وفات و آرامگاه
نفیسهخاتون در رمضان سال ۲۰۸ق از جهان رفته میباشد.[۴۰] از زینب دختر یحیی مُتوَّج، برادرزاده نفیسه نقل گردیدهاست که نفیسه در ویّل روز رجب بیمار شد و بیماریاش تا دهه دوم ماه رمضان ادامه یافت.[۴۱] اسحاق مؤتمن میخواست لاشه همسرش را به مدینه چیره شود البته به درخواست همسایه مصر اورا در همانجا دفن آدرس مسجد توفیق مشهد کرد.
[۴۲] مقریزی گفته میباشد عموم مصر از اسحاق خواستند تا او را به خیال و خاطر برکت در مصر دفن نماید.[۴۳] ولی بر طبق بعضی منابع اسحاق نپذیرفت. همسایه مصر نزد حکم دهنده مصر رفتند و از وی خواستند اسحاق را از جابجایی لاشه همسرش به مدینه پشیمان نماید. واسطه قراردادن حکم کننده مؤثر واقع نشد٬ آنها اموالی را آماده کردند و به اسحاق دادند و از وی خواستند تا با درخواستشان موافقت نماید٬ ولی اسحاق رزرو مسجد توفیق مشهد نپذیرفت.
اما سرنوشت به دفن همسرش در مصر رضایت اعطا کرد٬ گفتهاند اسحاق به سبب ساز رؤیایی که چشم بود بدن به مراد عموم مصر بخشید. بنابر این رؤیا، پیامبر اکرم به وی گفته بود که همسرت را در همینجا به خاک شماره مسجد توفیق مشهد بسپار.[۴۴]
ضریح سیده نفیسه در قاهره
سیده نفیسه در منزل خویش در مکانی که به درب السباع و درب یزرب شناخته میشد، دفن شوید.[۴۵] مقریزی مدفن اورا یک کدام از چهار مکانی[یادداشت ۱] دانسته که در مصر به استجابت دعا دارای شهرتاند.[۴۶] همینطور نقل کرده که اولی هر که بر مزار وی بنایی ایجاد کرد عبیدالله بن خصوصی بن حکم، امیر مصر بود و تاریخ آن در کتیبهای که بر ورودی بارگاه نصب گردیده ربیعالثانی سال ۴۸۲ق درج شدهاست.[۴۷] و در سال ۵۳۲ق حافظ خلیفه آن را مرمت کرد و بر آن بارگاه و قبهای ایجاد کرد.[۴۸] یاقوت حموی(جغرافیدان قرن هفتم) از قبهای بر قبر وی در آن مجال خبر داده میباشد.[۴۹] مرقد سیده نفیسه از اماکن مشهور زیارتی در مصر مسجد طالقانی مشهد میباشد.
[۵۰] ابنکثیر که زیارت اهل قبور را بی دینی میدانسته میگوید: هم محلی مصر درباره وی سخنانی به عمل میبرند که سبب به شرک و بی دینی میگردد. از گفته وی به دست می آید که عموم شیعه و سنی مصر در آن فرصت برای نفیسهخاتون احترام ویژهای قائل بوده و به زیارت قبر او میرفتهاند.[۵۱] همینطور از گزارش ذهبی که به مصریان نسبت می دهد که از وی درخواست آمرزش مینمایند، به دست میاید که همسایه مصر به وی متوسل میگردیدهاند.[۵۲]
هم محلی مصر از سال ۸۸۹ق در بعد از ظهر ملک اشرف قایتبای (حکومت ۸۷۲-۹۰۱ق) از سلسله ممالیک چَرکَسی سالروز به دنیا آمدن سیده نفیسه را جشن و پای کوبی میگیرند. در شب ولادت وی جمعیت بخش اعظمی از شیعهها و اهلسنت تا پاسی از شب در حرمش به مولودیهخوانی و شعف میپردازند. عموم مصر برای برآوردن حاجات خویش به سیده نفیسه متوسل می شوند و برای تبرک٬ بارگاه را میبوسند. همینطور برگزاری پایکوبیهای تزویج در نزدیکی مرقد وی و طواف عروس در مقبره وی مرسوم میباشد.[۵۳]
بعضا شیعهها اهل ایران در عهد و پیمان قاجار، در مهاجرت حج٬ به شامات و مصر نیز میرفته و مرقد سیده نفیسه را زیارت میکردهاند. این زیارتها در بعضا سفرنامههای حج ایرانیان منعکس شدن یافته و اطلاعاتی از مرقد او و باورهای مصریان درباره وی به دست می دهند.[۵۴]
زیارتطومار
کتابهای گستردناکنوننگاری زیارتنامههایی برای سیده نفیسه بیان کردهاند. درین زیارتطومارها، مقامات معنوی و شرافت نسبی او ستوده و بر وی تحت عنوان بانویی از خویشاوندان نبی سلام نبی گردیدهاست.[۵۵] بنابر برخی گزارشها، مسلمانها هنگام زیارت سیده نفیسه، زیارتنامهای میخواندند و در آن علاوه بر برشمردن شرافت نسبی او از پروردگار میخواستند که حوائجشان را برآورده نماید.[۵۶] متن این زیارتنامه در کتاب «الدر المنثور» نام برده میباشد. بخشی از آن عبارت میباشد از:
السلام و التحیة و الاکرام و الرضا اینجانب العلی الاعلی الرحمن علی سیدة نفیسة سلالة رسول الرحمة و هادی الامة... و اقض حوائجنا فی الدنیا و الاخرة یا این که رب العالمین.[۵۷]
همسایه مصر روز چهارشنبه را روز زیارتی سیده نفسیه میدانند.[۵۸]
احمد فهمی محمد
قِف لائذاً بسلیلة الزهراء
بنت النبی کریمة الآباء
ذات العلا و المکرمات نفیسة
بنت الامیر و سید الکرماء
[۵۹]
(ترجمه:بایست و به فرزندی از زهرا نگهبانی ببر/دختر نبی و پدرانی بزرگوار/نفسیه خانم که والاست و صاحب و مالک کرامات میباشد/دختر امیر وسرور کریمان میباشد.)
تکنگاریها
درباره سیده نفیسه کتابهایی به لهجه عربی و فارسی مندرج میباشد. کتاب التحفة الانسیه اینجانب مآثر النفیسه درباره کرامتهای وی و کتاب السیده نفیسه (تالیف کننده: موفقیت ابوعلم) به لهجه عربی درج شدهاند. همینطور عزیزالله عطاردی کتاب گوهر فامیل امامت یا این که معاشطومار سیده النفیسه و غلامرضا گلیزواره کتاب بانوی باکرامت را درباره او نوشته میباشد.[۶۰]
پانویس
زرکلی، الاعلام، ۱۹۸۹م، ج۸، ص۴۴.
گلیزواره، بانوی کرامت، ۱۳۸۲ش، ص۳۸.
فوّاز العاملی، الدر المنثور، ۱۳۱۲ق، ص۵۲۱.
عطاردی، گوهر خویشاوندان امامت، ۱۳۷۳ش، ص۷.
ابنکثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۲.
ابنکثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۲.
مقریزی، الخطط المقریزیه، ۱۹۹۸م، ج۳، ص۶۳۷.
مقریزی، الخطط المقریزیه، ۱۹۹۸م، ج۳، ص۶۳۸.
وفات و آرامگاه
نفیسهخاتون در رمضان سال ۲۰۸ق از جهان رفته میباشد.[۴۰] از زینب دختر یحیی مُتوَّج، برادرزاده نفیسه نقل گردیدهاست که نفیسه در ویّل روز رجب بیمار شد و بیماریاش تا دهه دوم ماه رمضان ادامه یافت.[۴۱] اسحاق مؤتمن میخواست لاشه همسرش را به مدینه چیره شود البته به درخواست همسایه مصر اورا در همانجا دفن آدرس مسجد توفیق مشهد کرد.
[۴۲] مقریزی گفته میباشد عموم مصر از اسحاق خواستند تا او را به خیال و خاطر برکت در مصر دفن نماید.[۴۳] ولی بر طبق بعضی منابع اسحاق نپذیرفت. همسایه مصر نزد حکم دهنده مصر رفتند و از وی خواستند اسحاق را از جابجایی لاشه همسرش به مدینه پشیمان نماید. واسطه قراردادن حکم کننده مؤثر واقع نشد٬ آنها اموالی را آماده کردند و به اسحاق دادند و از وی خواستند تا با درخواستشان موافقت نماید٬ ولی اسحاق رزرو مسجد توفیق مشهد نپذیرفت.
اما سرنوشت به دفن همسرش در مصر رضایت اعطا کرد٬ گفتهاند اسحاق به سبب ساز رؤیایی که چشم بود بدن به مراد عموم مصر بخشید. بنابر این رؤیا، پیامبر اکرم به وی گفته بود که همسرت را در همینجا به خاک شماره مسجد توفیق مشهد بسپار.[۴۴]
ضریح سیده نفیسه در قاهره
سیده نفیسه در منزل خویش در مکانی که به درب السباع و درب یزرب شناخته میشد، دفن شوید.[۴۵] مقریزی مدفن اورا یک کدام از چهار مکانی[یادداشت ۱] دانسته که در مصر به استجابت دعا دارای شهرتاند.[۴۶] همینطور نقل کرده که اولی هر که بر مزار وی بنایی ایجاد کرد عبیدالله بن خصوصی بن حکم، امیر مصر بود و تاریخ آن در کتیبهای که بر ورودی بارگاه نصب گردیده ربیعالثانی سال ۴۸۲ق درج شدهاست.[۴۷] و در سال ۵۳۲ق حافظ خلیفه آن را مرمت کرد و بر آن بارگاه و قبهای ایجاد کرد.[۴۸] یاقوت حموی(جغرافیدان قرن هفتم) از قبهای بر قبر وی در آن مجال خبر داده میباشد.[۴۹] مرقد سیده نفیسه از اماکن مشهور زیارتی در مصر مسجد طالقانی مشهد میباشد.
[۵۰] ابنکثیر که زیارت اهل قبور را بی دینی میدانسته میگوید: هم محلی مصر درباره وی سخنانی به عمل میبرند که سبب به شرک و بی دینی میگردد. از گفته وی به دست می آید که عموم شیعه و سنی مصر در آن فرصت برای نفیسهخاتون احترام ویژهای قائل بوده و به زیارت قبر او میرفتهاند.[۵۱] همینطور از گزارش ذهبی که به مصریان نسبت می دهد که از وی درخواست آمرزش مینمایند، به دست میاید که همسایه مصر به وی متوسل میگردیدهاند.[۵۲]
هم محلی مصر از سال ۸۸۹ق در بعد از ظهر ملک اشرف قایتبای (حکومت ۸۷۲-۹۰۱ق) از سلسله ممالیک چَرکَسی سالروز به دنیا آمدن سیده نفیسه را جشن و پای کوبی میگیرند. در شب ولادت وی جمعیت بخش اعظمی از شیعهها و اهلسنت تا پاسی از شب در حرمش به مولودیهخوانی و شعف میپردازند. عموم مصر برای برآوردن حاجات خویش به سیده نفیسه متوسل می شوند و برای تبرک٬ بارگاه را میبوسند. همینطور برگزاری پایکوبیهای تزویج در نزدیکی مرقد وی و طواف عروس در مقبره وی مرسوم میباشد.[۵۳]
بعضا شیعهها اهل ایران در عهد و پیمان قاجار، در مهاجرت حج٬ به شامات و مصر نیز میرفته و مرقد سیده نفیسه را زیارت میکردهاند. این زیارتها در بعضا سفرنامههای حج ایرانیان منعکس شدن یافته و اطلاعاتی از مرقد او و باورهای مصریان درباره وی به دست می دهند.[۵۴]
زیارتطومار
کتابهای گستردناکنوننگاری زیارتنامههایی برای سیده نفیسه بیان کردهاند. درین زیارتطومارها، مقامات معنوی و شرافت نسبی او ستوده و بر وی تحت عنوان بانویی از خویشاوندان نبی سلام نبی گردیدهاست.[۵۵] بنابر برخی گزارشها، مسلمانها هنگام زیارت سیده نفیسه، زیارتنامهای میخواندند و در آن علاوه بر برشمردن شرافت نسبی او از پروردگار میخواستند که حوائجشان را برآورده نماید.[۵۶] متن این زیارتنامه در کتاب «الدر المنثور» نام برده میباشد. بخشی از آن عبارت میباشد از:
السلام و التحیة و الاکرام و الرضا اینجانب العلی الاعلی الرحمن علی سیدة نفیسة سلالة رسول الرحمة و هادی الامة... و اقض حوائجنا فی الدنیا و الاخرة یا این که رب العالمین.[۵۷]
همسایه مصر روز چهارشنبه را روز زیارتی سیده نفسیه میدانند.[۵۸]
احمد فهمی محمد
قِف لائذاً بسلیلة الزهراء
بنت النبی کریمة الآباء
ذات العلا و المکرمات نفیسة
بنت الامیر و سید الکرماء
[۵۹]
(ترجمه:بایست و به فرزندی از زهرا نگهبانی ببر/دختر نبی و پدرانی بزرگوار/نفسیه خانم که والاست و صاحب و مالک کرامات میباشد/دختر امیر وسرور کریمان میباشد.)
تکنگاریها
درباره سیده نفیسه کتابهایی به لهجه عربی و فارسی مندرج میباشد. کتاب التحفة الانسیه اینجانب مآثر النفیسه درباره کرامتهای وی و کتاب السیده نفیسه (تالیف کننده: موفقیت ابوعلم) به لهجه عربی درج شدهاند. همینطور عزیزالله عطاردی کتاب گوهر فامیل امامت یا این که معاشطومار سیده النفیسه و غلامرضا گلیزواره کتاب بانوی باکرامت را درباره او نوشته میباشد.[۶۰]
پانویس
زرکلی، الاعلام، ۱۹۸۹م، ج۸، ص۴۴.
گلیزواره، بانوی کرامت، ۱۳۸۲ش، ص۳۸.
فوّاز العاملی، الدر المنثور، ۱۳۱۲ق، ص۵۲۱.
عطاردی، گوهر خویشاوندان امامت، ۱۳۷۳ش، ص۷.
ابنکثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۲.
ابنکثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۷ق، ج۱۰، ص۲۶۲.
مقریزی، الخطط المقریزیه، ۱۹۹۸م، ج۳، ص۶۳۷.
مقریزی، الخطط المقریزیه، ۱۹۹۸م، ج۳، ص۶۳۸.
مسجد توفیق مشهد؛ معرفی، امکانات و دلیل انتخاب این مسجد برای مراسم مذهبی