استادان و شاگردان
مشایخ و اساتید روضه خوان طوسی بسیار بودهاند. میرزا حسین نوری در مستدرک وسائل الشیعه[۱۲]، ۳۷ نفر را بیان مینماید. عده ای که غالبا او از آنها قصه نقل مینماید، آدرس مسجد توفیق مشهد ۵ نفرند:[۱۳]
احمد بن عبدالواحد بن احمد بزاز، دارای اسم و رسم به ابن حاشر و ابن عبدون متوفای ۴۲۳ق. احمد بن محمد بن موسی، دارای شهرت به ابن صلت اهوازی متوفای ۴۰۸ق. حسین بن عبیدالله بن غضائری، متوفای ۴۱۱ق.
روضه خوان ابوالحسین علی بن احمد بن محمد بن ابیجید، متوفای بعد از ۴۰۸ق. روضه خوان اثرگذار، رزرو مسجد توفیق مشهد متوفای ۴۱۳ق.
شاگردان بیشتراز ۳۰۰ بدن از مجتهدان شیعه و بخش اعظمی از اهل سنت، از شاگردان روضه خوان طوسی بودهاند. اسم بعضا از آنها از این قرار شماره مسجد توفیق مشهد میباشد:[۱۴]
انسان بن یونس بن ابی مهاجر نسیفی
ابوبکر احمد بن حسین بن احمد خزاعی نیشابوری
ابوطالب اسحاق بن محمد بن حسن بن حسین بن محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی.
ابوابراهیم اسماعیل اخوی اسحاق ذکر شده.
ابوالخیر برکة بن محمد بن برکة اسدی
ابوالصلاح تقی بن نجم الدین حلبی
ابوابراهیم جعفر بن علی بن جعفر حسینی
شمس الاسلام حسن بن حسین بن بابویه قمی، مشهور مسجد طالقانی مشهد به حسکا
ابومحمد حسن بن عبدالعزیز بن حسن جبهانی
ابوعلی طوسی، فرزند روضه خوان طوسی
چیره الدین حسین بن فتح واعظ جرجانی
محیی الدین ابوعبدالله حسین بن مظفر بن علی بن حسین حمدانی
ابوالصمصام و ابوالوَضّاح ذوالفقار بن محمد بن محل پرستش حسینی مروزی(احتمالاً از رهروان مذهب شافعی )
زین بن علی بن حسین حسینی
زین بن داعی حسینی
سعد الدین بن براج
ابوالحسن سلیمان بن حسن بن سلمان صهرشتی
شهرآشوب سروی مازندرانی، جد روحانی محمد بن علی مؤلف معالم العلماء و المناقب
صاعد بن ربیعة بن ابی غانم
عبدالجبار بن عبدالله بن علی المقرئ رازی دارای شهرت به موثر
ابوعبدالله عبدالرحمن بن احمد حسینی خزاعی نیشابوری دارای شهرت به موثر
برنده الدین ابوالقاسم عبیدالله بن حسن بن حسین بن بابویه
علی بن عبدالصمد تمیمی سبزواری
غازی بن احمد بن ابی منصور سامانی
کردی بن عکبر بن کردی فارسی
جمال الدین محمد بن ابی القاسم طبری آملی
ابوعبدالله محمد بن احمد بن شهریار خازن غروی
محمد بن حسن فتال نیشابوری، صاحب و مالک روضة الواعظین
ابوالصلت محمد بن عبدالقادر بن محمد
ابوالفتح محمد بن علی کراجکی
ابوجعفر محمد بن علی بن حسن حلبی
ابوعبدالله محمد بن هبة الله الطرابلسی
سید مرتضی ابوالحسن مطهر بن ابی القاسم علی بن ابی الفضل محمد حسینی دیباجی
منتهی بن ابی زید بن کیابکی حسینی جرجانی
منصور بن حسین آبیرنگ
ابوابراهیم ناصر بن رضا بن محمد بن عبدالله علوی حسینی.[۱۵]
اثر ها
نوشتهعلمیٔ مهم: اثر ها روحانی طوسی
طوسی اثر ها پرشماری در علم ها اسلامی مانند فقه، حرف، تعبیر و تفسیر، رجال و غیر آن دارااست. برخی اثر ها او از فی مابین رفته میباشد. آقابزرگ تهرانی در پیشگفتار کتاب نهایه فهرستی از اثر ها او را آورده میباشد.[۱۶]
فکرها و مقام فکری و مذهبی
روضه خوان طوسی از سرآمدان مدرسه کلامی عقلگرای بغداد بود[۱۷] و طریق استادان خویش سید مرتضی و روضه خوان اثرگذار را خاطر نشان نمود و به کمال رساند. روضه خوان طوسی در مسئلههای متفاوت علم ها شرعی به نوشتن کتاب پرداخت و از رهگذر نفوذی که در جامعه علمی شیعه یافت و شاگردان اکثری که تربیت کرد تاثیری دیرپای بر اندیشه علمای شیعه گذارد. اورده شده اجتهاد و عقلگرایی در فقه و عقاید شیعه با سعیهای روحانی طوسی ، اساتید او و دیگر مجتهدان میان شیعه ها روش چیره شد و به سیطره طریق اخبارگرایی برای یک سری سده نقطه پايان اعطا کرد.[۱۸] او را احیاگر دانش اصول فقه و اجتهاد و اولیه کسی شمردهاند که منجر ورود اجتهاد به فقه شیعه شد.[۱۹]
تأسیس حوزه علمیه نجف
نوشتهعلمیٔ اساسی: حوزه علمیه نجف
بعد از حمله ترکان سلجوقی به بغداد و رویدادها بعد از آن مانند حریقسوزی در کتابخانه شاپور و جنگ شیعه و سنی در بغداد، روضه خوان به نجف هجرت کرد و عمل علمی خویش را دراین شهر استارت کرد و حوزه علمیه نجف با همتهای وی پاگرفت.[۲۰] روضه خوان توانست وضع تحصیلی آشفته و نابسامان نجف را زیر نظم درآورد و رینگهای درسی را تشکل بخشد. گردآوریای اندک، از عده ای که یار روضه خوان از بغداد به نجف رفته یا این که شهرتش را شنیده بودند، به وی پیوستند و دیری نپایید که شهر نجف مرکزیت علمی و فکری تشیع را از آن خویش کرد. اما تودهای معتقدند قبل از ورود روحانی نیز در نجف رینگهای علمی و درسی صورت گرفته بوده میباشد و نقش روحانی تثیبت و نظمبخشی به حوزه نجف بوده میباشد.[۲۱]مطهری خلال حمد از کتاب مبسوط روضه خوان طوسی تحت عنوان کتابی تفریعی و اجتهادی اورا منتفع از موهبت شجاعت عقلی و ادبی دانسته که نیاز بعد از ظهر خود را فهم کرده و با کتابت مبسوط فقه و اجتهاد شیعه را وارد مرحله جدیدی نموده است. [۲۲]
استادان و شاگردان
مشایخ و اساتید روضه خوان طوسی بسیار بودهاند. میرزا حسین نوری در مستدرک وسائل الشیعه[۱۲]، ۳۷ نفر را بیان مینماید. عده ای که غالبا او از آنها قصه نقل مینماید، آدرس مسجد توفیق مشهد ۵ نفرند:[۱۳]
احمد بن عبدالواحد بن احمد بزاز، دارای اسم و رسم به ابن حاشر و ابن عبدون متوفای ۴۲۳ق. احمد بن محمد بن موسی، دارای شهرت به ابن صلت اهوازی متوفای ۴۰۸ق. حسین بن عبیدالله بن غضائری، متوفای ۴۱۱ق.
روضه خوان ابوالحسین علی بن احمد بن محمد بن ابیجید، متوفای بعد از ۴۰۸ق. روضه خوان اثرگذار، رزرو مسجد توفیق مشهد متوفای ۴۱۳ق.
شاگردان بیشتراز ۳۰۰ بدن از مجتهدان شیعه و بخش اعظمی از اهل سنت، از شاگردان روضه خوان طوسی بودهاند. اسم بعضا از آنها از این قرار شماره مسجد توفیق مشهد میباشد:[۱۴]
انسان بن یونس بن ابی مهاجر نسیفی
ابوبکر احمد بن حسین بن احمد خزاعی نیشابوری
ابوطالب اسحاق بن محمد بن حسن بن حسین بن محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی.
ابوابراهیم اسماعیل اخوی اسحاق ذکر شده.
ابوالخیر برکة بن محمد بن برکة اسدی
ابوالصلاح تقی بن نجم الدین حلبی
ابوابراهیم جعفر بن علی بن جعفر حسینی
شمس الاسلام حسن بن حسین بن بابویه قمی، مشهور مسجد طالقانی مشهد به حسکا
ابومحمد حسن بن عبدالعزیز بن حسن جبهانی
ابوعلی طوسی، فرزند روضه خوان طوسی
چیره الدین حسین بن فتح واعظ جرجانی
محیی الدین ابوعبدالله حسین بن مظفر بن علی بن حسین حمدانی
ابوالصمصام و ابوالوَضّاح ذوالفقار بن محمد بن محل پرستش حسینی مروزی(احتمالاً از رهروان مذهب شافعی )
زین بن علی بن حسین حسینی
زین بن داعی حسینی
سعد الدین بن براج
ابوالحسن سلیمان بن حسن بن سلمان صهرشتی
شهرآشوب سروی مازندرانی، جد روحانی محمد بن علی مؤلف معالم العلماء و المناقب
صاعد بن ربیعة بن ابی غانم
عبدالجبار بن عبدالله بن علی المقرئ رازی دارای شهرت به موثر
ابوعبدالله عبدالرحمن بن احمد حسینی خزاعی نیشابوری دارای شهرت به موثر
برنده الدین ابوالقاسم عبیدالله بن حسن بن حسین بن بابویه
علی بن عبدالصمد تمیمی سبزواری
غازی بن احمد بن ابی منصور سامانی
کردی بن عکبر بن کردی فارسی
جمال الدین محمد بن ابی القاسم طبری آملی
ابوعبدالله محمد بن احمد بن شهریار خازن غروی
محمد بن حسن فتال نیشابوری، صاحب و مالک روضة الواعظین
ابوالصلت محمد بن عبدالقادر بن محمد
ابوالفتح محمد بن علی کراجکی
ابوجعفر محمد بن علی بن حسن حلبی
ابوعبدالله محمد بن هبة الله الطرابلسی
سید مرتضی ابوالحسن مطهر بن ابی القاسم علی بن ابی الفضل محمد حسینی دیباجی
منتهی بن ابی زید بن کیابکی حسینی جرجانی
منصور بن حسین آبیرنگ
ابوابراهیم ناصر بن رضا بن محمد بن عبدالله علوی حسینی.[۱۵]
اثر ها
نوشتهعلمیٔ مهم: اثر ها روحانی طوسی
طوسی اثر ها پرشماری در علم ها اسلامی مانند فقه، حرف، تعبیر و تفسیر، رجال و غیر آن دارااست. برخی اثر ها او از فی مابین رفته میباشد. آقابزرگ تهرانی در پیشگفتار کتاب نهایه فهرستی از اثر ها او را آورده میباشد.[۱۶]
فکرها و مقام فکری و مذهبی
روضه خوان طوسی از سرآمدان مدرسه کلامی عقلگرای بغداد بود[۱۷] و طریق استادان خویش سید مرتضی و روضه خوان اثرگذار را خاطر نشان نمود و به کمال رساند. روضه خوان طوسی در مسئلههای متفاوت علم ها شرعی به نوشتن کتاب پرداخت و از رهگذر نفوذی که در جامعه علمی شیعه یافت و شاگردان اکثری که تربیت کرد تاثیری دیرپای بر اندیشه علمای شیعه گذارد. اورده شده اجتهاد و عقلگرایی در فقه و عقاید شیعه با سعیهای روحانی طوسی ، اساتید او و دیگر مجتهدان میان شیعه ها روش چیره شد و به سیطره طریق اخبارگرایی برای یک سری سده نقطه پايان اعطا کرد.[۱۸] او را احیاگر دانش اصول فقه و اجتهاد و اولیه کسی شمردهاند که منجر ورود اجتهاد به فقه شیعه شد.[۱۹]
تأسیس حوزه علمیه نجف
نوشتهعلمیٔ اساسی: حوزه علمیه نجف
بعد از حمله ترکان سلجوقی به بغداد و رویدادها بعد از آن مانند حریقسوزی در کتابخانه شاپور و جنگ شیعه و سنی در بغداد، روضه خوان به نجف هجرت کرد و عمل علمی خویش را دراین شهر استارت کرد و حوزه علمیه نجف با همتهای وی پاگرفت.[۲۰] روضه خوان توانست وضع تحصیلی آشفته و نابسامان نجف را زیر نظم درآورد و رینگهای درسی را تشکل بخشد. گردآوریای اندک، از عده ای که یار روضه خوان از بغداد به نجف رفته یا این که شهرتش را شنیده بودند، به وی پیوستند و دیری نپایید که شهر نجف مرکزیت علمی و فکری تشیع را از آن خویش کرد. اما تودهای معتقدند قبل از ورود روحانی نیز در نجف رینگهای علمی و درسی صورت گرفته بوده میباشد و نقش روحانی تثیبت و نظمبخشی به حوزه نجف بوده میباشد.[۲۱]مطهری خلال حمد از کتاب مبسوط روضه خوان طوسی تحت عنوان کتابی تفریعی و اجتهادی اورا منتفع از موهبت شجاعت عقلی و ادبی دانسته که نیاز بعد از ظهر خود را فهم کرده و با کتابت مبسوط فقه و اجتهاد شیعه را وارد مرحله جدیدی نموده است. [۲۲]
مسجد توفیق مشهد؛ معرفی، امکانات و دلیل انتخاب این مسجد برای مراسم مذهبی