مرجع مقالات مسجد توفیق

سید علی بن موسی بن جعفر بن طاووس دارای اسم و رسم به‌سید ابن طاووس (۵۸۹-۶۶۴ق)، از عالمان شیعه در قرن هفتم هجری قمری، مالک کتاب لُهوف (مقتل امام حسین (ع)) و نقیب شیعه ها در طول حکومت مغول بر بغداد. بعضا به وی به سبب ساز زهد، مراقبه فراوان و حالات عرفانی «جمال العارفین» آدرس مسجد توفیق مشهد گفته‌اند.

تمایل ابن‌طاووس بیشتراز هر موضوعی به مسائل اخلاقی و معنوی و بخصوص دعا و زیارت بود و تیم اثراتی با تیتر «تتمات مصباح المتهجد» به حرفه تحریر درآورد که کامل شدن مصباح المتهجد، تاثیر روحانی طوسی در مسئله دعاست. علامه حلی و روضه خوان یوسف سدیدالدین (بابا علامه حلی) از شاگردان علی بودند. کتابخانه سید بن طاووس که بالغ بر ۱۵۰۰ کتاب داشته میباشد یک تیم فردی شایان توجه رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.

معاش‌طومار
ابوالقاسم علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن طاووس ملقب به رضی‌الدین، از قوم طاووس بود؛ از این رو به‌سید ابن طاووس معروف میباشد.[۱] ابن طاووس پنج‌شنبه ۱۵ محرم سال ۵۸۹ق در شهر حلّه، مرزو بوم عراق چشم به جهان گشود.[۲] اورا ذوالحَسَبَین (هر کس دو نسب شریف دارااست) نیز خوانده‌اند؛ چون جد اعلای وی داود بن حسن مثنی، نوه پسری امام حسن (ع) و نوه دختری امام سجاد (ع) میباشد و از سادات حسنی ـ حسینی محسوب شماره مسجد توفیق مشهد میشود.[۳]

پدرش، موسی بن جعفر، از راویان حدیث میباشد که احادیث خویش را در کاغذ‌هایی نوشته بود و پس از وی، فرزندش آن‌ها را عده‌آوری نمود و با اسم فرقة الناظر و بهجة الخاطر مما رواه والدی موسی بن جعفر منتشر نمود. مامان وی دختر ورام بن ابی فراس، از علمای امامیه بود.[۴] همینطور مامان پدرش از نسل روحانی طوسی بود، سید بن طاووس، هنگام اشاره به ابن ابی‌فراس و روضه خوان طوسی، آنان‌را پدربزرگ خویش می‌نامید.[۵] برادرش احمد بن طاووس نیز از علمای زمان بود و بعد از وفات سید بن طاووس، نقابت شیعه ها را بر ذمه مسجد طالقانی مشهد گرفت.[۶]

ابن طاووس تحصیلات خویش را در حله شروع نمود و بعد از چندی از حله به کاظمین سفر کرد.[۷] وی آن گاه با دختر وزیر ناصر بن مهدی تزویج نمود و آن سیرتکامل که خویش میگوید به سبب ساز این وصلت مدتی زمانبر در بغداد سکونت گزید.[۸] طبق گزارشی وی ۱۵ سال در بغداد اقامت داشته میباشد.[۹] که بعضی آن را از حدود سال ۶۲۵ تا سال ۶۴۰ هجری قمری دانسته‌اند.[۱۰] بعداز آن به حله رجوع و برگشت[۱۱] و فرزند وی محمدمصطفی در آنجا دیده به جهان گشود[۱۲] چندین سال سپس به هم پا خانواده خویش به نجف و بعد از آن به کربلا سفر کرد و در هرکدام سه سال اقامت نمود.[۱۳] فرزند وی با اسم علی در سال ۶۴۷ هجری قمری در نجف چشم به جهان گشود[۱۴] و کتاب فرج المهموم را در سال ۶۵۰ در کربلا به اتمام رساند.[۱۵] ابن‌طاووس در سال ۶۵۲ق توشه دیگر به بغداد رجوع.[۱۶] و در سال ۶۶۱ق سرپرستی و نقابت علویان را از طرف هولاکو خان مغول عهده دار شد و تا مجال وفات خویش این منصب را بر ذمه داشت[۱۷] وی در دو‌شنبه ۵ ذی‌القعده، ۶۶۴ق در بغداد درگذشت.[۱۸]

بقاع‌ای در حله منسوب به سید بن طاووس میباشد[۱۹] ولی ابن فوطی (م ۷۲۳ق) در کتاب حادثه ها جامعه گفته میباشد که لاشه ابن طاووس بعد از مرگ به نجف منتقل شد و در کنار مرقد امام علی (ع) دفن شد.[۲۰] و سید ابن طاووس نیز در کتاب فلاح السائل نوشته میباشد که برای خودش قبری در کنار مرقد امام علی (ع) در زیر پای قبر بابا و مادرش به دلیل رعایت امر الهی بر طبق احترام به آنان فراهم کرده و بر فراهم‌سازی آن تحقیق نموده است.[۲۱]

بعضی احتمال داده‌اند که ضریح با اسم سید بن طاووس در حله وابسته به فرزند همنام وی یعنی رضی‌الدین علی بن علی بن موسی باشد، که در اسم، لقب و کنیه، با پدرش، اشتراک داشته میباشد.[۲۲]

تحصیلات

کتاب الیقین

کتاب فلاح السائل

کتاب مهج الدعوات

ابن‌طاووس علم آموزی را در شهر حله استارت و از بابا و جد خویش، ورام بن ابی فراس علم ها مقدماتی را یادگرفت. وی در معاش خودنوشت آورده که در علم آموزی فقه در پهنا یک‌سال آنچه را همدرسان وی در چندین سال قبل از آن علم آموزی نموده بودند، یادگرفت.[۲۳] علی به تعبیروتفسیر خودش، بعد از دو سال و نیم تعلیم فقه، خویش را از معلم بی‌نیاز مشاهده کرد.[۲۴] بعد ها وی مدتی در بغداد معاش کرد و در آنجا نیز به علم آموزی و درس دادن پرداخت.[۲۵]

اساتید
ابن‌طاووس در کتاب کشف المحجه از محجوب الدین محمد بن نمای حلی تحت عنوان معلم خویش در فقه ذکر شده میباشد.[۲۶] و محدث نوری در خاتمه مستدرک الوسائل،[۲۷] مستند به منابع، ده نفر را تحت عنوان مشایخ اذن سید بن طاووس یا این که اشخاصی که از آن ها نقل ماجرا کرده است، ذکر شده میباشد. این ده نفر عبارتند از:

حسین بن احمد سوراوی
علی بن یحیی بن علی خیاط
أسعد بن عبدالقاهر شفروه
با حجب و حیا الدین بن نما
سید فخار بن معد موسوی
محمد بن معد
حسن بن دربی
سلامت بن محفوظ
محمد بن عبداللّه ابن زهرة
یحیی بن محمد سوراوی
شاگردان
بعضی از شاگردان سید بن طاووس عبارتند از:[۲۸]

سدیدالدین حلی (بابا علامه حلی)
علامه حلی
حسن بن داوود حلی
عبدالکریم بن احمد بن طاووس
علی بن عیسی اربلی

سید علی بن موسی بن جعفر بن طاووس دارای اسم و رسم به‌سید ابن طاووس (۵۸۹-۶۶۴ق)، از عالمان شیعه در قرن هفتم هجری قمری، مالک کتاب لُهوف (مقتل امام حسین (ع)) و نقیب شیعه ها در طول حکومت مغول بر بغداد. بعضا به وی به سبب ساز زهد، مراقبه فراوان و حالات عرفانی «جمال العارفین» آدرس مسجد توفیق مشهد گفته‌اند.

تمایل ابن‌طاووس بیشتراز هر موضوعی به مسائل اخلاقی و معنوی و بخصوص دعا و زیارت بود و تیم اثراتی با تیتر «تتمات مصباح المتهجد» به حرفه تحریر درآورد که کامل شدن مصباح المتهجد، تاثیر روحانی طوسی در مسئله دعاست. علامه حلی و روضه خوان یوسف سدیدالدین (بابا علامه حلی) از شاگردان علی بودند. کتابخانه سید بن طاووس که بالغ بر ۱۵۰۰ کتاب داشته میباشد یک تیم فردی شایان توجه رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.

معاش‌طومار
ابوالقاسم علی بن موسی بن جعفر بن محمد بن طاووس ملقب به رضی‌الدین، از قوم طاووس بود؛ از این رو به‌سید ابن طاووس معروف میباشد.[۱] ابن طاووس پنج‌شنبه ۱۵ محرم سال ۵۸۹ق در شهر حلّه، مرزو بوم عراق چشم به جهان گشود.[۲] اورا ذوالحَسَبَین (هر کس دو نسب شریف دارااست) نیز خوانده‌اند؛ چون جد اعلای وی داود بن حسن مثنی، نوه پسری امام حسن (ع) و نوه دختری امام سجاد (ع) میباشد و از سادات حسنی ـ حسینی محسوب شماره مسجد توفیق مشهد میشود.[۳]

پدرش، موسی بن جعفر، از راویان حدیث میباشد که احادیث خویش را در کاغذ‌هایی نوشته بود و پس از وی، فرزندش آن‌ها را عده‌آوری نمود و با اسم فرقة الناظر و بهجة الخاطر مما رواه والدی موسی بن جعفر منتشر نمود. مامان وی دختر ورام بن ابی فراس، از علمای امامیه بود.[۴] همینطور مامان پدرش از نسل روحانی طوسی بود، سید بن طاووس، هنگام اشاره به ابن ابی‌فراس و روضه خوان طوسی، آنان‌را پدربزرگ خویش می‌نامید.[۵] برادرش احمد بن طاووس نیز از علمای زمان بود و بعد از وفات سید بن طاووس، نقابت شیعه ها را بر ذمه مسجد طالقانی مشهد گرفت.[۶]

ابن طاووس تحصیلات خویش را در حله شروع نمود و بعد از چندی از حله به کاظمین سفر کرد.[۷] وی آن گاه با دختر وزیر ناصر بن مهدی تزویج نمود و آن سیرتکامل که خویش میگوید به سبب ساز این وصلت مدتی زمانبر در بغداد سکونت گزید.[۸] طبق گزارشی وی ۱۵ سال در بغداد اقامت داشته میباشد.[۹] که بعضی آن را از حدود سال ۶۲۵ تا سال ۶۴۰ هجری قمری دانسته‌اند.[۱۰] بعداز آن به حله رجوع و برگشت[۱۱] و فرزند وی محمدمصطفی در آنجا دیده به جهان گشود[۱۲] چندین سال سپس به هم پا خانواده خویش به نجف و بعد از آن به کربلا سفر کرد و در هرکدام سه سال اقامت نمود.[۱۳] فرزند وی با اسم علی در سال ۶۴۷ هجری قمری در نجف چشم به جهان گشود[۱۴] و کتاب فرج المهموم را در سال ۶۵۰ در کربلا به اتمام رساند.[۱۵] ابن‌طاووس در سال ۶۵۲ق توشه دیگر به بغداد رجوع.[۱۶] و در سال ۶۶۱ق سرپرستی و نقابت علویان را از طرف هولاکو خان مغول عهده دار شد و تا مجال وفات خویش این منصب را بر ذمه داشت[۱۷] وی در دو‌شنبه ۵ ذی‌القعده، ۶۶۴ق در بغداد درگذشت.[۱۸]

بقاع‌ای در حله منسوب به سید بن طاووس میباشد[۱۹] ولی ابن فوطی (م ۷۲۳ق) در کتاب حادثه ها جامعه گفته میباشد که لاشه ابن طاووس بعد از مرگ به نجف منتقل شد و در کنار مرقد امام علی (ع) دفن شد.[۲۰] و سید ابن طاووس نیز در کتاب فلاح السائل نوشته میباشد که برای خودش قبری در کنار مرقد امام علی (ع) در زیر پای قبر بابا و مادرش به دلیل رعایت امر الهی بر طبق احترام به آنان فراهم کرده و بر فراهم‌سازی آن تحقیق نموده است.[۲۱]

بعضی احتمال داده‌اند که ضریح با اسم سید بن طاووس در حله وابسته به فرزند همنام وی یعنی رضی‌الدین علی بن علی بن موسی باشد، که در اسم، لقب و کنیه، با پدرش، اشتراک داشته میباشد.[۲۲]

تحصیلات

کتاب الیقین

کتاب فلاح السائل

کتاب مهج الدعوات

ابن‌طاووس علم آموزی را در شهر حله استارت و از بابا و جد خویش، ورام بن ابی فراس علم ها مقدماتی را یادگرفت. وی در معاش خودنوشت آورده که در علم آموزی فقه در پهنا یک‌سال آنچه را همدرسان وی در چندین سال قبل از آن علم آموزی نموده بودند، یادگرفت.[۲۳] علی به تعبیروتفسیر خودش، بعد از دو سال و نیم تعلیم فقه، خویش را از معلم بی‌نیاز مشاهده کرد.[۲۴] بعد ها وی مدتی در بغداد معاش کرد و در آنجا نیز به علم آموزی و درس دادن پرداخت.[۲۵]

اساتید
ابن‌طاووس در کتاب کشف المحجه از محجوب الدین محمد بن نمای حلی تحت عنوان معلم خویش در فقه ذکر شده میباشد.[۲۶] و محدث نوری در خاتمه مستدرک الوسائل،[۲۷] مستند به منابع، ده نفر را تحت عنوان مشایخ اذن سید بن طاووس یا این که اشخاصی که از آن ها نقل ماجرا کرده است، ذکر شده میباشد. این ده نفر عبارتند از:

حسین بن احمد سوراوی
علی بن یحیی بن علی خیاط
أسعد بن عبدالقاهر شفروه
با حجب و حیا الدین بن نما
سید فخار بن معد موسوی
محمد بن معد
حسن بن دربی
سلامت بن محفوظ
محمد بن عبداللّه ابن زهرة
یحیی بن محمد سوراوی
شاگردان
بعضی از شاگردان سید بن طاووس عبارتند از:[۲۸]

سدیدالدین حلی (بابا علامه حلی)
علامه حلی
حسن بن داوود حلی
عبدالکریم بن احمد بن طاووس
علی بن عیسی اربلی