عبدالعلی بن جعفر خوانساری معروف به ابوتراب خوانساری (۱۲۷۱-۱۳۴۶ق) فقید و رجالی شیعه قرن سیزدهم و چهاردهم قمری. وی کتابهایی در فقه استدلالی، حدیث، رجال و تعبیر و تفسیر تألیف کرد و با فقه اهل سنت نیز شناخت داشت. ابوتراب، نزد محمدباقر خوانساری و میرزا هاشم خوانساری شاگردی کرد. اشخاصی از احساء، قطیف، بحرین، جبل برهان، هند و کشور ایران نزد وی شاگردی کردند. سید محسن حکیم و سید محمد حجت کوه کمری به عنوان مثال شاگردان وی آدرس مسجد توفیق مشهد بودند.
خوانساری، در ۱۳۴۶ق در نجف درگذشت، سید ابوالحسن اصفهانی بر وی نماز خواند و در وادی السلام به خاک امانت شد.
نسب
نوشتهیعلمیٔ مهم: بستگان خوانساری
عبدالعلی فرزند سید جعفر بن محمدمهدی (درگذشت: ۱۲۸۰) بود، پدرش از نوادگان جعفر بن حسین خوانساری دارای اسم و رسم به میر وسیع (درگذشت: ۱۱۵۷) بود.[۱] جد او سید مهدی موسوی خوانساری از رجالیان بود.[۲] نسب قوم خوانساری به امام کاظم(ع) میرسد. پسران عبدالعلی؛ محمدعلی، محمدحسین و محمدمهدی، هر سه در حین حیات بابا از عالم رزرو مسجد توفیق مشهد رفتند.[۳]
معاشطومار
کنیه عبدالعلی، ضیاءالدین و لقباش ابوتراب میباشد. وی در ۱۷ رجب ۱۲۷۱ق[۴] در خوانسار زاده شد.[۵] پدرش در سال ۱۲۸۰ق درگذشت. بعد از آن محمدعلی خوانساری، تالیف کننده الصراط المستقیم فی اصول آل ابراهیم، سرپرستی اورا بر ذمه شماره مسجد توفیق مشهد گرفت.[۶]
ابوتراب برای امرار و زندگی در زمینهای زراعی که از پدرش به ارث رسیده بود کشاورزی می کرد.[۷] وی در سال ۱۳۴۶ق در نجف درگذشت. سید ابوالحسن اصفهانی بر وی نماز گزارد و در وادی السلام به خاک امانت مسجد طالقانی مشهد شد.[۸]
نبو
فامیل خوانساری
امام موسی کاظم (ع)
قاسم
محب الله
قاسم بن حسن
حسین
میر گسترده
علی محمد حسین محمد تقی حسن
میر صغیر حسن
حسین زینالعابدین علی علینقی عبدالحسین احمد محمدمهدی ابوالقاسم
محمد محمدتقی ابوالقاسم جعفر حسن(میرزا پدر) محمدصادق جمالالدین علی
اسدالله محمود ابوتراب یوسف محمد جواد محمد ابوطالب محمد مهدی
محمدتقی ابوالقاسم خوانساری ریاضی محمد حسن احمد محمد درست گو محمد حسین محمد حسن
محمدباقر محمد حسن احمد
محمد باقر علی حسن محمد راستگو محمد محمد هاشم محمد جواد محمدکاظم
محمد مسیح محمد مهدی احمد محمد
جلال الدین حسن چهار سوقی روضاتی محمد مهدی موسوی اصفهانی
محمد باقر محمد هاشم
احمد روضاتی محمد علی روضاتی
تحصیلات
خوانساری قرآن و ادبیات عربی را در خوانسار یادگرفت.[۹] وی در ۱۲۹۱ق به اصفهان رفت و به علم آموزی علم ها فقاهتی افزود.[۱۰] و در ۱۲۹۵ق[۱۱] به نجف رفت و تا نقطه پايان قدمت در آنجا ماند. وی در حوزه علمیه نجف درس دادن میکرد و منصب افتا و امام جماعت را نیز بر ذمه داشت.[۱۲]
استادان و شاگردان
محمدعلی خوانساری[۱۳]
محمدباقر اصفهانی
محمدباقر خوانساری مالک روضات الجنات
میرزا هاشم خوانساری[۱۴]
سید حسین کوه کمرهای[۱۵]
خوانساری از محمدعلی خوانساری[۱۶]، لطف الله مازندرانی نجفی و محمد حسین کاظمی[۱۷] اذن قصه داشت. وی شاگردانی از احساء، قطیف، بحرین، جبل ادله، هند و کشور ایران تربیت کرد. برای مثال:
میر محمدحسین خواهر زاده وی
محمدحسن خواهر زاده وی
سید محمد حجت کوه کمری
سید علی حمّاری
سید محسن حکیم
ابوالحسن شعرانی
سید ناصر بن هاشم موسوی احسایی
موسی بن عبدالله هَجَری[۱۸]
ابوالقاسم خوانساری ریاضی
ابراهیم کلباسی[۱۹]
خصوصیتها
شناخت با فقه اهل سنت[۲۰]
تبحر در علم ها جغرافیا، ریاضی ها، هندسه[۲۱]، فقه، اصول و رجال[۲۲]
اثرها
خوانساری از جوانی تایپ کردن را استارت کرد.[۲۳] وی بیشتراز ۴۵ تیتر تاثیر در علم ها متعدد نوشت. وی فهرستی از اثر ها خویش مهیا آورده بود که آقا تبارک تهرانی در الذریعة از آن به کارگیری نموده است.[۲۴] نسخۀ مهم برخی از اثرها خوانساری نزد سید محمد رضا تبریزی نجفی، وصی وی بوده میباشد.[۲۵] ورژنهایی از اثر ها وی به خط خودش در حسینیه شوشتریها در نجف مراقبت میشود.[۲۶]
سبیل الرشاد را در گستردن رسالۀ نجاة العباد مالک جواهر نگاشت. که قسمت روزه و ارث آن در ۱۳۳۲ق در طهران چاپ سنگی شد.
کنارهای نیز بر رساله نجاة العباد با تیتر فوز المعاد و سلامة المرصاد که در نجف چاپ شدهاست.
قصد السبیل فی احکام المستنبطة اینجانب الدلیل، در فقه استدلالی
الفقه الاستدلالی، در ابواب بیع و نکاح
التنبیه فی ما أخطا السید فیه، رسالهای در عیب گیری شماری از فتوای فقید معاصرش سید محمد کاظم طباطبایی یزدی
رسالۀ عملیه، به فارسی
رسالههایی دربارۀ مناسک حج، ربا، مهریه و نماز آدینه[۲۷]
لبه بر فرائد الاصول روضه خوان انصاری
احکام الوضعیة
یک زمان کامل و یک زمان مختصر اصول فقه
رسالههایی در موضوعاتی مانند واجب مطلق و منوط، تعارض ادلّه و سوژه اقل و اکثر استقلالی و ارتباطی[۲۸]
الصراح فی الاحادیث الحسان و الصحاح[۲۹]
رسالهای در تفصیل درحال حاضر ابوبصیر و اسحاق بن عمار صیرفی
لبه بر منتهی المقال فی وضع و اوضاع الرجال[۳۰]
تعبیر و تفسیر القرآن، تعبیروتفسیر مأثور از برخی سور قرآن با به کارگیری از روایات امامان شیعه
لُبُّ اللُباب فی تعبیر و تفسیر احکام الکتاب، در تعبیر و تفسیر نشانهها الاحکام[۳۱]
الفوائد الرجالیه؛ دربرگیرنده پانصد نکتۀ رجالی.[۳۲]
الدرر الفرید (النضید) فی گستردن التجرید
مصباح الصالحین فی اصول الدین
النجوم الزاهرات فی ثابت فی اثباة ائمة الهداة[۳۳]
المسائل البحرانیة
المسائل الکاظمیة
المسائل الخوانساریة[۳۴]
ابراهیم کلباسی و ابوالقاسم خوانساری ریاضی تقریرات درس رجال اورا به اسمهای دُرَرُ المقالِ فی دانشَیِ الدرایة و الرجال و الفوائد الرجالیة چاپ کردهاند.[۳۵]
خوانساری قصیدۀ عام الخوارق را در ۷۰ بیت دربارۀ معجزات مرقد حضرت علی (ع) سروده میباشد.[۳۶] رضا استادی این قصیده را در پیوست کتاب خویش، یادنامۀ علامه آقا سید ابوتراب خوانساری آورده میباشد.
منابع برای تحقیق بیشتر
محمد مهدی موسوی اصفهانی کتاب مواهب الباری فی ترجمة العلامة الخوانساری را در گستردن هم اکنون او نوشته میباشد.[۳۷]
عبدالعلی بن جعفر خوانساری معروف به ابوتراب خوانساری (۱۲۷۱-۱۳۴۶ق) فقید و رجالی شیعه قرن سیزدهم و چهاردهم قمری. وی کتابهایی در فقه استدلالی، حدیث، رجال و تعبیر و تفسیر تألیف کرد و با فقه اهل سنت نیز شناخت داشت. ابوتراب، نزد محمدباقر خوانساری و میرزا هاشم خوانساری شاگردی کرد. اشخاصی از احساء، قطیف، بحرین، جبل برهان، هند و کشور ایران نزد وی شاگردی کردند. سید محسن حکیم و سید محمد حجت کوه کمری به عنوان مثال شاگردان وی آدرس مسجد توفیق مشهد بودند.
خوانساری، در ۱۳۴۶ق در نجف درگذشت، سید ابوالحسن اصفهانی بر وی نماز خواند و در وادی السلام به خاک امانت شد.
نسب
نوشتهیعلمیٔ مهم: بستگان خوانساری
عبدالعلی فرزند سید جعفر بن محمدمهدی (درگذشت: ۱۲۸۰) بود، پدرش از نوادگان جعفر بن حسین خوانساری دارای اسم و رسم به میر وسیع (درگذشت: ۱۱۵۷) بود.[۱] جد او سید مهدی موسوی خوانساری از رجالیان بود.[۲] نسب قوم خوانساری به امام کاظم(ع) میرسد. پسران عبدالعلی؛ محمدعلی، محمدحسین و محمدمهدی، هر سه در حین حیات بابا از عالم رزرو مسجد توفیق مشهد رفتند.[۳]
معاشطومار
کنیه عبدالعلی، ضیاءالدین و لقباش ابوتراب میباشد. وی در ۱۷ رجب ۱۲۷۱ق[۴] در خوانسار زاده شد.[۵] پدرش در سال ۱۲۸۰ق درگذشت. بعد از آن محمدعلی خوانساری، تالیف کننده الصراط المستقیم فی اصول آل ابراهیم، سرپرستی اورا بر ذمه شماره مسجد توفیق مشهد گرفت.[۶]
ابوتراب برای امرار و زندگی در زمینهای زراعی که از پدرش به ارث رسیده بود کشاورزی می کرد.[۷] وی در سال ۱۳۴۶ق در نجف درگذشت. سید ابوالحسن اصفهانی بر وی نماز گزارد و در وادی السلام به خاک امانت مسجد طالقانی مشهد شد.[۸]
نبو
فامیل خوانساری
امام موسی کاظم (ع)
قاسم
محب الله
قاسم بن حسن
حسین
میر گسترده
علی محمد حسین محمد تقی حسن
میر صغیر حسن
حسین زینالعابدین علی علینقی عبدالحسین احمد محمدمهدی ابوالقاسم
محمد محمدتقی ابوالقاسم جعفر حسن(میرزا پدر) محمدصادق جمالالدین علی
اسدالله محمود ابوتراب یوسف محمد جواد محمد ابوطالب محمد مهدی
محمدتقی ابوالقاسم خوانساری ریاضی محمد حسن احمد محمد درست گو محمد حسین محمد حسن
محمدباقر محمد حسن احمد
محمد باقر علی حسن محمد راستگو محمد محمد هاشم محمد جواد محمدکاظم
محمد مسیح محمد مهدی احمد محمد
جلال الدین حسن چهار سوقی روضاتی محمد مهدی موسوی اصفهانی
محمد باقر محمد هاشم
احمد روضاتی محمد علی روضاتی
تحصیلات
خوانساری قرآن و ادبیات عربی را در خوانسار یادگرفت.[۹] وی در ۱۲۹۱ق به اصفهان رفت و به علم آموزی علم ها فقاهتی افزود.[۱۰] و در ۱۲۹۵ق[۱۱] به نجف رفت و تا نقطه پايان قدمت در آنجا ماند. وی در حوزه علمیه نجف درس دادن میکرد و منصب افتا و امام جماعت را نیز بر ذمه داشت.[۱۲]
استادان و شاگردان
محمدعلی خوانساری[۱۳]
محمدباقر اصفهانی
محمدباقر خوانساری مالک روضات الجنات
میرزا هاشم خوانساری[۱۴]
سید حسین کوه کمرهای[۱۵]
خوانساری از محمدعلی خوانساری[۱۶]، لطف الله مازندرانی نجفی و محمد حسین کاظمی[۱۷] اذن قصه داشت. وی شاگردانی از احساء، قطیف، بحرین، جبل ادله، هند و کشور ایران تربیت کرد. برای مثال:
میر محمدحسین خواهر زاده وی
محمدحسن خواهر زاده وی
سید محمد حجت کوه کمری
سید علی حمّاری
سید محسن حکیم
ابوالحسن شعرانی
سید ناصر بن هاشم موسوی احسایی
موسی بن عبدالله هَجَری[۱۸]
ابوالقاسم خوانساری ریاضی
ابراهیم کلباسی[۱۹]
خصوصیتها
شناخت با فقه اهل سنت[۲۰]
تبحر در علم ها جغرافیا، ریاضی ها، هندسه[۲۱]، فقه، اصول و رجال[۲۲]
اثرها
خوانساری از جوانی تایپ کردن را استارت کرد.[۲۳] وی بیشتراز ۴۵ تیتر تاثیر در علم ها متعدد نوشت. وی فهرستی از اثر ها خویش مهیا آورده بود که آقا تبارک تهرانی در الذریعة از آن به کارگیری نموده است.[۲۴] نسخۀ مهم برخی از اثرها خوانساری نزد سید محمد رضا تبریزی نجفی، وصی وی بوده میباشد.[۲۵] ورژنهایی از اثر ها وی به خط خودش در حسینیه شوشتریها در نجف مراقبت میشود.[۲۶]
سبیل الرشاد را در گستردن رسالۀ نجاة العباد مالک جواهر نگاشت. که قسمت روزه و ارث آن در ۱۳۳۲ق در طهران چاپ سنگی شد.
کنارهای نیز بر رساله نجاة العباد با تیتر فوز المعاد و سلامة المرصاد که در نجف چاپ شدهاست.
قصد السبیل فی احکام المستنبطة اینجانب الدلیل، در فقه استدلالی
الفقه الاستدلالی، در ابواب بیع و نکاح
التنبیه فی ما أخطا السید فیه، رسالهای در عیب گیری شماری از فتوای فقید معاصرش سید محمد کاظم طباطبایی یزدی
رسالۀ عملیه، به فارسی
رسالههایی دربارۀ مناسک حج، ربا، مهریه و نماز آدینه[۲۷]
لبه بر فرائد الاصول روضه خوان انصاری
احکام الوضعیة
یک زمان کامل و یک زمان مختصر اصول فقه
رسالههایی در موضوعاتی مانند واجب مطلق و منوط، تعارض ادلّه و سوژه اقل و اکثر استقلالی و ارتباطی[۲۸]
الصراح فی الاحادیث الحسان و الصحاح[۲۹]
رسالهای در تفصیل درحال حاضر ابوبصیر و اسحاق بن عمار صیرفی
لبه بر منتهی المقال فی وضع و اوضاع الرجال[۳۰]
تعبیر و تفسیر القرآن، تعبیروتفسیر مأثور از برخی سور قرآن با به کارگیری از روایات امامان شیعه
لُبُّ اللُباب فی تعبیر و تفسیر احکام الکتاب، در تعبیر و تفسیر نشانهها الاحکام[۳۱]
الفوائد الرجالیه؛ دربرگیرنده پانصد نکتۀ رجالی.[۳۲]
الدرر الفرید (النضید) فی گستردن التجرید
مصباح الصالحین فی اصول الدین
النجوم الزاهرات فی ثابت فی اثباة ائمة الهداة[۳۳]
المسائل البحرانیة
المسائل الکاظمیة
المسائل الخوانساریة[۳۴]
ابراهیم کلباسی و ابوالقاسم خوانساری ریاضی تقریرات درس رجال اورا به اسمهای دُرَرُ المقالِ فی دانشَیِ الدرایة و الرجال و الفوائد الرجالیة چاپ کردهاند.[۳۵]
خوانساری قصیدۀ عام الخوارق را در ۷۰ بیت دربارۀ معجزات مرقد حضرت علی (ع) سروده میباشد.[۳۶] رضا استادی این قصیده را در پیوست کتاب خویش، یادنامۀ علامه آقا سید ابوتراب خوانساری آورده میباشد.
منابع برای تحقیق بیشتر
محمد مهدی موسوی اصفهانی کتاب مواهب الباری فی ترجمة العلامة الخوانساری را در گستردن هم اکنون او نوشته میباشد.[۳۷]
مسجد توفیق مشهد؛ معرفی، امکانات و دلیل انتخاب این مسجد برای مراسم مذهبی