مرجع مقالات مسجد توفیق

پیدایش گنبد و گلدسته
متأسفانه هنوز بعضي از معماران عزيز از فلسفه گنبد و گلدسته مسجد طالقانی مشهد ، اگاهی ندارند؛ هنوز از سر پردازيهاي مسجد، بي خبرند؛ هنوز نمي دانند که محراب، نمادي در غار حراست و هنوز … وآن وقت براي طراحي مسجد، مداد مي زنند و گنبد در مدرسه معماري مسلمان ها، معنايي از غرض و درجه رسيدن به مقصود، يعني شماره مسجد توفیق مشهد الله را داراست. کارشناسان براي گنبد و گلدسته که يکي از اصلي ترين راز پردازي ها در مساجد میباشد، رموز و دلايل خاصي را مطرح کرده اند؛ بعضي مي گويند که گنبد مانند سرانسان میباشد و دو گلدسته، مانند دو دست که رزرو مسجد توفیق مشهد به موقعیت التجا و التماس و خواهش در کنار راز، رو به عرش و رو به ذات اقدس الهي بلند گردیده‌است؛ مانند کسي که دست هايش را در جلوي رمز و شکل، حتي از رمز فراتر هم برده میباشد و دعا مي نماید گرچه اين تشبيه جالبي میباشد، امام فلسفه ي اصلي گنبد و گلدسته، بالاتر از اين میباشد و خلال اين، اهل تسنن که يک گلدسته در آدرس مسجد توفیق مشهد مساجد مي سازند ، مقاله فوق را تا حدي بي اعتبار مي نماید. بعضي از صاحب و مالک نظران، گلدسته ها را استدلال ايستايي و ايستادگي در کنار ايوان هاي بلند، براي مراقبت ايوان ها مي دانند تا از در رفتگي ايوان ها جلوگيري گردد. گرچه وجود گلدسته ها تا حدودي براي مراقبت ايوان ها بي تأثير نيست، ولي دليل اصلي اجراي گلدسته، آنهم دو تا نمي باشد؛زيرا ما ايوان هاي رفيع و بسيار بلندي را مي بينيم که فارغ از داشتن گلدسته در کنارشان، صدها سال سوای هيچ عيبي دوام آورده و حتي تعداد زيادي ز‌لزله را هم پشت راز گذارده اند؛ مانند ايوان بلند شبستان اصلي مسجد امام کرمان، ايوان هاي بلند حضرت ثامن الحجج(ع) در مشهد در واقع، معمار خوش ذوق و سلیقه و متبحر ايراني، با گذاشتن پايه هايي ضخیم، آن هم به صورت مخفي، در کنار ايوان هاي بلند نياز خویش را در مواقع غير ضروري، آن هم به طور ارزان خیس، حل کرده است.

پس اين مقاله هم نمي تواند دليل اصلي اجراي گلدسته ها باشد. جمع اي ديگر گنبد و گلدسته را شاخص هايي بلند براي ديد، شکوه سازي و راهنمايي از بدور دانسته اند؛ ولي آن چه در مشاجره گنبد و گلدسته بايد در لحاظ داشت، اين میباشد که طبق حیث پيش کسوتان معماري، ايده آل قضيه در ارکان معماري اين میباشد که هر عنصري در معماري، بايد هم کوشش و هم زيبايي داشته باشد. مطالب فوق، گرچه مورد نیاز و تا حدي صحت دارد، ولي کافي نيست و دلايل ديگري تکمیل کننده دليل اخير میباشد و از طرفي، در‌صورتی‌که فقط چنين باشد، صرفا يک تک مناره هم مي تواند مورد ديد و راهنمايي به طرف مسجد را حل نماید و ديگر نيازي به تشکیل داد گنبد و مناره اي ديگر نيست. بعضي ديگر، گنبد و گلدسته را براي قبله يابي مي دانند در مدرسه تشيع، خطر عمود منصف بر خط واصل دو گلدسته را ، تأمين کننده جهت قبله مي دانند. در مدرسه معماري اهل تسنن، خط زود گذر از گنبد و گلدسته (تک گلدسته)، جهت قبله را مشخص و معلوم خواهد کرد. سر پردازي فوق، صحت دارد و در بسياري از جاها، ایفا گرديده میباشد؛ ولی هنوز انگیزه دو گلدسته بودن در مذهب تشيع و تک گلدسته بودن در مذهب تسنن ارائه گردیده است.

درستی مقاله فوق را در یکسری آیتم بیان مي کنم تا به دقیق شدن معماران خوش ذوق و سلیقه ايراني اعتنا خواهد شد. در بقعه مطهر حضرت معصومه(س)، گر چه گلدسته هاي با شکوه و بلند کنار ايوان آيينه آن حضرت در صحن اتابکي ، تحت عنوان پرتناسب ترين و زيباترين گلدسته هاي دنيا، دیده هر بيننده اي را خيره مي نماید، ولي اينها گلدسته هاي اصلي نيستند که ترکيب فوق گنبد را تشکيل دهند؛ بلکه گلدسته هاي اصلي، به عبارتی دو گلدسته کوتاهتري می باشند که در دو صحن عتيق (صحن کهنه) کنار ايوان طلا و جواهرات قرار دارا هستند و با ترکيب گنبد، جهت قبله را تعيين مي نمایند. اتفاقاً معمار با سليقه، کلاهک بالاي اين دو گلدسته را هم طلا و جواهرات نموده است تا همخواني و با هم کارکردن اين گلدسته ها را با گنبد آرم دهد از مثال هاي ديگر، گنبد و گلدسته آقا امام حسين (ع) و آقا حضرت عباس(ع) در کربلا مي باشند که معمار خوش سلیقه صفوي، به سیرتکامل اي بسيار زيبا و ماهرانه، کج بودن قبله نسبت به بين الحرمين را حل نموده است و با علامت گنبد و گلدسته ، جهت قبله را به خوبي به زائرين نمايانده میباشد. اجراي کج حرمين، دليلي جز اين مقاله نداشته میباشد. بزرگ براي وی بسيار شل خیس و زيبنده خیس بود که گلدسته ها را در جهت بين الحرمين در طرف دو بقاع قرار دهد.

فیض گیری
همانطور که گفته شد، گنبد و گلدسته، شاخص و مونومان و از رموز مساجد مي باشند. گنبد مونوماني از غرض، يعين خداست و گلدسته ها، مونوماني از دو يار واقعي معبود، دو آفريده بی نقص حق، يعني محمد و علي مي باشند. در روايت داريم که پيامبر گرامي اسلام (ص) فرمود: يا علي! کسي خداوند را نشناخت؛ جز اینجانب و تو. کسي تو‌را نشناخت؛ جز پروردگار و اینجانب و کسي منرا نشناخت؛ جز پروردگار و تو. هم اکنون گنبد و گلدسته ، يعني خداوند و محمد و علي کنار هم قرار گرفته اند. همان طور که محمد(ص) و علي (ع) در کنار خداوند مضمون‌ مي يابند، گلدسته هم در کنار گنبد معناي گلدسته و گروه گل مي گيرد. سوای گنبد، مناري بيش نيست؛ حتي در حالتی که دوتا باشد. در مذهب تسنن که حساسيت بر روي مولاي متقيان علي (ع) دارا‌هستند تک گلدسته مي گذارند؛ يعني تنها گنبد و يک گلدسته (الله و محمد(ص)). هر چه از بخش ها شيعه نشين به سمت بخشها سني نشين مي رويم، مي بينيم که از تعداد مساجد دو گلدسته کاسته و بر تعداد مساجد تک گلدسته اي افزوده مي خواهد شد. به همين خیال و خاطر میباشد که تأکيد مي خواهد شد که خلال رعايت و مراقبت معاني قبلي گنبد و گلدسته، به ويژه جهت قبله، قطعاً و به صورت مؤکد ، مورد ي دو گلدسته اي بودن رعايت شود تا حتي از مسافت هاي بسيار بدور هم نوع مذهب ديگري به وسيله اين موادتشکیل دهنده معماري تداعي نگردد. اين سه عنصر را حرکتي نمادين براي بيان اين اساسی مي دانند. به اين نظر، در مدرسه تشيع، در صورتی‌که تمکن مالي نیست، بايد تنها گنبد ساخته گردد؛ زیرا گنبد سوای گلدسته، گشوده معناي خویش را دارااست که معناي آن ازلي بودن آفریدگار میباشد؛ ولي گلدسته سوای گنبد، معنايي ندارد؛ يعني محمد(ص) و علي(ع)، در کنار معبود و با وی می‌باشند که مفهوم مي گيرند و مجموع بها محمد (ص) ون علي(ع) و مدرسه و مذهبشان، اتصال بی نقص به حق تعالي میباشد و در شرایطی‌که تمکن مالي وجود دارااست، مسلماً دو گلدسته ساخته خواهد شد. متأسفانه در بعد از ظهر ما میباشند معماراني که سوای هيچ اطلاعي از رمزپردازي هاي مسجد، در تعداد گلدسته ها و جهت آنان، خطا مي نمایند و می باشند کساني که هنوز نمي دانند که محراب در معماري ايراني، نمادي از غار حراست و خيلي چيزهاي ديگر را نمي دانند؛ ولي دست به طراحي ظريف ترين و پرمغزترين فضاي معماري مي زنند.

پیدایش گنبد و گلدسته
متأسفانه هنوز بعضي از معماران عزيز از فلسفه گنبد و گلدسته مسجد طالقانی مشهد ، اگاهی ندارند؛ هنوز از سر پردازيهاي مسجد، بي خبرند؛ هنوز نمي دانند که محراب، نمادي در غار حراست و هنوز … وآن وقت براي طراحي مسجد، مداد مي زنند و گنبد در مدرسه معماري مسلمان ها، معنايي از غرض و درجه رسيدن به مقصود، يعني شماره مسجد توفیق مشهد الله را داراست. کارشناسان براي گنبد و گلدسته که يکي از اصلي ترين راز پردازي ها در مساجد میباشد، رموز و دلايل خاصي را مطرح کرده اند؛ بعضي مي گويند که گنبد مانند سرانسان میباشد و دو گلدسته، مانند دو دست که رزرو مسجد توفیق مشهد به موقعیت التجا و التماس و خواهش در کنار راز، رو به عرش و رو به ذات اقدس الهي بلند گردیده‌است؛ مانند کسي که دست هايش را در جلوي رمز و شکل، حتي از رمز فراتر هم برده میباشد و دعا مي نماید گرچه اين تشبيه جالبي میباشد، امام فلسفه ي اصلي گنبد و گلدسته، بالاتر از اين میباشد و خلال اين، اهل تسنن که يک گلدسته در آدرس مسجد توفیق مشهد مساجد مي سازند ، مقاله فوق را تا حدي بي اعتبار مي نماید. بعضي از صاحب و مالک نظران، گلدسته ها را استدلال ايستايي و ايستادگي در کنار ايوان هاي بلند، براي مراقبت ايوان ها مي دانند تا از در رفتگي ايوان ها جلوگيري گردد. گرچه وجود گلدسته ها تا حدودي براي مراقبت ايوان ها بي تأثير نيست، ولي دليل اصلي اجراي گلدسته، آنهم دو تا نمي باشد؛زيرا ما ايوان هاي رفيع و بسيار بلندي را مي بينيم که فارغ از داشتن گلدسته در کنارشان، صدها سال سوای هيچ عيبي دوام آورده و حتي تعداد زيادي ز‌لزله را هم پشت راز گذارده اند؛ مانند ايوان بلند شبستان اصلي مسجد امام کرمان، ايوان هاي بلند حضرت ثامن الحجج(ع) در مشهد در واقع، معمار خوش ذوق و سلیقه و متبحر ايراني، با گذاشتن پايه هايي ضخیم، آن هم به صورت مخفي، در کنار ايوان هاي بلند نياز خویش را در مواقع غير ضروري، آن هم به طور ارزان خیس، حل کرده است.

پس اين مقاله هم نمي تواند دليل اصلي اجراي گلدسته ها باشد. جمع اي ديگر گنبد و گلدسته را شاخص هايي بلند براي ديد، شکوه سازي و راهنمايي از بدور دانسته اند؛ ولي آن چه در مشاجره گنبد و گلدسته بايد در لحاظ داشت، اين میباشد که طبق حیث پيش کسوتان معماري، ايده آل قضيه در ارکان معماري اين میباشد که هر عنصري در معماري، بايد هم کوشش و هم زيبايي داشته باشد. مطالب فوق، گرچه مورد نیاز و تا حدي صحت دارد، ولي کافي نيست و دلايل ديگري تکمیل کننده دليل اخير میباشد و از طرفي، در‌صورتی‌که فقط چنين باشد، صرفا يک تک مناره هم مي تواند مورد ديد و راهنمايي به طرف مسجد را حل نماید و ديگر نيازي به تشکیل داد گنبد و مناره اي ديگر نيست. بعضي ديگر، گنبد و گلدسته را براي قبله يابي مي دانند در مدرسه تشيع، خطر عمود منصف بر خط واصل دو گلدسته را ، تأمين کننده جهت قبله مي دانند. در مدرسه معماري اهل تسنن، خط زود گذر از گنبد و گلدسته (تک گلدسته)، جهت قبله را مشخص و معلوم خواهد کرد. سر پردازي فوق، صحت دارد و در بسياري از جاها، ایفا گرديده میباشد؛ ولی هنوز انگیزه دو گلدسته بودن در مذهب تشيع و تک گلدسته بودن در مذهب تسنن ارائه گردیده است.

درستی مقاله فوق را در یکسری آیتم بیان مي کنم تا به دقیق شدن معماران خوش ذوق و سلیقه ايراني اعتنا خواهد شد. در بقعه مطهر حضرت معصومه(س)، گر چه گلدسته هاي با شکوه و بلند کنار ايوان آيينه آن حضرت در صحن اتابکي ، تحت عنوان پرتناسب ترين و زيباترين گلدسته هاي دنيا، دیده هر بيننده اي را خيره مي نماید، ولي اينها گلدسته هاي اصلي نيستند که ترکيب فوق گنبد را تشکيل دهند؛ بلکه گلدسته هاي اصلي، به عبارتی دو گلدسته کوتاهتري می باشند که در دو صحن عتيق (صحن کهنه) کنار ايوان طلا و جواهرات قرار دارا هستند و با ترکيب گنبد، جهت قبله را تعيين مي نمایند. اتفاقاً معمار با سليقه، کلاهک بالاي اين دو گلدسته را هم طلا و جواهرات نموده است تا همخواني و با هم کارکردن اين گلدسته ها را با گنبد آرم دهد از مثال هاي ديگر، گنبد و گلدسته آقا امام حسين (ع) و آقا حضرت عباس(ع) در کربلا مي باشند که معمار خوش سلیقه صفوي، به سیرتکامل اي بسيار زيبا و ماهرانه، کج بودن قبله نسبت به بين الحرمين را حل نموده است و با علامت گنبد و گلدسته ، جهت قبله را به خوبي به زائرين نمايانده میباشد. اجراي کج حرمين، دليلي جز اين مقاله نداشته میباشد. بزرگ براي وی بسيار شل خیس و زيبنده خیس بود که گلدسته ها را در جهت بين الحرمين در طرف دو بقاع قرار دهد.

فیض گیری
همانطور که گفته شد، گنبد و گلدسته، شاخص و مونومان و از رموز مساجد مي باشند. گنبد مونوماني از غرض، يعين خداست و گلدسته ها، مونوماني از دو يار واقعي معبود، دو آفريده بی نقص حق، يعني محمد و علي مي باشند. در روايت داريم که پيامبر گرامي اسلام (ص) فرمود: يا علي! کسي خداوند را نشناخت؛ جز اینجانب و تو. کسي تو‌را نشناخت؛ جز پروردگار و اینجانب و کسي منرا نشناخت؛ جز پروردگار و تو. هم اکنون گنبد و گلدسته ، يعني خداوند و محمد و علي کنار هم قرار گرفته اند. همان طور که محمد(ص) و علي (ع) در کنار خداوند مضمون‌ مي يابند، گلدسته هم در کنار گنبد معناي گلدسته و گروه گل مي گيرد. سوای گنبد، مناري بيش نيست؛ حتي در حالتی که دوتا باشد. در مذهب تسنن که حساسيت بر روي مولاي متقيان علي (ع) دارا‌هستند تک گلدسته مي گذارند؛ يعني تنها گنبد و يک گلدسته (الله و محمد(ص)). هر چه از بخش ها شيعه نشين به سمت بخشها سني نشين مي رويم، مي بينيم که از تعداد مساجد دو گلدسته کاسته و بر تعداد مساجد تک گلدسته اي افزوده مي خواهد شد. به همين خیال و خاطر میباشد که تأکيد مي خواهد شد که خلال رعايت و مراقبت معاني قبلي گنبد و گلدسته، به ويژه جهت قبله، قطعاً و به صورت مؤکد ، مورد ي دو گلدسته اي بودن رعايت شود تا حتي از مسافت هاي بسيار بدور هم نوع مذهب ديگري به وسيله اين موادتشکیل دهنده معماري تداعي نگردد. اين سه عنصر را حرکتي نمادين براي بيان اين اساسی مي دانند. به اين نظر، در مدرسه تشيع، در صورتی‌که تمکن مالي نیست، بايد تنها گنبد ساخته گردد؛ زیرا گنبد سوای گلدسته، گشوده معناي خویش را دارااست که معناي آن ازلي بودن آفریدگار میباشد؛ ولي گلدسته سوای گنبد، معنايي ندارد؛ يعني محمد(ص) و علي(ع)، در کنار معبود و با وی می‌باشند که مفهوم مي گيرند و مجموع بها محمد (ص) ون علي(ع) و مدرسه و مذهبشان، اتصال بی نقص به حق تعالي میباشد و در شرایطی‌که تمکن مالي وجود دارااست، مسلماً دو گلدسته ساخته خواهد شد. متأسفانه در بعد از ظهر ما میباشند معماراني که سوای هيچ اطلاعي از رمزپردازي هاي مسجد، در تعداد گلدسته ها و جهت آنان، خطا مي نمایند و می باشند کساني که هنوز نمي دانند که محراب در معماري ايراني، نمادي از غار حراست و خيلي چيزهاي ديگر را نمي دانند؛ ولي دست به طراحي ظريف ترين و پرمغزترين فضاي معماري مي زنند.