) نقل نموده است که در سحرهای ماه رمضان خوانده می گردد و به دعای ابوحمزه ثمالی معروف آدرس مسجد توفیق مشهد میباشد.

شخصیت‌شناسی
سال ولادتِ اثبات بن دینار دارای اسم و رسم به ابوحمزه ثمالی دقیقاً معین وجود ندارد؛ البته با اعتنا به اینکه از زاذان کِنْدی (متوفی ۸۲ق) قصه نقل نموده است، بایستی قبل از سال ۸۲ق به جهان رزرو مسجد توفیق مشهد آمده باشد.[۱]

ابوحمزه اهل کوفه بود.[۲] آل مُهَلَّب اورا از موالی خویش می‌دانستند؛[۳] البته نجاشی[۴] این داعیه را رد نموده است. او‌را از فامیل طی و تیره بنوثُعَل دانسته و ادله آوازه ابوحمزه را به ثمالی سکونت او در محله اقامت خاندان ثُماله از تیره اَزْد بیان کرده‌اند.[۵] ابوحمزه در کوفه با زید بن علی مراوده داشته[۶] و شاهد دعوت و شهیدشدن وی در کوفه بود.[۷] سه فرزند ابوحمزه یعنی حمزه، نوح و منصور، نیز در قیام زید بن علی کشته شماره مسجد توفیق مشهد شدند.[۸]

سال وفات ابوحمزه ۱۵۰ق مذکور میباشد؛[۹] ولی به جهت قصه حسن بن دوستداشتنی (۱۴۹-۲۲۴) از وی، تاریخ وفاتش بایستی بعداز ۱۵۰ باشد.[۱۰] در امر تاریخ وفات ابوحمزه اقوال دیگری هم وجود دارااست که منشأ آن‌ها تصحیفاتی میباشد که در کتاب‌های حدیثی و رجالی چهره مسجد طالقانی مشهد داده میباشد.[۱۱]

از بینش علمای رجال
یعقوبی،[۱۲] تاریخ‌نگار و جغرافی‌دان سده سوم هجری قمری، ابوحمزه را از فقهای کوفه شمرده میباشد و کشی[۱۳] و نجاشی[۱۴] راجع به مقام والای او روایاتی نقل کرده‌اند. دو ماجرا در ذَمِّ ابوحمزه نیز در رجال کشی[۱۵] آمده میباشد که از نگرش سید ابوالقاسم خوئی[۱۶] اشکالات سندی دارا‌هستند. ابوحمزه شیوخ و راویان اکثری دارااست. مزّی[۱۷] و خوئی[۱۸] فهرستی دربرگیرنده عده ای که ثمالی از آن‌ها قصه کرده و اشخاصی که از ثمالی حدیث نقل کرده‌اند، آورده میباشد. در حالتی‌که چه غالباً اهل سنّت او را قدح و تضعیف کرده‌اند،[۱۹] حکم دهنده نیشابوری در المستدرک[۲۰] از ابوحمزه حدیث نقل کرده و حکم به صدق آن‌ها داده و در خطبه کتاب[۲۱] به وثاقت جمیعِ راویانی که در راه‌های حدیثی وی وارداتی‌اند، تصریح نموده است. ادب بن شاذان از امام رضا(ع) قصه نموده است که ابوحمزه در حین خویش مانند سلمان در زمانش و در روایتی دیگر مانند لقمان در زمانش بوده میباشد.[۲۲]

اثر ها
نجاشی[۲۳] از اثرها ابوحمزه به تعبیر القرآن، کتاب النوادر و رسالة الحقوق عن علی بن الحسین(ع) اشاره نموده است. بعضی معتقدند ابوحمزه ثمالی اول دانشمند شیعی میباشد که کتاب تعبیر قرآن را نگاشته میباشد.[۲۴]

تعبیر و تفسیر
شیوه و متن متداول تعبیروتفسیرِ ابوحمزه فی مابین امامیه، به داستان ابوبکر محمد بن قدمت جِعابی از ابو راحت عمرو بن حمدان در محرّم ۳۰۷، از سلیمان بن اسحاق مُهَلَّبی میباشد و سلیمان بن اسحاق در ۲۶۷ق. در بصره، تعبیر ابوحمزه را از روش عموی خویش، ابو عمرو عبد و بنده ربه مهلَّبی، از ابوحمزه ماجرا نموده است.[۲۵] عبداللّه بن حمزه منصور باللّه (متوفی۶۱۴ق)[۲۶] علاوه بر اشاره به‌این نحوه داستان تعبیر ابوحمزه، به تفاوت متن این قصه با تحریری از تعبیر و تفسیر که در میان اهل سنّت اشاعه داشته، اشاره کرده و یکسری نقل از تحریری را که به ماجرا جعابی میباشد، آورده میباشد. ظاهراً احمد بن محمد ثعلبی (متوفی ۴۲۷ق) که در تألیف تعبیروتفسیر خویش، الکشف و البیان، از تعبیر ابوحمزه استعمال کرده،[۲۷] از همین تحریر سود کرده میباشد.[۲۸] متن تعبیر و تفسیر ابوحمزه تا قرن ششم باقی بوده میباشد. طبرسی در مجمع البیان[۲۹] و ابن شهرآشوب (متوفی ۵۸۸ق) در مناقب آل ابی‌طالب[۳۰] از این تعبیروتفسیر، روایاتی نقل کرده‌اند. عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، احادیث منقول از ابوحمزه را که مفهوم ها تفسیری داشته یا این که در منابع به نقل آنان از تعبیر و تفسیر ابوحمزه اشاره گردیده در کتابی با تیتر «تعبیروتفسیر القرآن الکریم لابی حمزة بن اثبات بن دینار الثمالی» توده نموده است.

مختصات تعبیر ابوحمزه
در تعبیروتفسیر ابوحمزه، خلاف تفاسیر مأثور دیگر، روایات مرسل معدود‌تری چشم می شود. ابوحمزه به اسباب و اثاث نزول اعتنا داشته و علاوه بر اعتنا به فضائل اهل بیت(ع)، از روش تعبیروتفسیر قرآن به قرآن به کارگیری کرده و به اجتهاد، خواندن، لغت، نحو و نقل آرای متفاوت به معنی نشانه‌ها اهتمام ویژه داشته میباشد.[۳۱]

مسند ابوحمزه
عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، دسته احادیث دینی منقول از ابوحمزه را گرد آورده و مبنی بر ابواب فقاهتی در کتاب مسند ابی حمزه اثبات بن دینار ثمالی به چاپ رسانده میباشد. در منابع، در میان اثر ها ابوحمزه، به تألیف مسند اشاره‌ای نشده و فقط روحانی طوسی[۳۲] از تألیف اثری به اسم کتاب حافظه کرده که ظاهراً هدف او از این تیتر، اصل (یکی اصول اربعمائه) میباشد.

طُرُق احادیث کتاب مسند ابو حمزه
روحانی طوسی[۳۳] دو طرز در داستان کتاب (اصل) ابوحمزه خاطر نموده است: ابتدا به قصه جماعتی از عالمان امامیه از روحانی صدوق به ماجرا بابا صدوق و محمد بن حسن بن ولید (متوفی ۳۴۳ق) و موسی بن متوکل از سعدبن عبداللّه اشعری (متوفی ۲۹۹ یا این که ۳۰۱ق) و عبداللّه بن جعفر حِمْیری از احمد بن محمد بن عیسی از حسن بن دوستداشتنی از ابوحمزه و دوم از روش احمد بن عَبْدون (متوفی ۴۲۳ق)، از ابوطالب عبیداللّه بن احمد انباری (متوفی ۳۵۶ق)، از حمید بن زیاد که او نیز این کتاب را به داستان یونس بن علی عطار از ابوحمزه نقل نموده است.

سید محمدکاظم طباطبائی یزدی (۱۲۴۸ق-۱۳۳۷ق) از فقهای شیعه و تالیف کننده کتاب العروة الوثقی میباشد که بعداز درگذشت سید محمدحسن شیرازی، به مرجعیت رسید. او از معارضان نهضت مشروطه بود. سید یزدی در مقابل حمله ایتالیا به لیبی، حمله انگلیس به عراق و حمله روسیه به جمهوری اسلامی ایران حکم به وجوب حمایت مسلمان‌ها از وطن را صادر آدرس مسجد توفیق مشهد کرد.

محمدباقر آقا نجفی اصفهانی و سید محمدحسن شیرازی از استادان سید محمدکاظم یزدی بودند و برخی از شاگردان او هم عبارت‌اند از: محمدحسین کشف کننده‌الغطاء، آقا ضیاء عراقی، سید عبدالحسین شرف‌الدین، حسنعلی نخودکی اصفهانی، سید محمدتقی خوانساری، سید محسن امین و رزرو مسجد توفیق مشهد آقابزرگ تهرانی.

کتاب عروةالوثقای سیدِ یزدی از دارای شهرت‌ترین کتاب‌های منطقههای علمیه میباشد و تفصیل‌ها و کناره‌های فراوانی بر آن درج شده میباشد. کتاب‌های بالاتر از طریق امتحان‌وخطا و سید محمدکاظم یزدی، فقه دوراندیش درباره معاش او درج شماره مسجد توفیق مشهد شده‌اند.

معاش‌طومار

سید یزدی در کنار فرزندانش
سید محمدکاظم یزدی در روستای کِسنَویهٔ یزد متولد شد.[۱] پدرش سید عبدالعظیم کشاورز بود. نسب او به سادات طباطبایی و امام حسن مجتبی(ع) می رسد.[۲] درباره سال به دنیاآمدن سید محمدکاظم اختلافاتی وجود دارااست: در اعیان‌الشیعه، سال ۱۲۴۷ق نام برده میباشد[۳] و علی دوانی در کتاب نهضت روحانیون کشور‌ایران، به گزارش خانواده وی، سال ۱۲۴۸ق را ذکر نموده مسجد طالقانی مشهد است.[۴]

بقعه سید محمدکاظم طباطبایی یزدی و پسرش سید محمد در مقبره امام علی(ع)

حرم محمدکاظم یزدی در مقبره امام علی(ع) در سال ۱۴۴۵ق.
سید محمدکاظم، در ۲۸ رجب ۱۳۳۷ق (۱۲۹۸ش) بر تاثیر ذاتُ‌الرّیه، درگذشت و در مسجد عمران بن شاهین در مقبره امام علی(ع) دفن شد.[۵] در رحلتش، در عراق، شیعه و سنی ماتم گرفتند و در جمهوری اسلامی ایران، احمدشاه نیز در مجلس ختمش حاضر شد.[۶] سید عبدالعزیز طباطبایی یزدی (۱۳۰۸-۱۳۷۴ش) کتاب‌شناس و ورژن‌شناس، نوه وی میباشد.[۷]

سید محمدکاظم یزدی در نجف وصلت کرد. فرزندانش عبارت‌اند از: سید علی، سیده زهرا، سید حسن، سید محمود، [۸] سید اسدالله [۹] و سید محمد که مولف کتاب‌های صحائف‌الاَبرار بوظائف الاَسحار و رسالةٌ فی فضل و ادبِ الکُتُب و اِقتِنائِها میباشد[۱۰] و در اهواز، در نبرد عشایر برضد قوای انگلیسی، نقش رهبری داشت.[۱۱]بعضا از کارشناسان مرگ سید محمد فرزندصاحب عروه را به طور شهیدشدن دانسته و بعضی مانند آقابزرگ تهرانی تالیف کننده الذریعه مرگ اورا طبیعی نوشته‌اند. وتاریخش را ۱۳ جمادی الاولی ۱۳۳۴ ق. بیان کرده اند. [۱۲]سید علی خامنه‌ای نیز براین اعتقاد و باور میباشد که سید محمد از سوی پدرش به پیکار با انگلیسی‌ها رفت و در نزاع هم در بین دیگر علمای حاضر در جناح تیتر شالوده مهم بود البته در نبرد به شهیدشدن نرسید و بعد ها از جهان رفت.[۱۳]

حیات علمی
تحصیلات
سید محمدکاظم تا مدتی کشاورزی می کرد؛ ولی ابعاد به علم آموزی دانش روی آورد.[۱۴] وی یاد دادن مقدمات دروس حوزوی را از سال ۱۲۵۶ق در مکتب محسنیه یا این که دومنار یزد استارت کرد.[۱۵] چهار سال بعد از آن برای ادامه علم آموزی، به مشهد رفت و دروس «سطحِ» حوزه و نیز هیئت و نجوم و ریاضی را یادگرفت. در سال ۱۲۶۵ق هم به اصفهان هجرت کرد[۱۶] و در مکتب صدر اقامت گزید و در درس روحانی محمدباقر نجفی حاضر شد تا از وی اذن اجتهاد گرفت.[۱۷]

در سال ۱۲۸۱ق، با اذن و معرفی محمدباقر آقا نجفی اصفهانی به نجف رفت.[۱۸] و در مکتب صدر نجف سکنی گزید. ورود سید به نجف با وفات روضه خوان مرتضی انصاری و جابجایی مرجعیت به میرزای شیرازی مصادف بود. وی بعداز مدتی، امام جماعت صحن علوی شد.[۱۹]

سید کاظم بعداز رفتن میرزاى شیرازى به سامرا، در نجف ماند و به درس دادن علم ها حوزوی پرداخت تا اینکه به مرجعیت رسید.[۲۰]

مرقد شهدای کربلا

پنجره‌ نقره ای سمت چپ مرقد شهدای کربلا غیر از بنی هاشم میباشد.
محل دفن حضرت علی اکبر(ع) در زیر پای امام حسین(ع) میباشد و دو ضلع تحت بارگاه امام حسین(ع) به علی اکبر و شهیدان بنی هاشم وابستگی داراست. این نصیب به بارگاه بیرونی قبر امام حسین(ع) وصل گردیده و ۶/۲ متر ارتفاع و ۴/۱ متر پهنا آدرس مسجد توفیق مشهد داراست.

مزار شهیدان بنی هاشم در کنار مزار علی اکبر و ذیل پای خوش‌یمن امام حسین(ع) جای‌دارد. مبتنی بر احادیث، بنی اسد زمانی شهیدان را به خاک سپردند لاشه‌های شهیدان بنی هاشم را، که در یک چادر به وسیله امام حسین(ع) گردآوری گردیده بود، تحت پای آن حضرت دفن کردند و آن گاه یک‌سری متر تحت‌خیس از آن دیگر شهدای کربلا، غیر از بنی هاشم، را به خاک رزرو مسجد توفیق مشهد سپردند.

همه شهیدان کربلا، به جز حضرت ابوالفضل، حر بن یزید ریاحی و حبیب بن مظاهر، در حوالی قبر حضرت امام حسین(ع) به خاک ودیعه گردیده‌اند و قبرهای آن‌ها در سمت جنوب شرقی بارگاه امام حسین(ع) به مسافت چندین متری آن قراردارد. این قبرها، که در باطن یک اتاقک دوازده متری و دربردارنده صندوق خاتم میباشد، پنجره‌ای از نقره به ارتفاع پنج متر دارااست و آرامگاه را معین می‌نماید. بر بالای این پنجره، اسامی حدود ۱۲۰ بدن از شهیدان کربلا، یاروهمدم با زیارت‌طومار اختصاصی بر روی کتیبه‌ای از کاشی‌های آبی‌رنگ نقش بسته شماره مسجد توفیق مشهد میباشد.[۳۵]

قتلگاه
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: چاله قتلگاه

مقتل یا این که گودی قتلگاه

محل شهیدشدن امام حسین(ع)
مقتل محلی میباشد که در آن راز امام(ع) را از بدن جداگانه کردند. این محل حجره‌ای ویژه با در نقره‌ای و پنجره‌ای به صحن، در جنوبِ غربی رواق حبیب بن مظاهر جای‌دارد و کف آن با سنگ مرمرِ پر‌نور فرش گردیده و سردابی با دری نقره‌ای در آن وجود مسجد طالقانی مشهد داراست.[۳۶]

حائر حسینی
نوشته ی علمیٔ اساسی: حائر حسینی
«حائر» به جایی گفته میگردد که آب در آن توده گردد و خارج نرود. به عبارت دیگر، به آبگینه یا این که مکانی گویند که آب و مسیل آن از زمین‌های همسایه به سوی آن روان خواهد شد، ولی آب در آن بدور زند و طلبه نشود. این اسم به جای قبر و محصور مزار امام حسین(ع) اورده شده میباشد.

وجه تسمیه به حائر این میباشد که زمانی متوکل امر تخریب ضریح و مزار امام حسین(ع) و شهیدان کربلا را صادر کرد به آن جای آب سرازیر ایجاد کرد آب محیط و بدور تا به دور قبر را فرا گرفت ولی بر روی قبر سرازیر نشد. این جای مشتمل بر راس مهم مقبره امام حسین(ع) و گنبد و بارگاه و نیز مدفن شهیدان کربلا میباشد.[۳۷]

گنجینه و کتابخانه مقبره
گنجینه بقعه در سمت شمال آن واقع میباشد و جواهرات و نفایس و اثرها باارزش بی‌شماری را در خویش مکان داده که در گذر سده‌های متفاوت، شاهان و فرمانروایان سرزمینهای اسلامی کادو کرده‌اند. کتابخانه مقبره در سمت شرق آستانه بقاع قرار گرفته و یکسری قرآن خطّی باارزش در آن محافظت میشود.[۳۸]

مدفونان در مقبره امام حسین(ع)
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: فهرست مدفونان در بقاع امام حسین(ع)
در حین سال های دراز اکثری از بزرگان، شاهزادگان، امرا، شعرا و علما در بقاع امام حسین(ع) به خاک ودیعه گردیده‌اند اسم برخی از این بزرگان به گستردن زیر میباشد:

زائده بن قدامه (متوفی سال ۱۶۱ق)
سلیمان بن مهران اعمش (قرن نخستین هجری)
حسن بن دوست داستنی بجلی (قرن اولیه هجری)
ابوحمزه ثمالی (متوفی سال ۱۵۰ق)
معاویه بن عماد دهنی (متوفی سال ۱۵۷ق)
عبدالله بن طاهر (متوفی سال ۳۰۰ق)
روحانی علی بن بسام بغدادی (متوفی سال ۳۰۲ق)
روضه خوان ابوالحسن محمد المزین (متوفی سال ۳۲۷ق)
روحانی ابوعلی أسکافی (متوفی سال ۳۳۶ق)
روحانی ابوبکر محمد بن قدمت بن یسار تمیمی (متوفی سال ۳۴۴ق)
روحانی ابوعبدالله غضائری کوفی
روحانی علی بروغندی از بزرگان صوفیه (متوفی سال ۳۵۹ق)
روضه خوان ابوعلی مغربی (متوفی سال ۳۶۴ق)
وزیر، احمد بن ابراهیم ضبی الکافی وزیرِ مؤید الدوله بویه (متوفی سال ۳۹۸ق)
روحانی ابوسهل صلعوکی (متوفی سال ۳۶۹ق)
ابو محمد حسن مرعشی طبری (متوفی سال ۳۰۸ق)
ظافر بن قاسم اسکندری شعر سرا (متوفی ۵۲۹ق)
امیر قطب الدین سنجر مملوک ناصر لدین الله عباسی (متوفی سال ۶۰۷ق)
جمال الدین قشمر الناصری (متوفی سال ۶۳۷ق)
جمال الدین علی بن یحی مخرمی (متوفی سال ۶۴۶ق)
امیر امین الدین کافور (متوفی سال ۶۵۳ق)
ابوالفتوح نصر بن علی نحوی ابن المخازن (متوفی سال ۶۰۰ق)
وزیر، افسنقر بن عبدالله ترکی (متوفی سال ۶۰۴ق)
فرمانروا طاهر پادشاه فرمانروا سرزمین دکن در هندوستان (متوفی سال ۹۵۷ق)
پاد شاه برمان نظام بن فرمان روا احمد هندی (متوفی سال ۹۶۱ق)
شاه حمزه میرزا صفوی (متوفی سال ۹۹۷ق)
محمد بن سلیمان ملقب به فضولی شعر سرا(متوفی سال ۹۶۳ق)
شعر سرا صوفی فضلی بن فضولی (متوفی سال ۹۷۸ق)
وحید بهبهانی (متوفی سال ۱۲۰۵ق)
میرزا مهدی شهرستانی (متوفی سال ۱۲۱۶ق)
سید علی بن محمد طباطبایی صاحب و مالک الریاض (متوفی سال ۱۲۳۱ق)
میرزا شفیع خان صدر اعظم کشور ایران (متوفی سال ۱۲۲۴ه ق)
سید کاظم رشتی یکی رهبران شیخیه (متوفی سال ۱۲۵۹ق)
امیر کلان(متوفی ۱۲۶۸ق)
محمد تقی شیرازی (متوفی سال ۱۳۳۸ق)[۳۹]
نقیبان کربلا و تولیت مقبره
نقیب یا این که رمز سلسله سادات علوی دارنده شرایط اجتماعی سیاسی پر رنگ‌ای بوده و تکالیف ویژه‌ای داشته و قوانینی هم برای وی از این سمت ما یحتاج و بایسته بوده میباشد. نقابت فقط به قبیله علوی تخصیص داشته و از یک بیت علوی به بیت دیگر، مبتنی بر با خصوصیت‌ها و آمادگی‌ها، منتقل می‌گردیده و معمولاً در دست یکی‌از برجستگانِ بهره مند از نفوذ شخصتی فراوان قرار می‌گرفته میباشد. یکی مهم‌ترین شغل های نقیب، اداره کارها علویان و همینطور ادارف کارها مرقد امام و شهر زیارتی بوده میباشد.[۴۰]

صلح امام حسن(ع) تفاهم نامه صلحی در میان امام حسن(ع) و معاویه در سال ۴۱ هجری بود که بعد از وقوع نبرد دربین آن ها شکل گرفت و به گوشه‌گیری اجباری امام حسن(ع) از خلافت سبب ساز شد. انگیزه این مبارزه عدم بیعت معاویه با امام حسن(ع) تحت عنوان خلیفه مسلمان ها بود. تاریخ‌پژوهان مثلا دلایل تایید صلح بوسیله امام حسن را این موردها بیان کرده‌اند: سستی یاران، حیله سرداران و آدرس مسجد توفیق مشهد خطر خوارج.

به گفته مورخان شیعه، امام حسین(ع) به تقلید از امام حسن(ع)، عموم را به صلح دعوت کرد و عنایت آن را بلندتر از پیکار می‌دانست. بر پایه ی منابع تاریخی، مورد ها تفاهم نامه صلح مشتمل بر شغل به کتاب خداوند و سنت نبی الله(ص)، عدم گزینش جانشین پس از مرگ معاویه، رخنه‌ توهین به امام علی(ع) و نگهداری جان شیعه ها رزرو مسجد توفیق مشهد بوده میباشد.

بعداز صلح، گروهی از شیعه‌ها مانند سلیمان بن صُرَد و حُجر بن عَدِی غم و نارضایتی خویش را ابراز کردند و بعضا امام(ع) را «مُذِلُّ المؤمنین» (خوارکننده مؤمنان) نامیدند. به نقل از منابع تاریخی، معاویه به هیچ یک از موارد صلح‌طومار شغل نکرد و بخش اعظمی از شیعه ها را به قتل شماره مسجد توفیق مشهد رساند.

وی همینطور پسرش یزید را به ولایتعهدی خویش گماشت و از توهین به امام علی(ع) جلوگیری نکرد. اهل‌سنت با استناد به روایتی از پیش‌بینی رسول(ص) در اتحاد مسلمانها به دست امام حسن(ع)، او‌را شخصی صلح‌جو دانسته و به جهت تایید صلح و نقطه پايان‌دادن به مبارزه داخلی او را مسجد طالقانی مشهد ستوده‌اند.

عنایت و منزلت
صلح امام حسن(ع) با معاویه اصلی‌ترين و حساس‌ترين روی داد زندگى امام حسن(ع) شمرده می شود. این صلح به گوشه‌گیری اجباری وی از خلافت اسلامی باعث شد و مشاجره‌ها و نقدها متعددی را پیرو داشت.[۱] به گفته سیدعلی خامنه‌ای مولف کتاب بشر ۲۵۰ ساله، صلح امام حسن(ع) در دنیای امروز مرجعی برای مذاکرات سیاسی و اجتماعی میباشد.[۲] به گفته مورخان، موارد صلحنامه هرگونه امتیازدهی از معاویه را سلب کرده و او‌را تحت عنوان خلیفه مسلمان‌ها به رسمیت نشناخت؛[۳] ولی این صلح زور‌گردیده بر امام(ع)[۴] منجر شد تا خلافت از خویشاوندان فرستاده(ص) به بنی‌امیه منتقل گردد.[۵] اهل‌سنت با استناد به روایتی از پیش‌بینی نبی(ص) در اتحاد مسلمان ها به دست امام حسن(ع)،[۶] وی را شخصی صلح‌جو دانسته و به جهت تایید صلح با معاویه و نقطه پایان‌دادن به نبرد داخلی مسلمان‌ها اورا ثنا کرده‌اند.[۷] در منابع متفاوت، سال منعقد صلح با تیتر «عام الجماعة» شناخته شد‌ه‌است.[۸]

به گفته قَرشی، مورخ، درباره مجال صلح اختلاف وجود داراست، بعضا مجال آن را ربیع الاول سال ۴۱ هجری قمری، بعضی دیگر ربیع الثانی و توده‌ای هم جمادی الاولی بیان کرده‌اند.[۹] قرشی مورخ به گزارش منابع دارای اعتبار، جای تفاهم نامه صلح را در حوزه‌ مَسکِن دانسته و گفته میباشد قانون ها صلح، با حضور گروهی گسترده از عموم عراق و شام، اعلام و جاری ساختن شد.[۱۰]

روح‌الله موسوی خمینی (۱۲۸۱-۱۳۶۸ش) دارای اسم و رسم به امام خمینی رهبر انقلاب اسلامی و بنیانگذار نظام کشور‌ایران و از مراجع تبعیت شیعه میباشد.

او از سال ۱۳۴۱ش جنگ علنی علیه نظام سلطنتی پهلوی در جمهوری اسلامی ایران را شروع کرد. حکومت وقت دو توشه اورا دستگیر کرد و توشه دوم به ترکیه و بعد به عراق تبعید کرد. ۱۳ سال در حوزه علمیه نجف به رهبری مبارزان انقلابی و نیز درس دادن و تألیف در علم ها حوزوی و فقاهتی پرداخت. در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ش با بسط مبارزات عموم به جمهوری اسلامی ایران رجوع و بعداز موفقیت انقلاب در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ش تا انتها قدمت (۱۳ خرداد ماه ۱۳۶۸ش)، آدرس مسجد توفیق مشهد رهبر کشور‌ایران بود.

عقیده ولایت مطلقه دانا از عقیده‌ای فقاهتی-سیاسی بر طبق باورهای تشیع، مهمترین عقیده وی میباشد. او همت کرد حکومت جمهوری اسلامی و قانون اساسی ایران آن را مبنی بر همین عقیده صورت دهد. از نظر امام خمینی حکومت، فلسفه عملی کلیه فقه میباشد. نگاه حکومتی وی به فقه منجر شد تا او علاوه بر تأکید بر محافظت چارچوب فقه سنتی، به ابداع در اجتهاد معتقد خواهد شد. عقیده نقش مجال و جای در اجتهاد و بعضی فتاوای تأثیرگذار اورا می‌اقتدار فیض همین رزرو مسجد توفیق مشهد نگاه دانست.

مسلمانها به‌ویژه شیعه ها دنیا عشق و علاقه فراوانی به وی داشتند. مراسم تشییع وی با کمپانی ده میلیون و دویست هزار نفر، پرجمعیت‌‌ترین مراسم تشییع عالم شمرده میگردد و سالانه در سالروز درگذشت وی، با حضور شخصیت‌های سیاسی و مذهبی مراسمی در آرامگاه وی برگزار شماره مسجد توفیق مشهد می شود.

امام خمینی جز فقه و اصول در فلسفه اسلامی و عرفان نظری نیز مالک‌حیث و دارنده تألیفات میباشد و جزو عالمان و استادان کردار شمرده میشود. در زمانه درس دادن در قم در مکتب فیضیه جلسات درس خوی برپا میکرد. در مجموع قدمت، معاش معمولی و زاهدانه‌ای مسجد طالقانی مشهد داشت.

معاش‌طومار
گاهشمار معاش سید روح‌الله موسوی خمینی
۱۲۸۱ش میلاد در خمین
۱۲۹۸ش مهاجرت به اراک برای علم آموزی
۱۳۰۱ش مسافرت به قم برای علم آموزی
۱۳۰۸ش وصلت با خدیجه ثقفی
۱۳۱۳ش حصول اذن اجتهاد از حاج روحانی عبدالکریم حائری
۱۳۴۳ش دستگیر و تبعید به ترکیه
۱۳۴۴ش جابجایی از ترکیه به عراق و شروع درس دادن در حوزه علمیه نجف
۱۳۵۶ش درگذشت سید مصطفی خمینی فرزند امام خمینی
۱۳۵۷ش جنبش از عراق به پاریس
۱۳۵۷ش برگشت به جمهوری اسلامی ایران و سکونت در قم
۱۳۵۸ش جابجایی از قم به طهران و معاش در جماران به جهت بیماری قلبی
۱۳۶۸ش درگذشت و دفن در طهران
نبو
سید روح‌الله موسوی خمینی، ۱ مهر ۱۲۸۱ش (۲۰ جمادی‌الثانی ۱۳۲۰ق) در خمین مجاورت اراک در کشور‌ایران متولد شد.[۱] پدرش سید مصطفی موسوی (۱۲۷۸–۱۳۲۰ق)[۲] در حوزه علمیه نجف علم آموزی کرد و در خمین، مرجع کارها شرعی عموم بود.[۳] وی پنج ماه پس از میلاد سید روح‌الله (یا این که پنج ماه قبل از ولادت وی[۴]) در نبرد با حاکمان محلی کشته شد و سید روح‌الله، تا ۱۵ سالگی پایین سرپرستی مادرش هاجره آغاخانم و عمه‌اش قرار گرفت.[۵] روح‌الله، برادران و خواهرانش، هر یک یک دایه داشتند.[۶]

تبار
به گفته حشمت‌الله ریاضی یزدی، جد اعلای امام خمینی «سید حیدر موسوی صفوی اردبیلی کردی» از عالمان شیعه میباشد که در سال ۷۶۶ق بوسیله میر سید علی همدانی، دانا و عارف شیعه، برای تبلیغ اسلام از کشور‌ایران به کشمیر رسول شد و به شهیدشدن رسید؛[۷] اما بعضا جَدِّ اعلای امام خمینی را که به هند مسافرت کرد، میر حامد حسین از عالمان نیشابور و داماد سید حیدر موسوی دانسته‌اند.[۸]

مبنی بر شجره‌طومار‌ای که حشمت‌الله ریاضی یزدی رسیدگی کرده، بخش اعظمی از اجداد امام خمینی از عالمان شیعه و دارنده تألیفات بودند و برخی از آنان به شهید شدن رسیدند.[۹]

جد امام خمینی «سید گرانقدر» ملقب به آئین‌علی‌فرمان روا از عالمان و سادات هند و بومی در کشمیر بود.[۱۰] پدربزرگ پدریِ خمینی، سید احمد هندی (درگذشت حدود ۱۲۸۵ق)[۱۱] فرزند آیین‌علی‌پاد شاه میباشد که دربین سال‌های ۱۲۴۰ و ۱۲۵۰ق از کشمیر به عراق و از آنجا به خمین مسافرت کرد.[۱۲]

حیدر بن محمد خوانساری فقیه قرن یازدهم قمری و مولف کتاب زبدة التصانیف را یکی اجداد مادری امام خمینی دانسته‌اند.[۱۳] پدربزرگ مادری‌اش، میرزا احمد مجتهد خوانساری (درگذشت ۱۳۱۳ق) فرزند ملاحسین خوانساری میباشد.[۱۴]

نبو
سید روح‌الله خمینی
امام موسی کاظم
سید صفدر
آیین علیشاه موسوی میرزا ابوالقاسم تهرانی
سید احمد موسوی ابوالفضل تهرانی
سید مصطفی موسوی هاجر احمدی محمد ثقفی تهرانی
سید نورالدین هندی سید مرتضی نیکو سید روح‌الله خمینی خدیجه ثقفی
(۱۹۱۳–۲۰۰۹)
سید احمد خمینی فریده مصطفوی سعیده مصطفوی
(درابتدا درگذشته) صدیقه مصطفوی لطیفه مصطفوی
(درابتدا درگذشته) زهرا مصطفوی سید مصطفی خمینی
تزویج و فرزندان
سید روح‌الله خمینی در اوایل بهمن سال ۱۳۰۸ش با خدیجه ثقفی (۱۲۹۲-۱۳۸۸ش) دختر محمد ثقفی تهرانی، فقید شیعه و مولف تعبیر و تفسیر سرازیر جاوید، تزویج کرد.[۱۵] فرزندان وی عبارتند از دو پسر به اسم‌های مصطفی و احمد و سه دختر به اسم‌های صدیقه، فریده و زهرا.[۱۶]

منزلت علمی
صحبت
روحانی طوسی از او به‌تیتر متکلمی جلیل‌القدر حافظه نموده است.[۱۵]

فقه
ابن شاذان به‌تیتر عالم نیز شناخته می شد.[۱۶] متفحص حلی او‌را در زمره فقیهان مرتبه اولیه امامیه شمرده میباشد؛[۱۷] البته داده ها باقی مانده از فقه وی اندک میباشد. بخشی از فقه ابن شاذان که مخالفت بارزی با نظرهاِ دارای شهرت امامیه ندارد، در کتاب العلل وی قابل دسترسی میباشد.[مستلزم منبع] اما این کتاب صرفا مباحث مرتبط با عبادات را مشتمل بر آدرس مسجد توفیق مشهد می گردد.[مستلزم منبع]

چنان‌که از تلویح ابن بابویه[۱۸] و تصریح سید مرتضی[۱۹] برمی‌آید، ابن شاذان به حجیت قیاس مُستَنبَطُ العلّه قائل بوده میباشد.[۲۰] عکس العمل انگیزه‌گرایانه وی با احکام دینی در سراسر العلل نیز مؤید این فرمان رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.

حدیث
ابن شاذان در سلسله اوراق بخش اعظمی از روایات امامیه قرار گرفته میباشد؛ نجاشی به توثیق وی تصریح نموده است.[۲۱] کشّی در موضع ها بخش اعظمی به ایده ها و جرح و تعدیل‌های وی درباره محدّثان استناد جسته شماره مسجد توفیق مشهد میباشد.[۲۲]

عقاید
برپایه داده ها اندکی که در چنگ میباشد، شالوده تعالیم کلامی ابن شاذان، بعد از شهادتین، اقرار به حجت آفریدگار و اقرار به ماجاء اینجانب عندالله میباشد.[۲۳] وی به پایه رجعت قائل بود[۲۴] و در مسأله‌ای زیرا وصلت قدمت با ام کلثوم دختر امام علی(ع) معتقد بود که آن ام‌کلثوم دیگری بوده مسجد طالقانی مشهد میباشد.[۲۵]

اعتقادوباور به امامت
کلیات نظریه وی در زمینه ی امامت با عقاید امامیه انطباق دارااست؛ چون وی استحقاق امامت را به نص می داند و امام را واجب الاطاعه می‌شمرد[۲۶] و وجود بیشتراز یک امام را در طی واحد بر روی زمین، نا ممکن می‌دانست.[۲۷]

اما بیان شده که وی در بعضا مسائل امامت نظرها ویژه‌ای داشت. او با این نظریه که امامان به داخل کارها آگاهند و دانش الهی لاینقطع به وی میرسد، موافق عدم وجود و معتقد بود نبی(ص) آئین را به‌طور بی نقص آورده و امامان بعداز وی، دانش خویش را از سرچشمه رسول(ص) فراگرفته‌اند.[۲۸] نقل شده ابن شاذان وصی ابراهیم(ع) را رفیعتر از وصی ّ نبی(ص) می‌دانست و این به معنی تفضیل انبیا بر ائمه میباشد؛[۲۹] اما یکی طرف داران معاصرش این حرف را اتهامی به او دانسته میباشد.[۳۰]

ثابت امامت علی(ع)
ابن شاذان در کتاب العلل[۳۱] و در مناظراتی که از او اورده شده،[۳۲] عامل خویش بر ثابت امامت حضرت علی(ع) و نفی امامت شیخین و بعضی دیگر از مسائل امامت را ذکر نموده است.

اقرار به "ما جاء اینجانب عندالله"
اقرار به «ماجاء اینجانب عندالله» در حرف ابن شاذان از اعتبار خاصی برخوردار‌است. به‌تیتر نمونه، براساس قصه کشی وی آیه ها مرتبط با اِستوای بر اسمان را در خصوص آفریدگار به‌به عبارتی معنای ظاهری آن گرفته و نوعی تجسیم را پذیرفته میباشد؛ در عین هم اکنون صفات خدا را برخلاف مضمون‌ معمولی آن درباره ی آدم‌ها دانسته و بر اینکه هیچ‌یک از مخلوقات با آفریدگار شباهتی ندارند، تأکید نموده است.[۳۳]

ولی می‌قدرت در فهم ظریف راویان از جزئیات صحبت ابن شاذان شک وتردید کرد، البته نمی‌قدرت پایه انتساب این‌سیرتکامل مطالب را به او مردود دانست، به‌خصوص اینکه ابن شاذان خویش را خلف هشام بن حکم، یونس بن عبدالرحمان و سکاکی خوانده میباشد[۳۴] بلکه بایستی در شعور معنای تجسیم در نظریه وی و اَسلافش دقّت به خرج اعطا کرد.[۳۵] به‌طور کلی نظریه ابن شاذان در خصوص صفات الهی، آن‌سیرتکامل که نقل گردیده‌است، قرابت متعددی به عقاید سلفیان اهل‌سنت داراست.[مستلزم منبع]

ارتباط با مذهبها دیگر امامیه
وی در عراق با مشایخ فطحی و واقفیه ارتباط قربت داشته میباشد و در مجالس مناظره ابن فضال، تبارک ِ فطحیان، کمپانی می‌جست و آیتم عشق وافر وی بود.[۳۶] در بین مشایخ وی بعضا دیگر از فطحیان زیرا علی بن اسباط چشم میشود.[۳۷] از مشایخ واقفی وی نیز سیف بن عمیره، عثمان بن عیسی، عبدالله بن قاسم حضرمی و عبدالله بن جبله را می‌اقتدار حافظه کرد.[۳۸]

اثر ها
اثر ها اورا بالغ بر ۱۸۰ تیتر دانسته‌اند که بعضا از آن‌ها‌را که در صحبت و فقه میباشد، نجاشی در رجال[۱] و طوسی در الفهرست[۳۹] برخی اثر ها اورا آورده‌اند، مثلا:

ثابت الرجعه، که منتخبی از آن به کارایی باسم موسوی در خبرنامه تراثنا[۴۰] به چاپ رسیده میباشد؛
الطلاق، که کلینی[۴۱] قطعاتی از آن را نقل کرده که ظاهراً برگرفته از همین کتاب اوست.
علل الشرایع، در علل مرتبط با عبادات میباشد که نجاشی و طوسی[۴۲] آن را بیان کرده‌اند؛
الفرائض الکبیر[۴۳]
الفرائض الاوسط[۴۴]
الفرائض الصغیر[۴۵]
مسائل البلدان، که نجاشی[۴۶] بدان اشاره کرده و طوسی در بعضی از آثارش قسمت‌هایی از آن را نقل نموده است؛[۴۷]
یوم و لیله، که بیان شده به لحاظ امام حسن عسکری(ع) رسیده و آیتم تأیید آن حضرت قرار گرفته میباشد؛[۴۸]
کتابی با تیتر الایضاح به عملکرد محدث ارموی در طهران در ۱۳۵۱ش به اسم ادب بن شاذان (به‌تیتر مؤلف) منتشر گردیده و آنگاه در بیروت در ۱۴۰۲ق/۱۹۸۲م تجدید چاپ گردیده است. هیچ‌یک از متقدّمان این کتاب را به ابن شاذان نسبت نداده‌اند و این نسبت اولیه توشه در قرن ۱۱ق در اثرها سود کاشانی به‌دیده میخورد.[۴۹] مؤلف در الایضاح به نقضِ معارضانِ امامیه به‌طور اعم و معتزله، جهمیه، مرجئه، خوارج و اصحاب حدیث به‌طور اخص پرداخته میباشد. محدث ارموی در پیشگفتار الایضاح کوشش کرده با بیان شواهدی صدق انتساب آن را به ابن شاذان اثبات نماید.[مستلزم منبع][۵۰]

ردیه‌ها

تصویر روی جلد کتاب خورشید شرق در سده سوم
فهرستی که نجاشی[۵۱] و طوسی[۵۲] از اثر ها ابن شاذان ارائه می‌نمایند، آرم میدهد که وی با تیم‌های فکری گوناگونی مشغول بوده و بر آن‌ها رَدیّه‌ها نوشته میباشد. از آن گزاره می‌اقتدار از معتزله، معطله، مرجئه، خوارج و غالیان شیعه خاطر کرد. در‌این در بین رَدیّه وی بر کرّامیه که مؤسس آن در ۲۵۵ق وفات یافته، به‌خصوص ردیه وی بر قرامطه که فقط اندکی قبل از ۲۶۴ق پای‌گرفته‌اند، مستلزم تأمل میباشد.[مستلزم منبع]

تک‌نگاری
کتاب خورشید شرق در سده سوم؛ فضل و ادب بن شاذان نیشابوری، تاثیر مهدی بیات مختاری میباشد که در سال ۱۳۹۲ش به وسیله انتشارات مؤسسه کتاب‌شناسی شیعه منتشر گردیده‌است.[۵۳] این کتاب ضمن به معاش و اثرها فضل و ادب بن شاذان، به موضوعاتی مانند تاریخ نیشابور و حالت آن در بعدازظهر ادب، مقام وی در لحاظ رجال‌شناسان، تعریف‌و‌تمجید امام عسکری(ع) از فضل و ادب، اساتید و شاگردان وی و همینطور رویا رویی ادب با سیاست‌های عباسیان و طاهریان می پردازد.[۵۴]

رده
نوشته‌علمیٔ مهم: سلمان منا اهل البیت
رسول (ص):
آفریدگار من‌را به دوست داشتن ۴ بدن امر کرد و من‌را خبر اعطا کرد که خودش آنان‌را دوست داراست: علی، مقداد، ابوذر، آدرس مسجد توفیق مشهد سلمان.

الغدیر، ۱۴۱۶ق، ج ۹، ص ۱۷۱.

مبنی بر ماجرا مشهوری[۱۰] از رسول(ص)، در زمانی که مسلمان‌ها برای نزاع خندق سرگرم حفر بودند سلمان با تلاوت یکسری بیت شعر وفاداری خودش را به نبی(ص) اعلان کرد و بعد از آن هر قوم و قبیله‌ای سلمان را از خودش دانست که درین هنگام فرستاده با پاراگراف پر اسم و رسم خودش «سلمانُ مِنّا أهلَ البيت» سلمان را از اهل بیت نبی دانست.[۱۱] [یادداشت ۲]مبتنی بر نقل روضه خوان موثر از فقیهان شیعه، نبی(ص) در اعتراض به قدمت بن خطاب که به عذر و بهانه عرب نبودن سلمان، بر وی خرده می‌گرفت، در خطبه‌ای علاوه بر اشاره به اینکه بشر‌ها از حیث نژاد و رنگ پوست بر هم برتری ندارند، سلمان را از اهل بیت خواند.[۱۲] و این پاراگراف را در موضع ها رزرو مسجد توفیق مشهد دیگری تکرار کرد.[۱۳]

قطعه خوشنویسی حدیثی از فرستاده(ص) درباره فضائل سلمان (ترجمه: سلمان دریایی میباشد که کم آب نمیشود و گنجی میباشد که آحاد نمی شود.)، به خط ثلث،‌ تاثیر محمد المشرفاوی.
سخنان دیگری از فرستاده اسلام و ائمه معصومین در فضیلت سلمان نقل گردیده‌است؛[۱۴] برای مثال این فضائل می‌اقتدار به مشتاق بودن پردیس به علی، عمار و سلمان،[۱۵] فرمان خدا به فرستاده(ص) بر اساس ضرورت دوست داشتن علی، سلمان، مقداد و ابوذر،[۱۶] روزی دادن پروردگار به عموم به برکت سلمان فارسی و بعضی از یاران به عنوان مثال ابوذر و عمار و مقداد،[۱۷] دانا بودن سلمان به نام اعظم[۱۸] تدبیر وی از دانش نخستین و پایان،[۱۹] و داشتن مقامی فراتر از منزلت لقمان حکیم اشاره نمود.[۲۰] همینطور در برخی از روایات نبوی، نبی(ص) با تیتر لقمان حکیم به سلمان فارسی اشاره شماره مسجد توفیق مشهد کرده است.[۲۱]

بر طبق روایتی از فرستاده هر که سلمان را اذیت نماید، فرستاده را اذیت نموده است.[۲۲] او مثلا افرادی میباشد که یار و همدم با ابوذر و عمار و مقداد بنابر دعوت امام علی(َع) [۲۳]سلمان با پیشنهاد امیرالمؤمنین(ع) به دیدارحضرت زهرا(س) رفتند و وی به سلمان فرمود: سه خانم بسیار خوشگل غروب یک روز بعد از وفات پدرم رسول آفریدگار بر اینجانب وارد شدند و گفتند از زنان بهشتی می‌باشند به اسم‌های «ذرّه» بر‌ای ابوذر و «مقدوده» برای مقداد و «سَلمی» برای سلمان و گفتند پروردگار تعالی آنان‌را برای ابوذر و مقداد و سلمان آفریده میباشد. [۲۴] سلمان بعد از ماجرای سقیفه و شهید شدن حضرت فاطمه(س) در تشییع جنازه مخفیانه وی کمپانی کرد و این علامت از منزلت ویژه وی نزد اهل بیت(ع) مسجد طالقانی مشهد دارااست.[۲۵]

پیش از اسلام

مسیر مسافرت سلمان فارسی
محل و فرصت ولادت
بعضی از پژوهشگران، انتساب سلمان فارسی به ناحیه جِی اصفهان را معتبرتر تحلیل کرده‌اند[۲۶] و شواهدی (مثل رجوع سلمان به آنجا بعد از فتح اصفهان به دست مسلمانان و ایجاد کرد مسجد در آنجا) بر آن دلالت داراست.[۲۷] با این اکنون، شهر‌های دیگری زیرا کازرون[۲۸] (شیراز)،[۲۹] و یا این که رامهرمز تحت عنوان محل تولد وی نام برده میباشد.[۳۰] در تاریخ به دنیا آمدن وی نیز حادثه نظری نیست؛ عطاءالله مهاجرانی، از نویسندگان شیعه، بر این یقین میباشد که وی فی مابین سال‌های ۵۲۰ تا ۵۷۰ میلادی به جهان آمده میباشد.[۳۱] با این هم اکنون در گزارش‌هایی برهه زمانی قدمت وی ۲۵۰ تا ۳۵۰ سال ذکر شد‌ه‌است، که فرصت به دنیا آمدن اورا سال‌هایی دورتر نشانه میدهد.[۳۲]

دین و مذهب قبلی
روحانی صدوق، از محدثان شیعه، بر این اطمینان میباشد که سلمان فارسی هیچگاه به غیر خداوند مانند سجده نکرد ولی زیرا قبله‌ای که رو به آن برای آفریدگار مأمور به سجده بود به طرف شرق و محل طلوع خورشید بود بابا و مادرش می پنداشتند که وی برای خورشید و محلی که خورشید از آن طلوع می نماید سجده می نماید.[۳۳] همینطور مطابق روایتی از امام علی(ع) چنانچه چه سلمان مجبور بود به مشرک بودن خویش وانمود نماید، البته هیچگاه زرتشت نبوده میباشد.[۳۴] در حدیثی از فرستاده(ص) بر روحیه واقعیت‌جویی سلمان تأکید گردیده‌است.[۳۵] اگرچه در مصادری او‌را از رهروان آئین زرتشت معرفی کرده‌اند که بر پر‌نور نگه‌داشتن حریق مواظبت داشته،[۳۶] البته بر طبق مستنداتی دیگر او در به عبارتی فرصت نیز آیین زرتشت را درست نمی‌دانسته میباشد.[۳۷]