حَج عبادتی واجب و از فروع آئین اسلام میباشد. حج تیمای از ایفا میباشد که در ماه ذیالحجه، در شهر مکه و گوشه و کنار آن ایفا میشود. مراسم حج وسیع ترین جلسه مسلمانها میباشد که دستههایی از تک تک فرقههای اسلامی در آن کمپانی آدرس مسجد توفیق مشهد مینمایند.
حج اقسامی دارااست که رایجترین آن، حج تمتع و برای مسلمانانی میباشد که در غیر مکه و گوشه و کنار آن معاش مینمایند. مسافرت حج، با وجود وضعیت، فقط یک توشه بر هر مسلمان واجب میشود. حج با اِحرامبستن شروع میشود و با این فعالیت، اعمال مناسک حج بر حاجی واجب و بعضا امور بر او حرام رزرو مسجد توفیق مشهد میگردد.
در قرآن آیهها بخش اعظمی درباره حج آمده و سورهای به اسم سوره حج وجود دارااست. همینطور بیشتراز خیر هزار داستان درباره حج و احکام و ایفا آن نقل گردیده است که بنابر بعضی از آنان، حج بعداز نماز، بلندتر از آحاد عبادتها میباشد. اندیشمندان مسلمان سعی کردهاند خلال جاری ساختن ظاهری، فلسفه حج را تبیین نمایند که وصال به واقعیت توحید و یکتاپرستی از مهمترین آن ها میباشد. ولی حج، افزون بر بُعد عبادی، ابعادی دیگر نیز شماره مسجد توفیق مشهد داراست.
قبل از اسلام منصبهایی در حج مانند پذیرایی از حاجیان بینوا، کلیدداری کعبه و آبرسانی به حاجیان، وجود داشت که اسلام بر برخی از آنها تأکید نموده است. امروزه مطابق نیازهای مجال، مسئولیتهای جدیدی در حج وجود مسجد طالقانی مشهد داراست.
حج تمتع به دلیل محدودیتهای مکانی و وقتی، ظرفیت تعداد محدودی از حاجیان را دارااست؛ به همین ادله بر پایه ی جمعیت مسلمانها هر مرزوبوم، به آن ها سهمیههایی داده گردیدهاست. معیار پول در گردش حج برای کشورها، متعدد میباشد. در گزارشی آمده میباشد در سال ۱۴۳۷ق (۱۳۹۴ش) بیشتراز هشت میلیون زائر به زیارت منزل معبود هجرت کردند و درآمد بی واسطه حکومت ایالات متحده عربی از حج آن سال، حدود ۱۲ میلیارد دلار بوده میباشد. حج مسئله اکثری از کتابها در کشورایران و دیگر کشورهای اسلامی بوده و میباشد.
چیستی و رده
حج عبادت مخصوصى میباشد که به مراد اطاعت و تقرّب به خداوند،[۱] در شهر مکه و در ماه ذیالحجه جاری ساختن میشود.[۲] بر هر مسلمانی واجب میباشد - در شکل وجود موقعیت - به حج رود.[۳]
حج در اسلام دارنده مقام والایی بوده و جزو فروع آئین میباشد.[۴] قرآن سورهای با اسم سوره حج دارااست و در آیه ها بخش اعظمی به مسائل حج پرداخته میباشد.[۵] قرآن حج را از شعائر الهی معرفی نموده[۶] و ماههای برگزاری حج را مشخص نموده است.[۷] بر پایه ی آیه ۲۷ سوره حج، حضرت ابراهیم(ع) مأمور شد حکم حج را به عموم ابلاغ نماید.
احادیث اکثری از امامان شیعه به حج پرداختهاند. دو کتاب وسائل الشیعه و مستدرک الوسائل بیشتراز ۹۱۵۰ حدیث درباره مقام و احکام حج نقل کردهاند که نماددهنده عنایت آن در آیین اسلام و فراوانی احکام آن میباشد. [۸] امام درستگو(ع) در روایتی، حج را بلندتر از روزه و جهاد، بلکه هر عبادتی به جز نماز برشمرده میباشد.[۹]
قبل از اسلام
حجْ سنت ابداعی اسلام وجود ندارد؛ بلکه بنابر احادیث، بعضا از پیامبران قبل از اسلام، طوافِ کعبه ایفا دادهاند.[۱۰] حتی مشرکان مکه نیز قبل از اسلام به حج و طواف کعبه میپرداختند و سنتهای خاص خویش را داشتند که اسلام برخی از آنهارا تأیید نکرد؛ همانند طواف برهنه[۱۱] و تغییر تحول روزهای حج.[۱۲] برخی ادیان الهی و غیر الهی نیز مناسکی همانند حج مسلمانها داشتهاند. یهودیان تا فرصت بقای محل پرستش سلیمان ملزم به حضور در آنجا در سه عید معیّن بودند.[۱۳]
حکم، اقسام و مناسک
نوشتهیعلمیهای اساسی: مناسک حج، حج تمتع، و عمره تمتع
طواف کعبه در حج
رفتن به مهاجرت حج -با آماده شدن وضعیت و یارا آن- یک توشه بر هر مسلمان، واجب میباشد.[۱۴]
سَبک شمردن حج و عنایت ندادن به آن (رخنه عمدی آن یا این که به تأخير پرت کردن آن بهجهت اشتغال به شغل های جهان یا این که تنبلی کردن) از گناهان کبیره دانسته گردیده است.[۱۵]
حج را به سه قِسم تقسیم کردهاند: حج تَمتُّع، حج قِران و حج اِفراد.[۱۶] حج تمتّع خلاف حج قِران و حج اِفراد وظیفه عده ای میباشد که در مسافت شانزده فرسخی (حدود ۸۸ کیلومتری) مکه یا این که دورتر سکونت دارا هستند.[۱۷]
مناسک یا این که به عبارتی اجرا حج تمتع دو نصیب دارااست: عُمره تمتع که دارنده پنج کار و حج تمتع (در مضمون خاص آن) که دارنده سیزده شغل میباشد.[۱۸]
فلسفه حج
برای حج ظواهر و باطنی معرفی گردیده است. ظواهر حج را دستهای از اجرا دانستهاند که «مناسک حج» نامیده میشود؛ البته در ورای این ظواهر، باطنی نیز تبیین گردیده که اسرار اکثری در آن پنهان و بعضا معتقدند واقعیت حج را می بایست با اعتنا به اسرارش بررسی و پژوهش کرد.[۱۹]
امام علی (ع):
«پروردگار، حج منزل متشخص خویش را بر شما واجب كرد، به عبارتی منزلای كه آن را قبله گاه آدمها قرار دادهاند كه چونان تشنگان به سوی آن روی می آورند و همچون كبوتران به آن هواخواهی میبرند. خدای سبحان كعبه را مظهر تواضع بندگان در قبال عظمت خويش و نشان اعتراف آنها به بزرگی و اقتدار خویش قرار اعطا کرد و در ميان بشرها، شنوندگانی را برگزيد كه دعوت اورا برای حج، اجابت كنند و کلام اورا تصديق كنند.
منبع : نهج البلاغه، خطبه اولیه
از مهم ترین فلسفههای حج که بسیار بر آن تأکید گردیده، وصال به واقعیت توحید و یکتاپرستی میباشد. ائمه معصوم فرمان دادهاند قبل از شروع حج، می بایست دل را از هر آنچه غیر معبود میباشد، خالی کرد و تک تک کارها خویش را به معبود سپرد.[۲۰] امام باقر(ع) حج را مصداق آیه «فَفِرُّوا إِلَى اللَّه؛ پس به سوى معبود بگریزید»[۲۱] دانسته[۲۲] که بنابر آن، حج، خالیشدن و فرارکردن از غیر آفریدگار به سوی پروردگار میباشد.[۲۳] امام رضا(ع) نیز ترسیدن از پروردگار، از حافظه نبردن وی، و به غیر وی آرزو نداشتن را از فلسفه حج برشمرده میباشد.[۲۴] محمدحسین غروی اصفهانی (۱۲۹۶-۱۳۶۱ق) از فقیهان شیعه، در این مورد اینگونه سروده میباشد:
گهی به کعبه جانان مسافرت توانی کرد
که در منای وفا شکاف راز توانی کرد[۲۵]
بعضی منابع حدیثی گفتگویی فی مابین امام سجاد(ع) و فردی با اسم شِبْلی[یادداشت ۱] را نقل کردهاند که در آن امام سجاد(ع) واقعیت و معنای باطنی جاری ساختن حج را ذکر مینماید. در بخشی از این مذاکره، هنگامی امام سجاد(ع) از اِحرامبستن شبلی اگاهی می یابد، این شغل را ظاهری می داند و دقت شبلی را به داخل اِحرام میکشاند: «آیا در آن موقع تصمیم گرفتی جامه گناه را از بدن خویش خارج کنی و جامه طاعت بپوشی؟ ... آیا به هنگام عریانشدن از خرقه دوختهات، اعتنا داشتی که از ریاودورویی و نفاق و ایفا کارها شبههناک غربت کنی؟ شبلی: نه. ... امام سجاد(ع): به این ترتیب خیر در میقات رفتهای و خیر از جامه دوخته، خلاص گردیدهای». امام سجاد(ع) همینطور در پی این مصاحبه به ذکر جنبههای درونی اجرا حج پرداخته میباشد.[۲۶]
اما در مشاجره فلسفه حج، خلال توحید، به بعد ها دیگر حج همانند وحدت مسلمانها، اثرها اجتماعی، اثر ها سیاسی اعتنا گردیده است.[۲۷]
حَج عبادتی واجب و از فروع آئین اسلام میباشد. حج تیمای از ایفا میباشد که در ماه ذیالحجه، در شهر مکه و گوشه و کنار آن ایفا میشود. مراسم حج وسیع ترین جلسه مسلمانها میباشد که دستههایی از تک تک فرقههای اسلامی در آن کمپانی آدرس مسجد توفیق مشهد مینمایند.
حج اقسامی دارااست که رایجترین آن، حج تمتع و برای مسلمانانی میباشد که در غیر مکه و گوشه و کنار آن معاش مینمایند. مسافرت حج، با وجود وضعیت، فقط یک توشه بر هر مسلمان واجب میشود. حج با اِحرامبستن شروع میشود و با این فعالیت، اعمال مناسک حج بر حاجی واجب و بعضا امور بر او حرام رزرو مسجد توفیق مشهد میگردد.
در قرآن آیهها بخش اعظمی درباره حج آمده و سورهای به اسم سوره حج وجود دارااست. همینطور بیشتراز خیر هزار داستان درباره حج و احکام و ایفا آن نقل گردیده است که بنابر بعضی از آنان، حج بعداز نماز، بلندتر از آحاد عبادتها میباشد. اندیشمندان مسلمان سعی کردهاند خلال جاری ساختن ظاهری، فلسفه حج را تبیین نمایند که وصال به واقعیت توحید و یکتاپرستی از مهمترین آن ها میباشد. ولی حج، افزون بر بُعد عبادی، ابعادی دیگر نیز شماره مسجد توفیق مشهد داراست.
قبل از اسلام منصبهایی در حج مانند پذیرایی از حاجیان بینوا، کلیدداری کعبه و آبرسانی به حاجیان، وجود داشت که اسلام بر برخی از آنها تأکید نموده است. امروزه مطابق نیازهای مجال، مسئولیتهای جدیدی در حج وجود مسجد طالقانی مشهد داراست.
حج تمتع به دلیل محدودیتهای مکانی و وقتی، ظرفیت تعداد محدودی از حاجیان را دارااست؛ به همین ادله بر پایه ی جمعیت مسلمانها هر مرزوبوم، به آن ها سهمیههایی داده گردیدهاست. معیار پول در گردش حج برای کشورها، متعدد میباشد. در گزارشی آمده میباشد در سال ۱۴۳۷ق (۱۳۹۴ش) بیشتراز هشت میلیون زائر به زیارت منزل معبود هجرت کردند و درآمد بی واسطه حکومت ایالات متحده عربی از حج آن سال، حدود ۱۲ میلیارد دلار بوده میباشد. حج مسئله اکثری از کتابها در کشورایران و دیگر کشورهای اسلامی بوده و میباشد.
چیستی و رده
حج عبادت مخصوصى میباشد که به مراد اطاعت و تقرّب به خداوند،[۱] در شهر مکه و در ماه ذیالحجه جاری ساختن میشود.[۲] بر هر مسلمانی واجب میباشد - در شکل وجود موقعیت - به حج رود.[۳]
حج در اسلام دارنده مقام والایی بوده و جزو فروع آئین میباشد.[۴] قرآن سورهای با اسم سوره حج دارااست و در آیه ها بخش اعظمی به مسائل حج پرداخته میباشد.[۵] قرآن حج را از شعائر الهی معرفی نموده[۶] و ماههای برگزاری حج را مشخص نموده است.[۷] بر پایه ی آیه ۲۷ سوره حج، حضرت ابراهیم(ع) مأمور شد حکم حج را به عموم ابلاغ نماید.
احادیث اکثری از امامان شیعه به حج پرداختهاند. دو کتاب وسائل الشیعه و مستدرک الوسائل بیشتراز ۹۱۵۰ حدیث درباره مقام و احکام حج نقل کردهاند که نماددهنده عنایت آن در آیین اسلام و فراوانی احکام آن میباشد. [۸] امام درستگو(ع) در روایتی، حج را بلندتر از روزه و جهاد، بلکه هر عبادتی به جز نماز برشمرده میباشد.[۹]
قبل از اسلام
حجْ سنت ابداعی اسلام وجود ندارد؛ بلکه بنابر احادیث، بعضا از پیامبران قبل از اسلام، طوافِ کعبه ایفا دادهاند.[۱۰] حتی مشرکان مکه نیز قبل از اسلام به حج و طواف کعبه میپرداختند و سنتهای خاص خویش را داشتند که اسلام برخی از آنهارا تأیید نکرد؛ همانند طواف برهنه[۱۱] و تغییر تحول روزهای حج.[۱۲] برخی ادیان الهی و غیر الهی نیز مناسکی همانند حج مسلمانها داشتهاند. یهودیان تا فرصت بقای محل پرستش سلیمان ملزم به حضور در آنجا در سه عید معیّن بودند.[۱۳]
حکم، اقسام و مناسک
نوشتهیعلمیهای اساسی: مناسک حج، حج تمتع، و عمره تمتع
طواف کعبه در حج
رفتن به مهاجرت حج -با آماده شدن وضعیت و یارا آن- یک توشه بر هر مسلمان، واجب میباشد.[۱۴]
سَبک شمردن حج و عنایت ندادن به آن (رخنه عمدی آن یا این که به تأخير پرت کردن آن بهجهت اشتغال به شغل های جهان یا این که تنبلی کردن) از گناهان کبیره دانسته گردیده است.[۱۵]
حج را به سه قِسم تقسیم کردهاند: حج تَمتُّع، حج قِران و حج اِفراد.[۱۶] حج تمتّع خلاف حج قِران و حج اِفراد وظیفه عده ای میباشد که در مسافت شانزده فرسخی (حدود ۸۸ کیلومتری) مکه یا این که دورتر سکونت دارا هستند.[۱۷]
مناسک یا این که به عبارتی اجرا حج تمتع دو نصیب دارااست: عُمره تمتع که دارنده پنج کار و حج تمتع (در مضمون خاص آن) که دارنده سیزده شغل میباشد.[۱۸]
فلسفه حج
برای حج ظواهر و باطنی معرفی گردیده است. ظواهر حج را دستهای از اجرا دانستهاند که «مناسک حج» نامیده میشود؛ البته در ورای این ظواهر، باطنی نیز تبیین گردیده که اسرار اکثری در آن پنهان و بعضا معتقدند واقعیت حج را می بایست با اعتنا به اسرارش بررسی و پژوهش کرد.[۱۹]
امام علی (ع):
«پروردگار، حج منزل متشخص خویش را بر شما واجب كرد، به عبارتی منزلای كه آن را قبله گاه آدمها قرار دادهاند كه چونان تشنگان به سوی آن روی می آورند و همچون كبوتران به آن هواخواهی میبرند. خدای سبحان كعبه را مظهر تواضع بندگان در قبال عظمت خويش و نشان اعتراف آنها به بزرگی و اقتدار خویش قرار اعطا کرد و در ميان بشرها، شنوندگانی را برگزيد كه دعوت اورا برای حج، اجابت كنند و کلام اورا تصديق كنند.
منبع : نهج البلاغه، خطبه اولیه
از مهم ترین فلسفههای حج که بسیار بر آن تأکید گردیده، وصال به واقعیت توحید و یکتاپرستی میباشد. ائمه معصوم فرمان دادهاند قبل از شروع حج، می بایست دل را از هر آنچه غیر معبود میباشد، خالی کرد و تک تک کارها خویش را به معبود سپرد.[۲۰] امام باقر(ع) حج را مصداق آیه «فَفِرُّوا إِلَى اللَّه؛ پس به سوى معبود بگریزید»[۲۱] دانسته[۲۲] که بنابر آن، حج، خالیشدن و فرارکردن از غیر آفریدگار به سوی پروردگار میباشد.[۲۳] امام رضا(ع) نیز ترسیدن از پروردگار، از حافظه نبردن وی، و به غیر وی آرزو نداشتن را از فلسفه حج برشمرده میباشد.[۲۴] محمدحسین غروی اصفهانی (۱۲۹۶-۱۳۶۱ق) از فقیهان شیعه، در این مورد اینگونه سروده میباشد:
گهی به کعبه جانان مسافرت توانی کرد
که در منای وفا شکاف راز توانی کرد[۲۵]
بعضی منابع حدیثی گفتگویی فی مابین امام سجاد(ع) و فردی با اسم شِبْلی[یادداشت ۱] را نقل کردهاند که در آن امام سجاد(ع) واقعیت و معنای باطنی جاری ساختن حج را ذکر مینماید. در بخشی از این مذاکره، هنگامی امام سجاد(ع) از اِحرامبستن شبلی اگاهی می یابد، این شغل را ظاهری می داند و دقت شبلی را به داخل اِحرام میکشاند: «آیا در آن موقع تصمیم گرفتی جامه گناه را از بدن خویش خارج کنی و جامه طاعت بپوشی؟ ... آیا به هنگام عریانشدن از خرقه دوختهات، اعتنا داشتی که از ریاودورویی و نفاق و ایفا کارها شبههناک غربت کنی؟ شبلی: نه. ... امام سجاد(ع): به این ترتیب خیر در میقات رفتهای و خیر از جامه دوخته، خلاص گردیدهای». امام سجاد(ع) همینطور در پی این مصاحبه به ذکر جنبههای درونی اجرا حج پرداخته میباشد.[۲۶]
اما در مشاجره فلسفه حج، خلال توحید، به بعد ها دیگر حج همانند وحدت مسلمانها، اثرها اجتماعی، اثر ها سیاسی اعتنا گردیده است.[۲۷]
مسجد توفیق مشهد؛ معرفی، امکانات و دلیل انتخاب این مسجد برای مراسم مذهبی