کتابفروشیها هم در موردٔ مکانی برای آموزشی حائز اهمیت بودند که شماره مسجد توفیق مشهد پیش از تشکیل کتابخانههای گرانقدر و همگانی در مورد یادگرفتن بازی نقش میکردند، در سرگذشت جاحظ آمده میباشد که او گاهی مغازه کتابفروشی را کرایه می کرد و شبها را به قرائت کتاب در آنجا میگذراند؛ پس از تأسیس کتابخانههای تعالی رزرو مسجد توفیق مشهد و به واسطه ارتباط کتاب و یادگرفتن کتابخانههای اسلامی به جایگاهی برای فراگیری تبدیل شدند؛ درین ارتباط میاقتدار به کتابخانههای شخصی یا این که محرمانه که دربرگیرنده کتابخانههای ادباء مانند ابوعمرو بن اآدرس مسجد توفیق مشهد لعلاء میباشد که در ارتباط وی گفتهاند که کتابخانه وی لبریز میباشد از کتابهای که روی چرم سپید رنگ یا این که پوست جانوران یا این که منسوجات نگاشتهاند، به گونه ای که سقف منزلٔ اورا لبریز میکردهمیباشد و نظایر همین مطالب را هم دربارهٔ بعضا دیگرمانند اصمعی و حماد و ابو عبیده گفتهاند؛ نوع دیگر کتابخانههای همگانی میباشد، کتابخانههای بودند که رجال دولت یا این که علمای ثروتمند فقهی یا این که مردمان با فرهنگ و خیرخواه تأسیس میکردند[۶] که مهم ترین آنان بیت الحکمه هارون الرشید در بغداد میباشد که به جثارت میقدرت اظهار کرد: تمامیٔ کتابهای که به عربی ترجمه شده است را دربردارد.
کم کم دراواخرقرن سوم و اوایل قرن چهارم دارالعلومهای توسط علما و امرا تأسیس شد که تفاوتشان با کتابخانهها (دارالکتب یا این که خزانة الحکمه دراین بود که دارالعلومها در شکل نیاز امداد هزینهای برای طلاب در حیث گرفته میشد وآنهایی هم که از مکانی به دور میآمدند محل اقامتی برای آنان در لحاظ گرفته می شد، مانند دارالعلوم ابوالقاسم جعفر بن محمد بن حمدان دانا شافعی (متوفی ۳۲۳) در موصل دارالعلومی تاسیس کرد و در آن یاری هزینهای برای طلاب مستلزم در لحاظ گرفته بود[۷] بدین شکل و با سپری شد مجال و ارتقاء عشق عموم به تعلیم و خریدن موقعیت آن به وسیله سلاطین و حاکمان نادرنادر فرایند فراگیری و یاددادن توسعه یافت و بستر را برای تولید مدرسه ها به طور سازماندهی خیس مهیا کرد.
مدرسه های[دستکاری]
در قرن سوم با توسعه و گسترش قلمرو اسلام وآشنایی مسلمانها با اصول ادیان مذهبها و مکاتب دیگر و نقد رهروان آنان از برخی عقاید و آداب و ضرورت پاسخگویی و حل مشکلات و تعبیروتفسیر اعتقادات و شناخت و نیاز به علم ها همچون طب و نجوم – مسئله اجتماعی و فرهنگی مایحتاج برای تبادل پندارها از روش تدوین و ترجمه کتاب و دعوا و مناظره آماده شد و در دربار تعدادی از خلفای عباسی محل تردد مترجمین_فلاسفه و اطبا شوید (پاد شاه زاده، ۱۳۶۴: ۹۰)
متن فوق نماد دهنده این مسئله میباشد که اجتماع شایستگی بی نقص را برای تایید این مورد که یادگرفتن بایستی متمرکز باشد و احتیاج به مکان متمرکز جهت یادگرفتن و علم آموزی موردنیاز و ضروری میباشد و خلا آن در جامعه آن روز شم میشود؛ تعدد مدرسههای فلسفی و مذهبی و بایستگی تعلیمات کلاسیک و بلند دوران باعث به گستر یاددادن و تربیت و انباشته شدن طلاب شوید و بایستگی ساخت فضاهای خاص برای این مراد که هم گفت و گو و جدل و غوغای طلاب مزاحم عابدین نشود و هم آمد و شد عوام سبب تولید مشکل در درس دادن نگردد (به عبارتی: ۹۴)
پیدایش مدرسه های دگرگونی بزرگی را در نصیب دنیا اسلام به وجود آورد بوسیلهٔ آن ها نهاد فراگیری در اسلام نهاده شد و خلال علتهای فقهی که قصد آن ها از تلاوت و تایپ کردن آشنایی مسائل فقهی میباشد، علتهای علمی هم بر آن افزوده شد و آشنایی بقیه علم ها در رأس قرار گرفت؛ در مباحث پیشین بدین زمینه اشاره شده است که اولین مدرسه ها بوسیله اشخاص نیکوکار یا این که محققان درست شدهمیباشد که به وسیله هزینههای فردی آنان اداره میشد و ابعاد مدارسی تأسیس شد که ذیل حیث حکومت وقت اداره میشد این مدرسه ها به اسم مدرسه ها دولتی شناخته گردیدهاند.
مدرسه های سری و مردمی[دستکاری]
این نوع مدرسه ها پیش از تأسیس نظامیهها وجود داشتهاند و میقدرت از مکتب امام ابوبکر بن فورک اصفهانی (۴۰۵ ه. ق) در نیشابور، مکتب سعیدیه که آن را نصر بن سبکتکین اخوی پاد شاه محمود غزنوی معروف سازه کرد و مکتبای که اسماعیل استرآبادی صوفی و واعظ بنیاد کرد و نیز مکتب دیگری که برای مدرس ابواسحق شیرازی سازه شده است اسم پیروزی (حلبی، ۱۳۸۲ :۴۱۰)، این نوع مدرسه های نخست در منزلٔ مدرس تشکیل میشد که دانشجو یان مدرس در آن گرد هم میآمدند و در محضر مدرس به یادگرفتن سرگرم میشدند و منبع مالی آن را خویش مدرس تأمین میکرد و در اکثر زمان ها از بودجه فردی وی بود. زرین کوب هم در ارتباط با این مدرسه ها اشاره مینماید که «بزرگان علماء اسلام تربیت یافته آن مدرسه های بودند که تمامی یا این که موفق آن ها از محل اوقاف اهل بر بوده میباشد و خلفا و سلاطین بهطور همیشگی و بی واسطه در فعالیت آنان پژوهش نداشتند و به اصطلاح امروز ما این مدرسه های ملی بود، موفق آنان آموختن آزاد بود» (زرین کوب ،۱۳۹۲: ۴۴).
مدرسه های دولتی[دستکاری]
تا پیش از نصفه قرن پنجم هجری قمری نمیقدرت از مدرسه های دولتی مهمی اسم پیروزی ولی با دقت به تغییراتی که در آموزش و پرورش جامعه اسلامی به وجود آمد، ازطرفی دیگر عمل یاددادن در فرهنگ و تمدن اسلامی در جهات گوناگون نضج گرفت و به ثمر رسید و عالمان و فقیهان و پزشکان و فیلسوفان بزرگی پیدا شدند اما در اسلام مکتبٔ مستقلی مانند آنچه درین دوران مشهود است خلا و مورخان مسلمان حدوداً متفقالقولند که اولیه هر که مدارسی را سازه کرد و فرهنگ وتمدن اسلامی را به وجود آورد این زینت تعالی را مزین تشکیل داد خواجه نظام الملک حسن طوسی بود (حلبی ۱۳۸۲ :۴۱۰).
نظامیهها[دستکاری]
یکیاز ارگانهای علمی_فرهنگی که در شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی تأثیری شگرف داشت نظامیهها بودند، در نصفه دوم سده پنجم هجری بوسیله خواجه نظام الملک طوسی وزیر آلپ ارسلان سلجوقی با تأسیس مدرسه ها نظامیه در نیشابور، بغداد و دیگر شهرها (بلخ، هرات، اصفهان، آمل، کاشان و…)، نهادی مشابه به دانشگاهای مدرن را محورگذاری کرد و با این مبادرت بنیان فراگیری بهتر را در فرهنگ و تمدن اسلامی به نقطع ی عطف کمال خویش رساند (غلامحسن حسینزاده کتف چی- آزاده ملحانی، زمستان۱۳۹۲: ۱۵۸). با اعتنا به اشاره به مدرسه های سری و دولتی، جرجی زیدان اشاره مینماید که اشتهار مکتب نظامیه بغداد از آن روست که خواجه نظام الملک برای نخستین دفعه درس دادن را در آن مکتب را بدونپول ایجاد کرد و برای شاگردان مقرری مشخص کرد (جرجی زیدان، ۱۳۶۹: ۶۲۶)، به حیث می آید می گردد این مورد را به بقیه نظامیهها هم سرایت کردن بخشید و آموزش و پرورش مجانی وتخصیص مقرری بر سایر هم درستی مینماید.
درکارنامه اسلام هم بدین قضیه اشاره میشود که مکتب نظامیه برخلاف پر اسم و رسم اولی مکتب اسلامی نبودهمیباشد ولی بدون شک از خیلی جهات الگو مدرسه ها اصلی اسلام و دنیا شده است؛ این مدرسه های حتی رمز مشقی شد برای دارالعلمهای اروپا، دیرینترین دانش کده اروپا که سالرنو در ایتالیا از تأثیر مدرسه های اسلامی خالی خلا، مدرسه ها گرانقدر دیگرمثل دانش کده بولونیا و دانشگاهای پاریس- مونپلیه واکسفورد کلیه پس از قرن دوازدهم میلادی به وجود آمدند (زرین کوب، ۱۳۹۲: ۴۵) مطالب فوق مداقه مدرسه ها نظامیه و ترازو تأثیر آنان بر دیگر مدرسه ها در اقصی نقاط دنیا را آرم می دهد، خواجه نظام الملک طوسی مؤسس مدرسه های نطامیه وزیر مقتدر آلپ ارسلان سلجوقی که بعد از قتل وی به وزارت ملکشاه رسید، که سیاستهای در جهت ثبت کارها- ساختوساز امنیت همگانی و به نظم درآوردن قواعد دریافت خراج اورا تحت عنوان یکیاز وسیع ترین وزیری که شرق تا به امروز چشم میباشد تبدیل کردهمیباشد
کتابفروشیها هم در موردٔ مکانی برای آموزشی حائز اهمیت بودند که شماره مسجد توفیق مشهد پیش از تشکیل کتابخانههای گرانقدر و همگانی در مورد یادگرفتن بازی نقش میکردند، در سرگذشت جاحظ آمده میباشد که او گاهی مغازه کتابفروشی را کرایه می کرد و شبها را به قرائت کتاب در آنجا میگذراند؛ پس از تأسیس کتابخانههای تعالی رزرو مسجد توفیق مشهد و به واسطه ارتباط کتاب و یادگرفتن کتابخانههای اسلامی به جایگاهی برای فراگیری تبدیل شدند؛ درین ارتباط میاقتدار به کتابخانههای شخصی یا این که محرمانه که دربرگیرنده کتابخانههای ادباء مانند ابوعمرو بن اآدرس مسجد توفیق مشهد لعلاء میباشد که در ارتباط وی گفتهاند که کتابخانه وی لبریز میباشد از کتابهای که روی چرم سپید رنگ یا این که پوست جانوران یا این که منسوجات نگاشتهاند، به گونه ای که سقف منزلٔ اورا لبریز میکردهمیباشد و نظایر همین مطالب را هم دربارهٔ بعضا دیگرمانند اصمعی و حماد و ابو عبیده گفتهاند؛ نوع دیگر کتابخانههای همگانی میباشد، کتابخانههای بودند که رجال دولت یا این که علمای ثروتمند فقهی یا این که مردمان با فرهنگ و خیرخواه تأسیس میکردند[۶] که مهم ترین آنان بیت الحکمه هارون الرشید در بغداد میباشد که به جثارت میقدرت اظهار کرد: تمامیٔ کتابهای که به عربی ترجمه شده است را دربردارد.
کم کم دراواخرقرن سوم و اوایل قرن چهارم دارالعلومهای توسط علما و امرا تأسیس شد که تفاوتشان با کتابخانهها (دارالکتب یا این که خزانة الحکمه دراین بود که دارالعلومها در شکل نیاز امداد هزینهای برای طلاب در حیث گرفته میشد وآنهایی هم که از مکانی به دور میآمدند محل اقامتی برای آنان در لحاظ گرفته می شد، مانند دارالعلوم ابوالقاسم جعفر بن محمد بن حمدان دانا شافعی (متوفی ۳۲۳) در موصل دارالعلومی تاسیس کرد و در آن یاری هزینهای برای طلاب مستلزم در لحاظ گرفته بود[۷] بدین شکل و با سپری شد مجال و ارتقاء عشق عموم به تعلیم و خریدن موقعیت آن به وسیله سلاطین و حاکمان نادرنادر فرایند فراگیری و یاددادن توسعه یافت و بستر را برای تولید مدرسه ها به طور سازماندهی خیس مهیا کرد.
مدرسه های[دستکاری]
در قرن سوم با توسعه و گسترش قلمرو اسلام وآشنایی مسلمانها با اصول ادیان مذهبها و مکاتب دیگر و نقد رهروان آنان از برخی عقاید و آداب و ضرورت پاسخگویی و حل مشکلات و تعبیروتفسیر اعتقادات و شناخت و نیاز به علم ها همچون طب و نجوم – مسئله اجتماعی و فرهنگی مایحتاج برای تبادل پندارها از روش تدوین و ترجمه کتاب و دعوا و مناظره آماده شد و در دربار تعدادی از خلفای عباسی محل تردد مترجمین_فلاسفه و اطبا شوید (پاد شاه زاده، ۱۳۶۴: ۹۰)
متن فوق نماد دهنده این مسئله میباشد که اجتماع شایستگی بی نقص را برای تایید این مورد که یادگرفتن بایستی متمرکز باشد و احتیاج به مکان متمرکز جهت یادگرفتن و علم آموزی موردنیاز و ضروری میباشد و خلا آن در جامعه آن روز شم میشود؛ تعدد مدرسههای فلسفی و مذهبی و بایستگی تعلیمات کلاسیک و بلند دوران باعث به گستر یاددادن و تربیت و انباشته شدن طلاب شوید و بایستگی ساخت فضاهای خاص برای این مراد که هم گفت و گو و جدل و غوغای طلاب مزاحم عابدین نشود و هم آمد و شد عوام سبب تولید مشکل در درس دادن نگردد (به عبارتی: ۹۴)
پیدایش مدرسه های دگرگونی بزرگی را در نصیب دنیا اسلام به وجود آورد بوسیلهٔ آن ها نهاد فراگیری در اسلام نهاده شد و خلال علتهای فقهی که قصد آن ها از تلاوت و تایپ کردن آشنایی مسائل فقهی میباشد، علتهای علمی هم بر آن افزوده شد و آشنایی بقیه علم ها در رأس قرار گرفت؛ در مباحث پیشین بدین زمینه اشاره شده است که اولین مدرسه ها بوسیله اشخاص نیکوکار یا این که محققان درست شدهمیباشد که به وسیله هزینههای فردی آنان اداره میشد و ابعاد مدارسی تأسیس شد که ذیل حیث حکومت وقت اداره میشد این مدرسه ها به اسم مدرسه ها دولتی شناخته گردیدهاند.
مدرسه های سری و مردمی[دستکاری]
این نوع مدرسه ها پیش از تأسیس نظامیهها وجود داشتهاند و میقدرت از مکتب امام ابوبکر بن فورک اصفهانی (۴۰۵ ه. ق) در نیشابور، مکتب سعیدیه که آن را نصر بن سبکتکین اخوی پاد شاه محمود غزنوی معروف سازه کرد و مکتبای که اسماعیل استرآبادی صوفی و واعظ بنیاد کرد و نیز مکتب دیگری که برای مدرس ابواسحق شیرازی سازه شده است اسم پیروزی (حلبی، ۱۳۸۲ :۴۱۰)، این نوع مدرسه های نخست در منزلٔ مدرس تشکیل میشد که دانشجو یان مدرس در آن گرد هم میآمدند و در محضر مدرس به یادگرفتن سرگرم میشدند و منبع مالی آن را خویش مدرس تأمین میکرد و در اکثر زمان ها از بودجه فردی وی بود. زرین کوب هم در ارتباط با این مدرسه ها اشاره مینماید که «بزرگان علماء اسلام تربیت یافته آن مدرسه های بودند که تمامی یا این که موفق آن ها از محل اوقاف اهل بر بوده میباشد و خلفا و سلاطین بهطور همیشگی و بی واسطه در فعالیت آنان پژوهش نداشتند و به اصطلاح امروز ما این مدرسه های ملی بود، موفق آنان آموختن آزاد بود» (زرین کوب ،۱۳۹۲: ۴۴).
مدرسه های دولتی[دستکاری]
تا پیش از نصفه قرن پنجم هجری قمری نمیقدرت از مدرسه های دولتی مهمی اسم پیروزی ولی با دقت به تغییراتی که در آموزش و پرورش جامعه اسلامی به وجود آمد، ازطرفی دیگر عمل یاددادن در فرهنگ و تمدن اسلامی در جهات گوناگون نضج گرفت و به ثمر رسید و عالمان و فقیهان و پزشکان و فیلسوفان بزرگی پیدا شدند اما در اسلام مکتبٔ مستقلی مانند آنچه درین دوران مشهود است خلا و مورخان مسلمان حدوداً متفقالقولند که اولیه هر که مدارسی را سازه کرد و فرهنگ وتمدن اسلامی را به وجود آورد این زینت تعالی را مزین تشکیل داد خواجه نظام الملک حسن طوسی بود (حلبی ۱۳۸۲ :۴۱۰).
نظامیهها[دستکاری]
یکیاز ارگانهای علمی_فرهنگی که در شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی تأثیری شگرف داشت نظامیهها بودند، در نصفه دوم سده پنجم هجری بوسیله خواجه نظام الملک طوسی وزیر آلپ ارسلان سلجوقی با تأسیس مدرسه ها نظامیه در نیشابور، بغداد و دیگر شهرها (بلخ، هرات، اصفهان، آمل، کاشان و…)، نهادی مشابه به دانشگاهای مدرن را محورگذاری کرد و با این مبادرت بنیان فراگیری بهتر را در فرهنگ و تمدن اسلامی به نقطع ی عطف کمال خویش رساند (غلامحسن حسینزاده کتف چی- آزاده ملحانی، زمستان۱۳۹۲: ۱۵۸). با اعتنا به اشاره به مدرسه های سری و دولتی، جرجی زیدان اشاره مینماید که اشتهار مکتب نظامیه بغداد از آن روست که خواجه نظام الملک برای نخستین دفعه درس دادن را در آن مکتب را بدونپول ایجاد کرد و برای شاگردان مقرری مشخص کرد (جرجی زیدان، ۱۳۶۹: ۶۲۶)، به حیث می آید می گردد این مورد را به بقیه نظامیهها هم سرایت کردن بخشید و آموزش و پرورش مجانی وتخصیص مقرری بر سایر هم درستی مینماید.
درکارنامه اسلام هم بدین قضیه اشاره میشود که مکتب نظامیه برخلاف پر اسم و رسم اولی مکتب اسلامی نبودهمیباشد ولی بدون شک از خیلی جهات الگو مدرسه ها اصلی اسلام و دنیا شده است؛ این مدرسه های حتی رمز مشقی شد برای دارالعلمهای اروپا، دیرینترین دانش کده اروپا که سالرنو در ایتالیا از تأثیر مدرسه های اسلامی خالی خلا، مدرسه ها گرانقدر دیگرمثل دانش کده بولونیا و دانشگاهای پاریس- مونپلیه واکسفورد کلیه پس از قرن دوازدهم میلادی به وجود آمدند (زرین کوب، ۱۳۹۲: ۴۵) مطالب فوق مداقه مدرسه ها نظامیه و ترازو تأثیر آنان بر دیگر مدرسه ها در اقصی نقاط دنیا را آرم می دهد، خواجه نظام الملک طوسی مؤسس مدرسه های نطامیه وزیر مقتدر آلپ ارسلان سلجوقی که بعد از قتل وی به وزارت ملکشاه رسید، که سیاستهای در جهت ثبت کارها- ساختوساز امنیت همگانی و به نظم درآوردن قواعد دریافت خراج اورا تحت عنوان یکیاز وسیع ترین وزیری که شرق تا به امروز چشم میباشد تبدیل کردهمیباشد
مسجد توفیق مشهد؛ معرفی، امکانات و دلیل انتخاب این مسجد برای مراسم مذهبی