مرجع مقالات مسجد توفیق

موفقیت اول، باخت پایانی
سازه به نقل طبری، زید روز نخستین صفر سال ۱۲۲ قمری، دو نفر از یاران خویش را مأمور کرد تا به کوفه بروند و شروع قیام را به استحضار عموم برسانند. ولی این دو بدن در اطراف کوفه به دست مأموران حکم کننده کشته شدند.[۲۶] از همین رو زید، شخص دیگری به اسم سعید بن خیثم که به داشتن صدای رسا دارای اسم و رسم بود، برای این شغل ارسال کرد.[۲۷] سپاه زید بن علی گرچه در صدر جلو رفتن توفیق‌آمیزی داشت و کوشش کرد عمومِ زندانی‌گردیده در مسجد را نیز آزاد نماید[۲۸] و در مبارزه در نزدیکی مسجد و بازار نیز به موفقیت رسید،[۲۹] ولی در روز دوم، با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن قدمت، قاضی اموی عراق، بعضا از یاران مجاورت زید از پا درآمدند[۳۰] و خویش وی نیز به رنج آدرس مسجد توفیق مشهد زخمی شد[۳۱]

روز اولیه: موفقیت
زد خورد در میان نیروهای زید بن علی و سربازان والی کوفه، از اولیه صفر سال ۱۲۲ قمری استارت شد. زید، سپاه خویش را به سوی شهر جنبش بخشید و آن‌ها را به نزاع تشویق می کرد. اولیه واکنش در حوالی کوفه در ناحیه صیادین (صائدین) اتفاق افتاد و به موفقیت یاران زید انجامید و بعد نبرد به کوفه کشیده شد.[۳۲] زید با مشاهده یاران اندک خویش، نگرانی از آنکه کوفیان او‌را نیز مانند امام حسین(ع) فقط بگذارند، با یاران خویش مطرح کرد و نصر بن خزیمة، از جانفشانی خویش در رکاب زید بن علی رزرو مسجد توفیق مشهد اظهار‌کرد.[۳۳]

زید بن علی به همدم نصر بن خزیمة، معاویة بن اسحاق و یکسری بدن از یاران خویش، به مسجد رفت تا عمومِ گرفتارشده در مسجد را از محاصره سربازان اموی نجات دهد. آن ها گرچه توانستند خویش را به مسجد برسانند و درفش‌­ها و عَلم‌­های خویش را در مسجد به اهتزاز درآورند،[۳۴] ولی مأموران اموی، بازدارنده جلو رفتن آن‌ها گردیده و با وصال لشکر نو‌نفس یوسف بن قدمت، نزاع شدیدی در نزدیکی مسجد و بازار درگرفت. آخر و عاقبت نبرد و زد خورد به محله‌ای به اسم دارالرزق منتقل شد و به برد زید و یارانش در روز نخستین شماره مسجد توفیق مشهد نزاع رسید.[۳۵]

روز دوم: ناکامی
در اولِ دو‌مین روز نزاع، نصر بن خزیمة به دست نایل بن فروه کشته شد.[۳۶] کشته شدن وی زید را به شدت متأثر کرد.[۳۷] با این اکنون پیکار دشوار زید و یارانش در صبح این روز، با موفقیت به انتها رسید.[۳۸] یوسف بن قدمت لشکری دیگر تدارک روئت کرد تا به یاران زید حمله­‌ور خواهد شد، البته زید و یارانش، سپاه یوسف بن قدمت را درهم شکستند. ولی با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن قدمت، فعالیت بر سپاه زید طاقت فرسا شد و در همین اکنون معاویة بن اسحاق، فرمانده دیگر زید نیز کشته شد. در غروب این روز، زید نیز بر تاثیر اصابت تیری به پیشانی‌اش به شدت آسیب دیده شد[۳۹] و بعد از آن در روز سوم صفر سال۱۲۲ق، به مسجد طالقانی مشهد شهیدشدن رسید.[۴۰]

بقعه منسوب به زید بن علی در کوفه
یاران زید برای آنکه جسد او به دست مأموران اموی نیفتد، مسیر جویبار آبی رنگ را تغییر و تحول داده، جسد را دفن کردند و بعد مجدد جوی‌بار را به مکان خویش بازگرداندند، ولی غلامی که یاور آن‌ها بود، حکم بن صلت را آگاه کرد.[۴۱] امویان جسد را خارج کشیدند، به امر یوسف بن قدمت، تن زید را به­ دار آویختند، و سرش را برای هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی فرستادند.[۴۲]

موضع امام درست گو(ع)
قیام زید بن علی، در زمان امامت امام درست گو(ع)، امام ششم شیعه ها، به وقوع پیوست، ولی امام درستگو در قیام وی کمپانی نکرد.[۴۳] احادیث و اظهارنظرهای مختلفی درباره زید و قیام وی وجود داراست، ولی از امام راستگو(ع) موضع صریحی درباره قیام وی گزارش نشده میباشد. مولف کتاب کفایة الاثر گزارش کرده که گروهی از شیعه‌ها، عدم ملازمت امام درستگو با قیام زید‌ را از باب مخالفت با زید دانسته‌اند، البته به اعتقادوباور تالیف کننده کتاب ذکر شده، عدم ملازمت امام درست گو با قیام زید بن علی، خویش نوعی سیاست و دانایی بوده میباشد.[۴۴]

برخی از عالمان شیعه برای مثال شهید اولیه،[۴۵] آیت الله خوئی،[۴۶] و مامقانی[۴۷] معتقدند که زید بن علی از جانب امام درست گو اجازه داشته میباشد. همینطور برخی از پژوهشگران خلال گفته‌های سه فقید نام برده، به روایتی از امام رضا استناد کرده‌اند و قیام زید را با اجازه امام راستگو دانسته‌اند.[۴۸] مبتنی بر داستان ذکر شده، زید بن علی با امام راستگو مشاوره کرده و امام ششم شیعه‌ها به وی گفته: «در حالتی‌که می خواهی به عبارتی فردی باشی که در کناسه کوفه به دار آویخته میشود، خط مش همین میباشد».[۴۹] البته بعضا دیگر از دانشمندان با استناد به همین ماجرا، گفته‌اند که هرچند زید در قیامش درستگو بوده و در شرایطی‌که موفق میشد خلافت را به اهلش واگذار میکرد، البته امام راستگو او‌را از قیام نهی کرد.[۵۰] علامه طهرانی نیز با استناد به قصه ابان بن عثمان از مؤمن طاق که در الکافی بیان شده[۵۱] قیام زید را فارغ از اجازه امام راست گو دانسته میباشد.[۵۲]

بر شالوده برخی احادیث نقل‌گردیده از امام راستگو[۵۳] و نیز امام رضا،[۵۴] زید بن علی قصد داشته که در شکل برد، خلافت را به امام راستگو(ع) واگذار نماید. سازه به گفته روضه خوان موثر، زید بن علی، الرضا اینجانب آل محمد را شعار خویش قرار داده بود و برخلاف اطمینان عموم، خلافت را برای خویش نمی‌مراد، بلکه بعداز موفقیت آن را به اهلش واگذار میکرد.[۵۵] علامه مجلسی این نظریه را به بیشتر عالمان شیعه نسبت داده و تصریح کرده که عهد و پیمان دیگری از آنها سراغ ندارد.[۵۶] به قصه روضه خوان اثر گذار، زمانی که امام درستگو از شهیدشدن زید مطلع شد، به شدت متأثر شوید و امر کرد اموالی را دربین خانواده اشخاصی که در قیام وی به شهیدشدن رسیده بودند، تقسیم نمایند.[۵۷]

موفقیت اول، باخت پایانی
سازه به نقل طبری، زید روز نخستین صفر سال ۱۲۲ قمری، دو نفر از یاران خویش را مأمور کرد تا به کوفه بروند و شروع قیام را به استحضار عموم برسانند. ولی این دو بدن در اطراف کوفه به دست مأموران حکم کننده کشته شدند.[۲۶] از همین رو زید، شخص دیگری به اسم سعید بن خیثم که به داشتن صدای رسا دارای اسم و رسم بود، برای این شغل ارسال کرد.[۲۷] سپاه زید بن علی گرچه در صدر جلو رفتن توفیق‌آمیزی داشت و کوشش کرد عمومِ زندانی‌گردیده در مسجد را نیز آزاد نماید[۲۸] و در مبارزه در نزدیکی مسجد و بازار نیز به موفقیت رسید،[۲۹] ولی در روز دوم، با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن قدمت، قاضی اموی عراق، بعضا از یاران مجاورت زید از پا درآمدند[۳۰] و خویش وی نیز به رنج آدرس مسجد توفیق مشهد زخمی شد[۳۱]

روز اولیه: موفقیت
زد خورد در میان نیروهای زید بن علی و سربازان والی کوفه، از اولیه صفر سال ۱۲۲ قمری استارت شد. زید، سپاه خویش را به سوی شهر جنبش بخشید و آن‌ها را به نزاع تشویق می کرد. اولیه واکنش در حوالی کوفه در ناحیه صیادین (صائدین) اتفاق افتاد و به موفقیت یاران زید انجامید و بعد نبرد به کوفه کشیده شد.[۳۲] زید با مشاهده یاران اندک خویش، نگرانی از آنکه کوفیان او‌را نیز مانند امام حسین(ع) فقط بگذارند، با یاران خویش مطرح کرد و نصر بن خزیمة، از جانفشانی خویش در رکاب زید بن علی رزرو مسجد توفیق مشهد اظهار‌کرد.[۳۳]

زید بن علی به همدم نصر بن خزیمة، معاویة بن اسحاق و یکسری بدن از یاران خویش، به مسجد رفت تا عمومِ گرفتارشده در مسجد را از محاصره سربازان اموی نجات دهد. آن ها گرچه توانستند خویش را به مسجد برسانند و درفش‌­ها و عَلم‌­های خویش را در مسجد به اهتزاز درآورند،[۳۴] ولی مأموران اموی، بازدارنده جلو رفتن آن‌ها گردیده و با وصال لشکر نو‌نفس یوسف بن قدمت، نزاع شدیدی در نزدیکی مسجد و بازار درگرفت. آخر و عاقبت نبرد و زد خورد به محله‌ای به اسم دارالرزق منتقل شد و به برد زید و یارانش در روز نخستین شماره مسجد توفیق مشهد نزاع رسید.[۳۵]

روز دوم: ناکامی
در اولِ دو‌مین روز نزاع، نصر بن خزیمة به دست نایل بن فروه کشته شد.[۳۶] کشته شدن وی زید را به شدت متأثر کرد.[۳۷] با این اکنون پیکار دشوار زید و یارانش در صبح این روز، با موفقیت به انتها رسید.[۳۸] یوسف بن قدمت لشکری دیگر تدارک روئت کرد تا به یاران زید حمله­‌ور خواهد شد، البته زید و یارانش، سپاه یوسف بن قدمت را درهم شکستند. ولی با اضافه شدن تیراندازان به سپاه یوسف بن قدمت، فعالیت بر سپاه زید طاقت فرسا شد و در همین اکنون معاویة بن اسحاق، فرمانده دیگر زید نیز کشته شد. در غروب این روز، زید نیز بر تاثیر اصابت تیری به پیشانی‌اش به شدت آسیب دیده شد[۳۹] و بعد از آن در روز سوم صفر سال۱۲۲ق، به مسجد طالقانی مشهد شهیدشدن رسید.[۴۰]

بقعه منسوب به زید بن علی در کوفه
یاران زید برای آنکه جسد او به دست مأموران اموی نیفتد، مسیر جویبار آبی رنگ را تغییر و تحول داده، جسد را دفن کردند و بعد مجدد جوی‌بار را به مکان خویش بازگرداندند، ولی غلامی که یاور آن‌ها بود، حکم بن صلت را آگاه کرد.[۴۱] امویان جسد را خارج کشیدند، به امر یوسف بن قدمت، تن زید را به­ دار آویختند، و سرش را برای هشام بن عبدالملک، خلیفه اموی فرستادند.[۴۲]

موضع امام درست گو(ع)
قیام زید بن علی، در زمان امامت امام درست گو(ع)، امام ششم شیعه ها، به وقوع پیوست، ولی امام درستگو در قیام وی کمپانی نکرد.[۴۳] احادیث و اظهارنظرهای مختلفی درباره زید و قیام وی وجود داراست، ولی از امام راستگو(ع) موضع صریحی درباره قیام وی گزارش نشده میباشد. مولف کتاب کفایة الاثر گزارش کرده که گروهی از شیعه‌ها، عدم ملازمت امام درستگو با قیام زید‌ را از باب مخالفت با زید دانسته‌اند، البته به اعتقادوباور تالیف کننده کتاب ذکر شده، عدم ملازمت امام درست گو با قیام زید بن علی، خویش نوعی سیاست و دانایی بوده میباشد.[۴۴]

برخی از عالمان شیعه برای مثال شهید اولیه،[۴۵] آیت الله خوئی،[۴۶] و مامقانی[۴۷] معتقدند که زید بن علی از جانب امام درست گو اجازه داشته میباشد. همینطور برخی از پژوهشگران خلال گفته‌های سه فقید نام برده، به روایتی از امام رضا استناد کرده‌اند و قیام زید را با اجازه امام راستگو دانسته‌اند.[۴۸] مبتنی بر داستان ذکر شده، زید بن علی با امام راستگو مشاوره کرده و امام ششم شیعه‌ها به وی گفته: «در حالتی‌که می خواهی به عبارتی فردی باشی که در کناسه کوفه به دار آویخته میشود، خط مش همین میباشد».[۴۹] البته بعضا دیگر از دانشمندان با استناد به همین ماجرا، گفته‌اند که هرچند زید در قیامش درستگو بوده و در شرایطی‌که موفق میشد خلافت را به اهلش واگذار میکرد، البته امام راستگو او‌را از قیام نهی کرد.[۵۰] علامه طهرانی نیز با استناد به قصه ابان بن عثمان از مؤمن طاق که در الکافی بیان شده[۵۱] قیام زید را فارغ از اجازه امام راست گو دانسته میباشد.[۵۲]

بر شالوده برخی احادیث نقل‌گردیده از امام راستگو[۵۳] و نیز امام رضا،[۵۴] زید بن علی قصد داشته که در شکل برد، خلافت را به امام راستگو(ع) واگذار نماید. سازه به گفته روضه خوان موثر، زید بن علی، الرضا اینجانب آل محمد را شعار خویش قرار داده بود و برخلاف اطمینان عموم، خلافت را برای خویش نمی‌مراد، بلکه بعداز موفقیت آن را به اهلش واگذار میکرد.[۵۵] علامه مجلسی این نظریه را به بیشتر عالمان شیعه نسبت داده و تصریح کرده که عهد و پیمان دیگری از آنها سراغ ندارد.[۵۶] به قصه روضه خوان اثر گذار، زمانی که امام درستگو از شهیدشدن زید مطلع شد، به شدت متأثر شوید و امر کرد اموالی را دربین خانواده اشخاصی که در قیام وی به شهیدشدن رسیده بودند، تقسیم نمایند.[۵۷]