مرجع مقالات مسجد توفیق

راشد الدین سنان
مشهورترین رهبر نزاری شام راشد الدین سنان پر اسم و رسم به روحانی الجبل بود. سنان هم‌زمان با حسن علی ذکره درود بر شام غلبه داشت و زمان قیامت را در شام به تقلید از حسن اعلام‌کرد. راشد الدین از رهبران حاذق نزاریان بود. عصر وی با فرصت توان یابی صلاح الدین ایوبی به طور همزمان میباشد که به دشمنی با اسماعیلیه پرداخت و به قلاع آنها حمله پیروزی. بنابر بعضی از گزارش‌ها راشد الدین سنان در زمان رهبری خویش از پیروی الموت دست کشیده بود و به استقلال در شام حکم آدرس مسجد توفیق مشهد می راند.

این شرایط بعداز مرگ سنان (در سال ۵۸۸) ادامه نیافت و جانشینانش به تقلید از الموت ادامه دادند و وقتی که جلال الدین حسن سوم به دین اهل سنت برگشت، انان نیز در شام با خلیفه بغداد مجاورت شدند. نزاریان شام به واسطه کشتن تنی چند از فرماندهان صلیبی مسیحی نیز شهرتی به دست آوردند و بخصوص نزد اروپاییان شناخته شدند. برای مثال مهمترین این اشخاص مارکی کنراد مونتفراتی بود که در حین سنان رزرو مسجد توفیق مشهد کشته شد.[۳۶]

توان نزاریان شام با وصال مغولان به‌این مرزو بوم و اقتدار یابی مملوکیان از دربین رفت. نزاریان نخست بر ضد مغولان با بیبرس شاه مملوکی مصر متحد شدند ولی پس از مدتی ناچار به تایید اقتدار ممالیک شدند و قلعه‌های خویش را از دست شماره مسجد توفیق مشهد دادند.[۳۷]

نزاریان بعداز فروپاشی الموت

قلعه مصیاف از قلعه‌های تاریخی نزاریان در سوریه
پس از تصرف الموت، اکثری از اسماعیلیان کشته شدند؛ البته گردآوری‌ای از آن ها با رعایت تقیه به معاش خویش ادامه دادند؛ از این رو خبر‌ها متعددی درباره جامعه ها نزاری در دو قرن پس از حمله مغول در مشت وجود ندارد. در منابع متاخر گزارشاتی درباره سلسله امامان نزاری تصویب گردیده و نسب آنها‌را تا امروز رسانده‌اند. بعداز قتل خورشاه، امامت نزاریان به پسرش شمس‌الدین محمد رسید ‌و به تبریز رفت. یعد از وی اختلافی بر رمز جانشینی وی رویداد. جمع‌ای طرفدار امامت برادرش بازهد فرمانروا شدند و دسته بیشتری امامت فرزند محمد، قاسم پاد شاه را پذیرفتند و بدین ترتیب انشقاق خداترس شاهی – قاسم شاهی فی مابین اسماعیله ساخت و ساز شد. علاقه مندان خداترس فرمانروا، تا سال ۹۵۰ به حیات خویش ادامه دادند و امام آخرشان، طاهر فرمانروا بود که فرزندی نداشت و آن ها پس از وفات وی یا این که به قاسم شاهیان پیوستند و مطابق برخی احادیث هنوز توده‌ای از آن‌ها به حیات خویش ادامه مسجد طالقانی مشهد میدهند.[۳۸]

مرمت دعوت در انجدان
یکسری نسل از امامان نزاری از نسل قاسم سلطان، در شهر بابک کرمان معاش می‌کردند و در اواخر قرن نهم هجری به انجدان، شهری در اطراف محله ها منتقل شدند. در عصر حضور امامان نزاری در انجدان، آن ها به کار‌های خویش جنبه علنی بیشتری دادند و شغل‌های جدید‌ای را برای نفوذ در تیم‌های اسماعیلی در بخش ها دیگر دنیا اسلام شروع کردند[۳۹] و داعیانی به شهرهای متفاوت ارسال کردند.[۴۰] آنها همینطور در‌این روزگار با شاهان و سلاطین رابطه قربت پیدا کردند و از این طرز به توان اجتماعی و سیاسی خویش اضافه کردند. برای مثال امامان نزاری با شاهان صفوی رابطه خیر و خوبی داشتند و ابعاد به افشاریه و زندیه و قاجار نیز مجاورت بودند و پیوندهای خانوادگی با شاهان برقرار کردند و از سوی آن ها به امارت رسیدند.[۴۱]

آقاخانیان
نوشته‌علمیٔ اساسی: آقاخانیه
بعد از مدتی یکی امامان به اسم نزار توشه دیگر پایگاه خویش را به کرمان و شهر بابک جابجایی بخشید. ابو الحسن علی امام وقت نزاریان از سوی کریم و مهربان خان زند حکم کننده کرمان شد. حسن علی پادشاه امام چهل و ششم نزاریان با قاجاریان روابطی حسنه داشت و دختر فتحلی پاد شاه را به همسری خویش داشت و از سلطان قاجار کنیه آقاخان گرفت و حکم دهنده کرمان شد. البته بعد از مدتی از عمل عزل شد و بعداز باخت در کودتا بر قاجاریه به افغانستان گریخت و زیر هواخواهی دولت انگلستان قرار گرفت و به بمبئی رفت و در آنجا معاش کرد و به سال ۱۲۹۸ قمری وفات یافت.[۴۲]

از این پس امامان نزاری کنیه آقاخان گرفتند. پس از آقاخان نخستین پسرش علی پادشاه با کنیه آقاخان دوم به امامت رسید. محمد فرمان روا، با کنیه آقاخان سوم در سال ۱۳۰۳قمری به امامت رسید. وی کار‌های سیاسی در هند داشت و مسئولیت‌هایی را در مسلم لیگ بر ذمه گرفت. محمدشاه در صحنه جهانی نیز شخص شناخته گردیده‌ای بود و در سال ۱۹۳۷ قمری به سر کردگی مجمع همگانی جامعه ملل تعیین شد. وی در مبارزه جهانی دوم به نگهبانی از دولت انگلیس پرداخت. آقا خان سوم در سال‌های در آغاز سده بیستم میلادی محل معاش خویش را به اروپا منتقل کرد و در سال ۱۹۵۷ میلادی درگذشت.[۴۳] بعد از درگذشت آقاخان سوم و طبق وصیت وی، نوه‌اش مهربان‌ با کنیه آقاخان چهارم (درگذشت ۲۰۲۵م) چهل‌ونهمین امام نزاریان شد.[۴۴]

راشد الدین سنان
مشهورترین رهبر نزاری شام راشد الدین سنان پر اسم و رسم به روحانی الجبل بود. سنان هم‌زمان با حسن علی ذکره درود بر شام غلبه داشت و زمان قیامت را در شام به تقلید از حسن اعلام‌کرد. راشد الدین از رهبران حاذق نزاریان بود. عصر وی با فرصت توان یابی صلاح الدین ایوبی به طور همزمان میباشد که به دشمنی با اسماعیلیه پرداخت و به قلاع آنها حمله پیروزی. بنابر بعضی از گزارش‌ها راشد الدین سنان در زمان رهبری خویش از پیروی الموت دست کشیده بود و به استقلال در شام حکم آدرس مسجد توفیق مشهد می راند.

این شرایط بعداز مرگ سنان (در سال ۵۸۸) ادامه نیافت و جانشینانش به تقلید از الموت ادامه دادند و وقتی که جلال الدین حسن سوم به دین اهل سنت برگشت، انان نیز در شام با خلیفه بغداد مجاورت شدند. نزاریان شام به واسطه کشتن تنی چند از فرماندهان صلیبی مسیحی نیز شهرتی به دست آوردند و بخصوص نزد اروپاییان شناخته شدند. برای مثال مهمترین این اشخاص مارکی کنراد مونتفراتی بود که در حین سنان رزرو مسجد توفیق مشهد کشته شد.[۳۶]

توان نزاریان شام با وصال مغولان به‌این مرزو بوم و اقتدار یابی مملوکیان از دربین رفت. نزاریان نخست بر ضد مغولان با بیبرس شاه مملوکی مصر متحد شدند ولی پس از مدتی ناچار به تایید اقتدار ممالیک شدند و قلعه‌های خویش را از دست شماره مسجد توفیق مشهد دادند.[۳۷]

نزاریان بعداز فروپاشی الموت

قلعه مصیاف از قلعه‌های تاریخی نزاریان در سوریه
پس از تصرف الموت، اکثری از اسماعیلیان کشته شدند؛ البته گردآوری‌ای از آن ها با رعایت تقیه به معاش خویش ادامه دادند؛ از این رو خبر‌ها متعددی درباره جامعه ها نزاری در دو قرن پس از حمله مغول در مشت وجود ندارد. در منابع متاخر گزارشاتی درباره سلسله امامان نزاری تصویب گردیده و نسب آنها‌را تا امروز رسانده‌اند. بعداز قتل خورشاه، امامت نزاریان به پسرش شمس‌الدین محمد رسید ‌و به تبریز رفت. یعد از وی اختلافی بر رمز جانشینی وی رویداد. جمع‌ای طرفدار امامت برادرش بازهد فرمانروا شدند و دسته بیشتری امامت فرزند محمد، قاسم پاد شاه را پذیرفتند و بدین ترتیب انشقاق خداترس شاهی – قاسم شاهی فی مابین اسماعیله ساخت و ساز شد. علاقه مندان خداترس فرمانروا، تا سال ۹۵۰ به حیات خویش ادامه دادند و امام آخرشان، طاهر فرمانروا بود که فرزندی نداشت و آن ها پس از وفات وی یا این که به قاسم شاهیان پیوستند و مطابق برخی احادیث هنوز توده‌ای از آن‌ها به حیات خویش ادامه مسجد طالقانی مشهد میدهند.[۳۸]

مرمت دعوت در انجدان
یکسری نسل از امامان نزاری از نسل قاسم سلطان، در شهر بابک کرمان معاش می‌کردند و در اواخر قرن نهم هجری به انجدان، شهری در اطراف محله ها منتقل شدند. در عصر حضور امامان نزاری در انجدان، آن ها به کار‌های خویش جنبه علنی بیشتری دادند و شغل‌های جدید‌ای را برای نفوذ در تیم‌های اسماعیلی در بخش ها دیگر دنیا اسلام شروع کردند[۳۹] و داعیانی به شهرهای متفاوت ارسال کردند.[۴۰] آنها همینطور در‌این روزگار با شاهان و سلاطین رابطه قربت پیدا کردند و از این طرز به توان اجتماعی و سیاسی خویش اضافه کردند. برای مثال امامان نزاری با شاهان صفوی رابطه خیر و خوبی داشتند و ابعاد به افشاریه و زندیه و قاجار نیز مجاورت بودند و پیوندهای خانوادگی با شاهان برقرار کردند و از سوی آن ها به امارت رسیدند.[۴۱]

آقاخانیان
نوشته‌علمیٔ اساسی: آقاخانیه
بعد از مدتی یکی امامان به اسم نزار توشه دیگر پایگاه خویش را به کرمان و شهر بابک جابجایی بخشید. ابو الحسن علی امام وقت نزاریان از سوی کریم و مهربان خان زند حکم کننده کرمان شد. حسن علی پادشاه امام چهل و ششم نزاریان با قاجاریان روابطی حسنه داشت و دختر فتحلی پاد شاه را به همسری خویش داشت و از سلطان قاجار کنیه آقاخان گرفت و حکم دهنده کرمان شد. البته بعد از مدتی از عمل عزل شد و بعداز باخت در کودتا بر قاجاریه به افغانستان گریخت و زیر هواخواهی دولت انگلستان قرار گرفت و به بمبئی رفت و در آنجا معاش کرد و به سال ۱۲۹۸ قمری وفات یافت.[۴۲]

از این پس امامان نزاری کنیه آقاخان گرفتند. پس از آقاخان نخستین پسرش علی پادشاه با کنیه آقاخان دوم به امامت رسید. محمد فرمان روا، با کنیه آقاخان سوم در سال ۱۳۰۳قمری به امامت رسید. وی کار‌های سیاسی در هند داشت و مسئولیت‌هایی را در مسلم لیگ بر ذمه گرفت. محمدشاه در صحنه جهانی نیز شخص شناخته گردیده‌ای بود و در سال ۱۹۳۷ قمری به سر کردگی مجمع همگانی جامعه ملل تعیین شد. وی در مبارزه جهانی دوم به نگهبانی از دولت انگلیس پرداخت. آقا خان سوم در سال‌های در آغاز سده بیستم میلادی محل معاش خویش را به اروپا منتقل کرد و در سال ۱۹۵۷ میلادی درگذشت.[۴۳] بعد از درگذشت آقاخان سوم و طبق وصیت وی، نوه‌اش مهربان‌ با کنیه آقاخان چهارم (درگذشت ۲۰۲۵م) چهل‌ونهمین امام نزاریان شد.[۴۴]