مرجع مقالات مسجد توفیق

یونس بن عبدالرحمن (سال ۲۰۸ق) از اصحاب اجماع. او امام باقر(ع) و امام راستگو(ع) را ملاقات کرده و از امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) ماجرا نموده است. وی همینطور نماینده قانونی امام رضا(ع) آدرس مسجد توفیق مشهد بود.

بنابر روایتی امام رضا(ع) سه توشه فردوس را برای وی تضمین نموده است. او ۵۴ حج به مکان آورد که واپسین آنها به نیابت از امام رضا(ع) بود. یونس اثر ها مکتوب بخش اعظمی از خویش برجای گذارده رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.

نسب و لقب
یونس بن عبدالرحمن، از آن رو که آزاد گردیده علی بن یقطین بن موسی بود به «مولی آل یقطین» مشهور میباشد.[۱] لقب‌اش ابومحمد[۲] و سازه بر برخی شواهد از منابع تاریخی نسبتش، شماره مسجد توفیق مشهد قمّی میباشد.[۳]

سال به دنیاآمدن وی به طور دقیقی بیان نشده میباشد؛ البته عده ای از عالمان رجالی تاریخ ولادتش را زمانه زمامداری هشام بن عبدالملک بیان کرده‌اند[۴] که با این اکانت می‌اقتدار اذعان کرد او فی مابین سال‌های ۱۰۵ تا ۱۲۵ق مسجد طالقانی مشهد متولد شد‌ه‌است.

مقام علمی
بنابر گزارش‌های تاریخی، امام رضا(ع) شیعیانی را که از او به دور بوده و دسترسی به وی نداشتند به یونس بن عبدالرحمن ارجاع می‌اعطا کرد[۵] و او‌را معتمد خویش و ثقه در کارها فقاهتی و سؤالات علمی شیعه ها معرفی میکرد.[۶]

ابوهاشم جعفری نقل نموده است: کتاب «یوم و لیله» یونس بن بنده الرحمن را نزد امام عسکری(ع) بردم. حضرت با نظری ظریف به مجموع کتاب نگاه کرد و تا پایان آن را ورق زد و فرمود: آنچه در‌این کتاب میباشد، آئین اینجانب و آیین پدرانم میباشد؛ تک تک این کتاب حقّ و واقعیت میباشد. آفریدگار به ازای هر واژه از این کتاب نوری در قیامت به وی عطا نماید. همینطور درباره یونس گفته‌اند: دانش امامان شیعه به چهار نفر منتهی می شود که یک کدام از آن‌ها یونس بن عبدالرحمان میباشد.[۷][۸]

اصحاب اجماع
یاران امام باقر(ع)
۱ زُرارَة بن اَعین
۲ مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳ بُرَید بن معاویه
۴ ابوبصیر اَسَدی یا این که (ابوبصیر مرادی)
۵ فُضَیل بن یسار
۶ محمد بن مُسلِم
یاران امام درست گو(ع)
۱ جَگرایش بن دَرّاج
۲ عبدالله بن مُسکان
۳ عبدالله بن بُکَیر
۴ حَمّاد بن عثمان
۵ حماد بن عیسی جهنی
۶ اَبان بن عثمان
یاران امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
۱ یونس بن عبدالرحمن
۲ صَفوان بن یحیی
۳ اِبن اَبی عُمَیر
۴ عبدالله بن مُغَیرِه
۵ حسن بن دوستداشتنی یا این که (حسن بن علی بن فَضّال، فَضالَة بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶ احمد بن ابی نصر بزنطی
نبو
از منظر امامان شیعه
یونس نزد امامان شیعه و به خصوص امام رضا(ع) رده ویژه‌ای داشت و بارها از او با تیتر عبد و بنده باتقوا و مخلوق نیک پروردگار حافظه شد‌ه‌است.[۹] وی نماینده قانونی امام رضا(ع) بود.[۱۰] بر اساس با منابع رجالی، امام رضا(ع) سه توشه فردوس را از طرف خویش و پدرانش برای او تضمین کرده[۱۱] و فرمود: «یونس بن عبدالرحمن در حین خویش مانند سلمان در طی خویش بود.»[۱۲]

در نقل دیگری، زمانی که یونس از بدگویی عموم درباره خویش و نزد امام هشتم شیعه‌ها ناراحت شوید، امام در دلجویی از وی رضایت بی نقص خویش را از او ذکر کرد و تیتر نمود این قبیل بدگویی‌ها از رضایت امام نسبت به وی نمی‌کاهد.[۱۳]

حج به نیابت از امام
یونس ۵۴ توشه به حج تمتع و ۴۵ توشه به عمره رفت.[۱۴] واپسین حج او به نیابت از امام رضا(ع) بود.[۱۵]

از منظر عالمان شیعه
ادب بن شاذان (درگذشت:۲۶۰ق) درباره وی گفته: در بین عموم دانا‌خیس از سلمان فارسی وجود نداشت و بعداز سلمان نیز عالم‌خیس از یونس بن عبدالرحمن پرورش نیافت.[۱۶] ابن ندیم (درگذشت:۲۶۰ق) در کتاب الفهرست آورده، وی (یونس) علّامه زمانه خود بود.[۱۷] روضه خوان طوسی یکبار اسم او‌را در فهرست اصحاب امام کاظم و یک‌توشه در اصحاب امام رضا(ع) بیان کرده و میگوید: در لحاظ اینجانب محدّثی آیتم یقین میباشد.[۱۸] علّامه حلّی میگوید: وی انسانی تعالی و از پیشگامان مدرسه تشیع میباشد.[۱۹]
روایاتی در مذمت یونس آورده شده که بیشتر عالمان شیعه آن‌ها‌را از دید مدرک و یا این که دلالت بر عدم وثاقت او، رد کرده‌اند.[۲۰]

یونس و واقفیه
وقتی‌که خبر شهید شدن امام کاظم(ع) به یونس رسید او در جمعی همگانی اذعان کرد از این پس امام رضا(ع) امام اینجانب میباشد[۲۱] ولی برخی بنابر مصالح خویش به توقف امامت در امام کاظم(ع) رأی دادند و به واقفیه پر اسم و رسم شدند. این جماعت قصد تطمیع امثال یونس را نیز داشتند. روایتی از یونس در این باره نقل گردیده‌است.[۲۲] و حتی درباره‌ی با امامت امام رضا(ع) ‌به یار و همدم علی بن اسماعیل میثمی با واقفه مناظره کردند.[۲۳]

مشایخ و راویان

یونس بن عبدالرحمن (سال ۲۰۸ق) از اصحاب اجماع. او امام باقر(ع) و امام راستگو(ع) را ملاقات کرده و از امام کاظم(ع) و امام رضا(ع) ماجرا نموده است. وی همینطور نماینده قانونی امام رضا(ع) آدرس مسجد توفیق مشهد بود.

بنابر روایتی امام رضا(ع) سه توشه فردوس را برای وی تضمین نموده است. او ۵۴ حج به مکان آورد که واپسین آنها به نیابت از امام رضا(ع) بود. یونس اثر ها مکتوب بخش اعظمی از خویش برجای گذارده رزرو مسجد توفیق مشهد میباشد.

نسب و لقب
یونس بن عبدالرحمن، از آن رو که آزاد گردیده علی بن یقطین بن موسی بود به «مولی آل یقطین» مشهور میباشد.[۱] لقب‌اش ابومحمد[۲] و سازه بر برخی شواهد از منابع تاریخی نسبتش، شماره مسجد توفیق مشهد قمّی میباشد.[۳]

سال به دنیاآمدن وی به طور دقیقی بیان نشده میباشد؛ البته عده ای از عالمان رجالی تاریخ ولادتش را زمانه زمامداری هشام بن عبدالملک بیان کرده‌اند[۴] که با این اکانت می‌اقتدار اذعان کرد او فی مابین سال‌های ۱۰۵ تا ۱۲۵ق مسجد طالقانی مشهد متولد شد‌ه‌است.

مقام علمی
بنابر گزارش‌های تاریخی، امام رضا(ع) شیعیانی را که از او به دور بوده و دسترسی به وی نداشتند به یونس بن عبدالرحمن ارجاع می‌اعطا کرد[۵] و او‌را معتمد خویش و ثقه در کارها فقاهتی و سؤالات علمی شیعه ها معرفی میکرد.[۶]

ابوهاشم جعفری نقل نموده است: کتاب «یوم و لیله» یونس بن بنده الرحمن را نزد امام عسکری(ع) بردم. حضرت با نظری ظریف به مجموع کتاب نگاه کرد و تا پایان آن را ورق زد و فرمود: آنچه در‌این کتاب میباشد، آئین اینجانب و آیین پدرانم میباشد؛ تک تک این کتاب حقّ و واقعیت میباشد. آفریدگار به ازای هر واژه از این کتاب نوری در قیامت به وی عطا نماید. همینطور درباره یونس گفته‌اند: دانش امامان شیعه به چهار نفر منتهی می شود که یک کدام از آن‌ها یونس بن عبدالرحمان میباشد.[۷][۸]

اصحاب اجماع
یاران امام باقر(ع)
۱ زُرارَة بن اَعین
۲ مَعروفِ بنِ خَرَّبوذ
۳ بُرَید بن معاویه
۴ ابوبصیر اَسَدی یا این که (ابوبصیر مرادی)
۵ فُضَیل بن یسار
۶ محمد بن مُسلِم
یاران امام درست گو(ع)
۱ جَگرایش بن دَرّاج
۲ عبدالله بن مُسکان
۳ عبدالله بن بُکَیر
۴ حَمّاد بن عثمان
۵ حماد بن عیسی جهنی
۶ اَبان بن عثمان
یاران امام کاظم(ع) و امام رضا(ع)
۱ یونس بن عبدالرحمن
۲ صَفوان بن یحیی
۳ اِبن اَبی عُمَیر
۴ عبدالله بن مُغَیرِه
۵ حسن بن دوستداشتنی یا این که (حسن بن علی بن فَضّال، فَضالَة بن ایوب و عثمان بن عیسی)
۶ احمد بن ابی نصر بزنطی
نبو
از منظر امامان شیعه
یونس نزد امامان شیعه و به خصوص امام رضا(ع) رده ویژه‌ای داشت و بارها از او با تیتر عبد و بنده باتقوا و مخلوق نیک پروردگار حافظه شد‌ه‌است.[۹] وی نماینده قانونی امام رضا(ع) بود.[۱۰] بر اساس با منابع رجالی، امام رضا(ع) سه توشه فردوس را از طرف خویش و پدرانش برای او تضمین کرده[۱۱] و فرمود: «یونس بن عبدالرحمن در حین خویش مانند سلمان در طی خویش بود.»[۱۲]

در نقل دیگری، زمانی که یونس از بدگویی عموم درباره خویش و نزد امام هشتم شیعه‌ها ناراحت شوید، امام در دلجویی از وی رضایت بی نقص خویش را از او ذکر کرد و تیتر نمود این قبیل بدگویی‌ها از رضایت امام نسبت به وی نمی‌کاهد.[۱۳]

حج به نیابت از امام
یونس ۵۴ توشه به حج تمتع و ۴۵ توشه به عمره رفت.[۱۴] واپسین حج او به نیابت از امام رضا(ع) بود.[۱۵]

از منظر عالمان شیعه
ادب بن شاذان (درگذشت:۲۶۰ق) درباره وی گفته: در بین عموم دانا‌خیس از سلمان فارسی وجود نداشت و بعداز سلمان نیز عالم‌خیس از یونس بن عبدالرحمن پرورش نیافت.[۱۶] ابن ندیم (درگذشت:۲۶۰ق) در کتاب الفهرست آورده، وی (یونس) علّامه زمانه خود بود.[۱۷] روضه خوان طوسی یکبار اسم او‌را در فهرست اصحاب امام کاظم و یک‌توشه در اصحاب امام رضا(ع) بیان کرده و میگوید: در لحاظ اینجانب محدّثی آیتم یقین میباشد.[۱۸] علّامه حلّی میگوید: وی انسانی تعالی و از پیشگامان مدرسه تشیع میباشد.[۱۹]
روایاتی در مذمت یونس آورده شده که بیشتر عالمان شیعه آن‌ها‌را از دید مدرک و یا این که دلالت بر عدم وثاقت او، رد کرده‌اند.[۲۰]

یونس و واقفیه
وقتی‌که خبر شهید شدن امام کاظم(ع) به یونس رسید او در جمعی همگانی اذعان کرد از این پس امام رضا(ع) امام اینجانب میباشد[۲۱] ولی برخی بنابر مصالح خویش به توقف امامت در امام کاظم(ع) رأی دادند و به واقفیه پر اسم و رسم شدند. این جماعت قصد تطمیع امثال یونس را نیز داشتند. روایتی از یونس در این باره نقل گردیده‌است.[۲۲] و حتی درباره‌ی با امامت امام رضا(ع) ‌به یار و همدم علی بن اسماعیل میثمی با واقفه مناظره کردند.[۲۳]

مشایخ و راویان